Nỗi lo lắng của phụ nữ Afghanistan dưới thời Taliban

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Sự trở lại nắm quyền của Taliban tại Afghanistan đồng nghĩa với việc nước này sẽ quay trở lại với thời kỳ áp dụng luật Hồi giáo Sharia theo cách diễn giải của tổ chức này. Điều này đã dấy lên những lo ngại và đồn đoán về tương lai của Afghanistan, đặc biệt là phụ nữ.
(ảnh minh họa). (ảnh minh họa).

Luật Sharia là gì?

Trong một cuộc phỏng vấn với hãng tin Reuters sau khi Taliban tiếp quản Thủ đô Kabul, chỉ huy Taliban Waheedullah Hashimi khẳng định: “Sẽ không có hệ thống dân chủ nào cả. Chúng tôi sẽ không thảo luận về loại hệ thống chính trị mà chúng tôi sẽ áp dụng tại Afghanistan bởi việc này đã rất rõ ràng. Đó là luật Sharia”.

Sharia thực chất không phải điều mới lạ. Theo tiếng Ả-rập, Sharia có nghĩa là “con đường trong vắt, đầy ắp dẫn đến nước”. “Sharia có nghĩa đen là con đường. Tất cả các hệ thống và tôn giáo đều có một con đường để đi đến cuộc sống tốt hơn, hạnh phúc hơn, thịnh vượng hơn và linh thiêng hơn”, Giáo sư Akbar Ahmed (Chủ tịch Viện nghiên cứu Hồi giáo tại Đại học Mỹ) cho biết.

Nhìn chung, luật Sharia là một tập hợp các quy tắc tôn giáo hướng dẫn các khía cạnh trong cuộc sống hàng ngày của người theo đạo Hồi, trong đó có các hoạt động như cầu nguyện và ăn chay. Các quy tắc này dựa chủ yếu trên kinh Koran - sách thánh của đạo Hồi và những lời răn dạy của nhà tiên tri Muhammad. Một phần trong hệ thống luật này đề cập đến tội phạm. Luật Sharia chia các tội danh thành hai loại chung, bao gồm tội “hadd” là tội nghiêm trọng với các hình phạt đã định sẵn và tội “tazir” là những tội nhẹ hơn, với hình phạt được để cho các thẩm phán quyết định. Các hành vi phạm tội thuộc nhóm tội hadd bao gồm trộm cắp, có thể bị trừng phạt bằng cách cắt cụt tay của kẻ phạm tội.

Trên thực tế, việc giải thích luật Sharia mang sắc thái văn hóa và phong tục địa phương, có nghĩa là luật này có thể khá khác biệt ở những nơi khác nhau. “Ví dụ, cùng 1 vấn đề nhưng các học giả Indonesia ở phương Đông có thể có cách diễn giải khác đi một chút so với các học giả ở Maroc (Morocco) hay các nước khác. Tất cả đều có sự điều chỉnh trong cách diễn giải luật phù hợp với bối cảnh văn hóa”, ông Ahmed nói.

Vai trò của Hồi giáo trong từng chính phủ khác nhau dẫn đến việc giải thích luật khác nhau. Có 5 trường phái luật Sharia khác nhau. Có 4 trường phái trong số đó thuộc nhánh Sunni là Hanbali, Maliki, Shafi’i và Hanafi; và một trường phái của nhánh Shia là Jaafari. 5 trường phái này có cách diễn giải các văn bản xuất phát từ luật Sharia khác nhau.

Tương tự bất kỳ hệ thống luật pháp nào, luật Sharia rất phức tạp và việc thực hiện hoàn toàn phụ thuộc vào chất lượng và sự đào tạo của các chuyên gia. Các luật gia Hồi giáo sẽ ban hành hướng dẫn và phán quyết thực thi các quy định theo luật Sharia. Một hướng dẫn được coi là một phán quyết pháp lý chính thức được gọi là fatwa. “Trong tay Taliban, nó có thể khác biệt với cách mà Maroc hay Indonesia diễn giải và áp dụng Sharia”, ông William Granara, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Trung Đông tại Đại học Havard cho biết.

Những cách diễn giải đáng sợ

Nhiều nước có cách diễn giải cực kỳ hà khắc với luật Sharia, điển hình là Ả-rập Xê-út. Tại đây, luật Sharia là cơ sở cho tất cả các đạo luật của nước này và cho đến gần đây, việc thực hiện các hình phạt hudud cực đoan ở nơi công cộng vẫn khá phổ biến. Các hành vi đồng tính ở Ả-rập Xê-út có thể bị trừng phạt bằng cách tử hình, dù thông thường hình phạt chỉ giới hạn ở mức đánh roi và bỏ tù. Việc chặt đầu và cắt cụt chân bằng gươm thường được tiến hành vào các ngày thứ Sáu, trước các buổi cầu nguyện giữa trưa.

Trong những trường hợp cực đoan, người bị kết án đôi khi còn bị đóng đinh sau khi hành quyết. Ở Ả-rập Xê-út, trong các trường hợp gây thương tích cá nhân, luật pháp cũng cho phép trừng phạt theo kiểu “mắt đổi mắt”, tức buộc thủ phạm phải chịu thương tích như nạn nhân. Song, gia đình của một nạn nhân bị giết có thể ân xá cho kẻ bị kết án - thường để đổi lấy “tiền máu”.

Trong khi đó, tại Iran, hệ thống luật pháp của nước Cộng hòa Hồi giáo này dựa trên luật Sharia, nhưng có một số khác biệt quan trọng. Ví dụ, các thẩm phán được phép cân nhắc các bằng chứng về hoàn cảnh và không giống như luật Sharia cổ điển, Iran chủ yếu dựa vào hình phạt tù. Tuy nhiên, Iran vẫn áp dụng một loạt các hình phạt theo luật Sharia, như cắt cụt chân và buộc làm mù mắt.

Ở Brunei, năm 2019, nước này đã thu hút sự chú ý của quốc tế khi trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á áp dụng luật Sharia cực đoan. Song, giới chức Brunei khẳng định không thực thi một số hình phạt, trong đó có tử hình bằng cách ném đá vì quan hệ tình dục đồng tính nam và ngoại tình.

Kinh khủng nhất có thể kể đến tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS). Trước khi “đế chế” của nhóm này bị xóa sổ vào năm 2019, IS đã áp dụng cách diễn giải luật Sharia vô cùng tàn bạo ở các khu vực của Syria và Iraq mà nhóm này kiểm soát. IS khi đó điều hành các tòa án của riêng chúng, thực hiện các vụ chặt đầu, ném đá và cắt cụt chân công khai, đẩy những người đàn ông bị nghi là đồng tính từ trên đỉnh các tòa nhà cao tầng xuống đất. Shabaab (nhánh của tổ chức khủng bố quốc tế Al-Qaeda tại Somalia) cũng thực thi luật Sharia vô cùng tàn bạo.

Tương lai nào cho phụ nữ Afghanistan?

Ông Ahmed chỉ ra rằng, quyền của phụ nữ là yếu tố chính cho thấy các cách diễn giải về luật Sharia có nhiều khác biệt. Theo ông này, “nam giới và nữ giới được phân chia rất công bằng trong kinh Koran”. Tuy nhiên, theo cách diễn giải cực đoan của Taliban về luật Sharia khi lực lượng này nắm quyền ở Afghanistan giai đoạn 1996-2001 thì phụ nữ “gần như không có quyền gì”.

Ở thời điểm đó, phụ nữ Afghanistan khi đi ra phải mặc burqa - những bộ trang phục che kín từ đầu tới chân, dùng mạng che mặt và có thể bị đánh đập nếu họ xuất hiện ở bên ngoài mà không có người thân là nam giới đi cùng. Các trường học dành cho nữ sinh bị đóng cửa.

Những người vi phạm luật lệ của Taliban có thể bị hành hình, bị đánh bằng roi hoặc bị ném đá. “Phụ nữ không được hưởng thừa kế. Họ thường xuyên bị phân biệt đối xử hoặc thậm chí bị đối xử tàn nhẫn. Đôi khi họ bị giết để làm vật tế”, ông Ahmed nói về cách diễn giải hà khắc luật Sharia từng được Taliban áp dụng.

Chính lịch sử quản lý cực đoan nói trên của Taliban đã khiến nhiều người tỏ ra lo sợ về tương lai của Afghanistan trong thời gian tới, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em gái, dù lực lượng này đã thể hiện giọng điệu hòa giải. Chỉ huy của Taliban Hashimi nói rằng quyền của phụ nữ Afghanistan sẽ nằm trong tay một hội đồng các học giả Hồi giáo.

Dù một số đại diện của Taliban khẳng định phụ nữ ở Aghanistan tới đây sẽ được học tập và làm việc trong các khuôn khổ, không bị phân biệt đối xử với nam giới nhưng các nhà quan sát chỉ ra rằng, điều đó là khó xảy ra. Chỉ huy Taliban Hashimi trong các phát biểu vừa qua cũng đã vạch ra một hệ thống có những điểm tương đồng nổi bật với quy tắc điều hành trước đây của nhóm này.

Trong khi đó, ông Abdulaziz Sachedina - một giáo sư về tôn giáo và chính trị tại Đại học George Mason, người chuyên nghiên cứu về Hồi giáo - chỉ ra rằng, luật Sharia không phải là một hệ thống các quy định đã được luật hóa của một nhà nước hiện đại với các luật thương mại và luật hành chính. Do đó, để điều hành một cách phù hợp, thích ứng với thời cuộc, thời gian tới, Taliban sẽ mất nhiều thời gian và nỗ lực để áp dụng các chính sách liên quan đến luật Sharia. “Việc nói chúng tôi sẽ triển khai luật Sharia thì rất dễ nhưng để thực hiện được thì không dễ”, ông nói.

Hà Lê
Cùng chuyên mục
Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ thúc đẩy chiến lược đối tác.

Đối tác thêm quan trọng

(PLVN) - Mối quan hệ hợp tác giữa EU và Ấn Độ vừa có được bước phát triển mạnh mẽ mới cả trên danh nghĩa lẫn trong thực chất. Nhân chuyến thăm Ấn Độ của Chủ tịch Uỷ ban châu Âu Ursula von der Leyen, Ấn Độ và EU ký kết thỏa thuận thành lập Hội đồng Thương mại và Công nghệ EU-Ấn Độ.

Đọc thêm

Luật riêng “khiêu chiến” luật chung

Phán quyết mới đây của Tòa án Hiến pháp Ba Lan khiến cả EU và các đối tác bên ngoài EU ngỡ ngàng...
(PLVN) - Trong lịch sử ra đời và phát triển trải qua nhiều thập kỷ đến nay, chưa khi nào Liên minh châu Âu (EU) lâm vào tình cảnh khó xử về pháp lý nội bộ như hiện tại.

Khó xử

Lực lượng Taliban tuần tra trong khu phố Wazir Akbar Khan ở thành phố Kabul, Afghanistan ngày 18/8/2021.
(PLVN) - Tại cuộc gặp cấp cao trực tuyến vừa rồi, các nước thành viên của Nhóm G20 đã nhất trí uỷ thác cho Liên Hợp quốc tiến hành công việc cứu trợ nhân đạo khẩn cấp cho người dân ở Afghanistan. Riêng Liên minh châu Âu (EU) cam kết đóng góp 1 tỷ euro.

Người mới và “dớp” cũ

Ông Fumio Kishida (phải) cùng Thủ tướng Yoshihide Suga sau cuộc bầu chọn lãnh đạo đảng Dân chủ tự do ngày 29/9.
(PLVN) - Sau khi thủ tướng Nhật Bản Yoshihide Suga từ chức Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do Nhật Bản (đang cầm quyền), đảng này phải tiến hành bầu chọn Chủ tịch mới. Và vì Chủ tịch đảng cầm quyền đương nhiên là Thủ tướng nên ông Suga không còn là chủ tịch đảng LDP nữa thì cũng sẽ không còn tiếp tục làm Thủ tướng Nhật Bản.

Tư pháp và chính trị

Bị cáo Robert Schellenberg trong một phiên xét xử tại Trung Quốc.
(PLVN) - Tòa án Canada mới rồi xét xử vụ việc dẫn độ hay không dẫn độ sang Mỹ bà Mạnh Vãn Châu - Giám đốc Tài chính Tập đoàn công nghệ cao Huawei của Trung Quốc. Người phụ nữ này bị chính quyền Canada bắt giữ hồi cuối tháng 12/2018 khi bay quá cảnh qua Canada...

Thành quả cầm quyền quan trọng mới của ông Biden

Tổng thống Mỹ Joe Biden.
(PLVN) - Ở nước Mỹ, Tổng thống Joe Biden vừa giành về được thành quả cầm quyền mới khi thượng viện nước này với lá phiếu của 69 trong tổng số 100 thành viên thông qua chương trình tài chính quy mô hơn 1.000 tỷ USD đầu tư vào cơ sở hạ tầng.

Afghanistan: Tương lai bất định

Lực lượng Taliban ở Afghanistan.
(PLVN) - Việc lực lượng Taliban tăng cường hoạt động quân sự để mở rộng phạm vi lãnh thổ kiểm soát sau khi Mỹ và đồng minh triệt thoái hết binh lính ra khỏi Afghanistan là điều đã được dự báo trước. Nhưng tất cả trong cũng như ngoài đất nước này bị bất ngờ về tốc độ thắng thế hiện tại của Taliban.

Du lịch châu Âu lại khủng hoảng trước làn sóng dịch bệnh tái bùng phát

Thăm quan bảo tàng Louvre (Pháp) phải xuất trình chứng nhận sức khoẻ hợp lệ.
(PLVN) - Châu Âu “mở cửa” với du khách Mỹ từ giữa tháng 6/2021, với kỳ vọng những chuyến đi xuyên Đại Tây Dương có thể phục hồi ngành du lịch trong mùa hè. Tuy nhiên, thực tế lại diễn ra hoàn toàn trái ngược với mong đợi, khi dịch bệnh lại “hoành hành”, đẩy ngành du lịch châu Âu vào một cuộc khủng hoảng mới.

Luật lệ thời dịch bệnh

Luật lệ thời dịch bệnh
(PLVN) - Gần 2 năm nay, dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do virus corona gây ra làm thay đổi thế giới rất mạnh mẽ và sâu sắc.

Quan hệ Mỹ - Trung: Giận mấy vẫn phải thương!

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Wendy Sherman sắp thăm Trung Quốc.
(PLVN) - Kể từ khi nước Mỹ có sự thay đổi chính quyền sang Tổng thống Joe Biden, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Wendy Sherman là quan chức cao cấp nhất trong chính quyền của ông Biden công cán sang Trung Quốc. Trước đấy, Mỹ và Trung Quốc có cuộc gặp gỡ trực tiếp ở cấp cao hơn chút tại Mỹ.

Cái kết của cuộc chiến dài

Mỹ nhất trí rút toàn bộ các lực lượng chiến đấu tại Iraq về nước.
(PLVN) - Nhân chuyến thăm Mỹ vừa rồi của Thủ tướng Iraq Mustafa al-Kudhimi, Mỹ và Iraq đã ký kết thỏa thuận về việc Mỹ chấm dứt hoàn toàn hoạt động quân sự trực tiếp ở Iraq.

Phép vua đại chiến lệ làng

Thành phố Warsaw, thủ đô Ba Lan.
(PLVN) - Bất đồng quan điểm giữa Liên minh châu Âu (EU) và Ba Lan về cuộc cải cách tư pháp ở Ba Lan khởi nguồn ngay sau khi đảng PiS (đảng Luật pháp và công lý) với quan điểm chính sách bảo thủ cánh hữu lên cầm quyền ở Ba Lan vào năm 2015.

Tương lai đầy bất định của Afghanistan

 Dân quân ủng hộ lực lượng an ninh Afghanistan chống Taliban, tại tỉnh Herat, ngày 9/7/2021.
(PLVN) - Nguyên do là Mỹ và đồng minh chưa hoàn tất việc rút hết binh lính ra khỏi quốc gia này thì Taliban đã tăng cường hoạt động quân sự, mở rộng phạm vi lãnh thổ kiểm soát và đe dọa sự tồn tại của chính quyền Afghanistan.

Euro 2020: Đã đến lúc người Anh xây dựng đế chế?

Liệu đã đến lúc đội tuyển Anh xây dựng "đế chế"?
(PLVN) - Tại Euro 2020, đội tuyển Anh đã biết vượt qua những áp lực, gây dựng được lối chơi có bản sắc. Với hàng loạt ngôi sao trong đội hình, giới chuyên gia nhận định rằng, đã đến lúc người Anh xây dựng đế chế...