Vì sao cần tiến hành sửa đổi Bộ luật Dân sự?

(PLO) - Bộ luật Dân sự 2005 được Quốc hội khóa XI thông qua ngày 14/6/2005 trên cơ sở kế thừa truyền thống của pháp luật dân sự Việt Nam, thành tựu của Bộ luật Dân sự 1995 và kinh nghiệm gần 20 năm đổi mới, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. 
BLDS ghi nhận sự bình đẳng giữa các loại hình tổ chức sản xuất, kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế. Ảnh: MH BLDS ghi nhận sự bình đẳng giữa các loại hình tổ chức sản xuất, kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế. Ảnh: MH

Tuy nhiên, bước sang giai đoạn phát triển mới của đất nước, Bộ luật Dân sự  hiện hành đã bộc lộ  không ít hạn chế, bất cập. 

Nhiều tác động tích cực được ghi nhận

Theo đánh giá của Bộ Tư pháp, sau 8 năm thi hành, BLDS hiện hành đã có những tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước cũng như đối với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại và lao động (gọi là quan hệ tư). 

Cụ thể, BLDS đã cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp về thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thông qua việc ghi nhận sự tồn tại của  nhiều hình thức sở hữu trong nền kinh tế nước ta, sự đa dạng và đồng bộ của các  biện pháp bảo vệ quyền sở hữu; hoàn thiện thêm một bước các quy định về quyền của người không phải là chủ sở hữu; ghi nhận sự bình đẳng giữa các loại hình tổ chức sản xuất, kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế. 

BLDS cũng đã góp phần thúc đẩy sự hình thành, phát triển của quan hệ thị trường thông qua việc ghi nhận nguyên tắc tự do hợp đồng; hạn chế sự can thiệp quá mức của cơ quan công quyền vào quá trình hình thành, tồn tại và vận động của các quan hệ hàng hóa - tiền tệ. 

Có thể khẳng định, các quy định tại BLDS đã khẳng định tư tưởng của Hiến pháp 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001), theo đó, mọi cá nhân, tổ chức được làm những gì mà pháp luật không cấm, với điều kiện các việc làm đó không vi phạm lợi ích công cộng, đạo đức xã hội; ghi nhận nhiều biện pháp để bảo đảm sự an toàn về mặt pháp lý cho các chủ thể trong các quan hệ dân sự nói chung và kinh doanh nói riêng. Nhờ có các quy định có tính chất nền tảng này mà các quan hệ thị trường ở nước ta trong thời gian qua đã có thể phát sinh, tồn tại và phát triển một cách thuận lợi và bền vững. 

Cũng theo đánh giá của Bộ Tư pháp, bằng những quy định có tính tương thích với thông lệ quốc tế, BLDS đã góp phần thúc đẩy các giao lưu dân sự, thương mại của Nhà nước ta với các nước khác trên thế giới, góp phần thực hiện thắng lợi chủ trương hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng và toàn diện của Đảng ta. 

Mặt khác, đối với hệ thống pháp luật nói chung, hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ tư nói riêng, BLDS bước đầu đã thể hiện được vai trò là luật chung, luật gốc thông qua việc BLDS đã bao quát được tương đối đầy đủ tất cả các vấn đề thuộc lĩnh vực tư. Nhờ vậy, BLDS đã khắc phục được một bước những mâu thuẫn, chồng chéo của hệ thống pháp luật về tài sản, nghĩa vụ và hợp đồng, góp phần bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật thuộc lĩnh vực luật tư. 

Chưa tạo cơ sở pháp lý đầy đủ và tin cậy

Mặc dù đã ghi nhận nhiều tác động tích cực của BLDS hiện hành, tuy nhiên,  theo nhận định của Bộ Tư pháp, BLDS hiện hành qua thời gian thi hành đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Chẳng hạn, trong BLDS hiện hành, quyền của người không phải là chủ sở hữu đối với tài sản của người khác chưa được quy định đúng với vai trò của chúng trong nền kinh tế thị trường và trong việc phát huy giá trị kinh tế của các loại tài sản trong xã hội. 

Như vậy, BLDS hiện hành chưa tạo cơ sở pháp lý đầy đủ và tin cậy để những người không phải là chủ sở hữu có thể mạnh dạn, yên tâm đưa tài sản của mình vào lưu thông kinh tế, do đó, nhiều tài sản có giá trị kinh tế nhưng không được sử dụng một cách hiệu quả, gây lãng phí cho chủ sở hữu và cho xã hội. 

Một trong những nhiệm vụ cơ bản của BLDS là tạo môi trường pháp lý đầy đủ và thuận lợi cho việc hình thành và phát triển của các quan hệ thị trường. Tuy nhiên, các quy định về giao dịch, đại diện, nghĩa vụ và hợp đồng trong BLDS hiện hành còn có nhiều hạn chế như chưa rõ ràng, chưa cụ thể dẫn đến việc rất khó áp dụng trong thực tiễn. 

Đặc biệt là, nhiều quy định còn tỏ ra cứng nhắc, có thể tạo nguy cơ cao cho việc tuyên bố giao dịch bị vô hiệu hoặc bị hủy bỏ. Ngoài ra, cũng chưa có cơ chế pháp lý hữu hiệu để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bên thứ ba ngay tình, của bên thiện chí trong quan hệ dân sự… 

Bên cạnh đó, BLDS cũng chưa thể hiện được đầy đủ vai trò là luật chung của hệ thống luật tư, chưa thể hiện được vai trò là công cụ pháp lý hữu hiệu để bảo vệ những người yếu thế trong quan hệ pháp luật dân sự. 

Những bất cập này ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả của BLDS nói riêng, pháp luật dân sự nói chung. Chính vì vậy, việc sửa đổi BLDS đã trở nên cấp thiết. 

Quang Minh
Cùng chuyên mục
Bác sĩ Huyền cùng các cán bộ y tế, bác sĩ tại một buổi tập huấn chẩn đoán, điều trị và dự phòng COVID-19.

Thầy thuốc ưu tú Nguyễn Thị Thu Huyền: Tấm gương tận tâm, sáng tạo ở Bệnh viện Hữu nghị Việt - Tiệp

(PLVN) - Khi Bệnh viện Hữu nghị Việt - Tiệp cơ sở 2 được Hải Phòng trưng dụng làm khu cách ly, nơi điều trị các F0; Thầy thuốc ưu tú, TS. BS Nguyễn Thị Thu Huyền (Phó Giám đốc kiêm Trưởng khoa Thần kinh) được giao phụ trách cơ sở này. Cơ sở này đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, đồng thời tin tưởng là một trong những “hậu phương” vững chắc của chiến dịch phòng chống COVID-19 ở đất Cảng.

Đọc thêm

Cục Thi hành án dân sự Vĩnh Phúc đối thoại với ngân hàng

Cục Thi hành án dân sự Vĩnh Phúc đối thoại với ngân hàng
(PLVN) - Mới đây, tại trụ sở Ngân hàng nhà nước CN Vĩnh Phúc, diễn ra buổi đối thoại giữa Cục THADS tỉnh, Ngân hàng nhà nước CN Vĩnh Phúc với Ngân hàng VPBANK nhằm thống nhất giải quyết dứt điểm những khó khăn vướng mắc liên quan đến các vụ việc thi hành án của ngân hàng. VPBank.

Doanh nhân Xuân Trường và những công trình để đời

Ông Trường cùng một chính trị gia nổi tiếng thế giới.
(PLVN) - Với quan niệm sống “để lại gì cho đời”, doanh nhân Nguyễn Văn Trường cho biết đã, đang và sẽ tiếp tục xây các công trình nổi tiếng, để đời; như một cách “ghi danh” cho thế hệ mai sau, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Vị Giám đốc ‘lan tỏa’ chính sách bảo hiểm đến người dân

Vị Giám đốc ‘lan tỏa’ chính sách bảo hiểm đến người dân
(PLVN) - Thấy được những quyền lợi, lợi ích cho người dân từ chính sách bảo hiểm của Nhà nước, Giám đốc Bảo hiểm Xã hội huyện Thới Bình (tỉnh Cà Mau) Trịnh Chí Linh đã nỗ lực, sáng tạo trong cách làm để đưa chính sách bảo hiểm đến với người dân trên địa bàn huyện một cách hiệu quả, tích cực.

Lâm Đồng: Chấn chỉnh công tác xây dựng, kiểm tra văn bản pháp luật

Sở Tư pháp Lâm Đồng yêu thường xuyên kiểm ra công tác xây dựng, ban hành VBQPPL.
(PLVN) -  Tăng cường phối hợp giữa cơ quan, địa phương trong việc lấy ý kiến dự thảo văn quy phạm pháp luật (VBQPPL); kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc ban hành văn bản trái pháp luật…là những giải pháp chủ yếu nhằm chấn chỉnh công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật trên địa bàn Lâm Đồng.

Người cán bộ tuyên giáo 37 năm miệt mài với công tác tuyên truyền pháp luật

Người cán bộ tuyên giáo 37 năm miệt mài với công tác tuyên truyền pháp luật
(PLVN) - Trải qua hơn 37 năm công tác trong ngành Tuyên giáo với nhiều vị trí công việc khác nhau, bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn, ông Nguyễn Thanh Hiền - Phó trưởng Ban thường trực, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Hội đồng phối hợp tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật tỉnh Tiền Giang luôn gắn bó, tâm huyết với công tác tuyên truyền pháp luật.

“Nữ tướng” cháy hết mình với ngành Tư pháp Tuyên Quang

Bà Nguyễn Thị Thược, Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Sở Tư pháp chủ trì họp Hội đồng thẩm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật tỉnh Tuyên Quang.
(PLVN) - Trong Công văn 2088/UBND-NC của UBND tỉnh Tuyên Quang về lựa chọn, đề cử cá nhân tham gia chương trình bình chọn, tôn vinh “Gương sáng Pháp luật”; Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Nguyễn Thị Thược được đánh giá là người tâm huyết với ngành Tư pháp, công cuộc cải cách hành chính, phục vụ nhân dân.