Giải mật mối quan hệ thăng trầm Israel - Iran

(PLVN) - Trong suốt 30 năm, Israel và Iran đã duy trì mối quan hệ tốt đẹp, là “người bạn tốt nhất” của nhau. Thế nhưng, sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, hai nước đột ngột “trở mặt thành thù” dù không có chung đường biên giới hay bất cứ tranh chấp lãnh thổ nào.


Dự án cùng phát triển tên lửa

Sau khi Israel giành được độc lập vào năm 1948, Iraq tiến hành trấn áp các công dân Do Thái ở nước này, khiến nhiều người phải bỏ chạy sang Israel để định cư. Thời gian này, Iran đóng vai trò như một “trạm nghỉ chân” của những người Do Thái trên đường trốn chạy. Giới chức Iran về sau đã được trả công hậu hĩnh cho việc này. Về mặt chính thức, Iran đã bỏ phiếu chống lại Kế hoạch phân vùng của Liên hợp quốc cho Palestine vào năm 1947.

Sau khi Nhà nước Israel thành lập, Iran đã phản đối chấp nhận Israel là một nước thành viên Liên hợp quốc. Tuy nhiên, vào năm 1950, Iran lại trở thành quốc gia có đa số dân là người theo đạo Hồi thứ 2 trên thế giới, sau Thổ Nhĩ Kỳ, công nhận Nhà nước Israel trên thực tế. Một thập kỷ sau đó, sự công nhận của Iran với Israel trở nên chính thức và được công khai.

Trên thế giới, mỗi nước có lý do riêng để thúc đẩy quan hệ với nước khác. Với Iran thì Israel được coi là một phương tiện để thông qua cộng đồng người Do Thái gốc Mỹ giành được sự bảo trợ của Mỹ - nước khi đó đang tìm kiếm các đồng minh để phục vụ cho cuộc cạnh tranh giành ảnh hưởng trên toàn khu vực và thế giới với Liên Xô.

Ở thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Iran là một trong những nước cung cấp dầu mỏ chính của thế giới. Thực tế này cộng với việc nắm quyền kiểm soát con đường tiếp cận Vịnh Ba Tư khiến Iran trở thành một đồng minh quan trọng của Mỹ. Israel cũng là trường hợp tương tự.

Thời gian này, giữa các lực lượng Hồi giáo và thế tục trong nội bộ Iran vẫn có bất đồng về hàng loạt những vấn đề, trong đó có việc các nhà lãnh đạo tôn giáo như Lãnh tụ tối cao của Iran lúc bấy giờ là ông Ayatollah Ruhollah Khomeini yêu cầu Iran phải gia nhập trục Ả-rập trong cuộc chiến chống Israel. Tuy nhiên, ý kiến này đã bị phe của Nhà vua Mohammad Reza Pahlavi thân Mỹ lấn át. Ông Pahlavi là người đã khôi phục được quyền lực sau một cuộc đảo chính năm 1953 do Mỹ hậu thuẫn.

Từ quan điểm của Israel, Iran phù hợp với “Học thuyết ngoại biên” của Thủ tướng lập quốc của nước này David Ben-Gurion. Theo học thuyết này, Israel đã cố gắng tăng cường mối quan hệ với những kẻ thù không thuộc nhóm nước Ả-rập của kẻ thù của nước này. Những nước này bao gồm Iran, Thổ Nhĩ Kỳ, Ethiopia...

Trong mối quan hệ giữa Israel và Iran, Iran đã bán dầu cho Israel khi không một nước giàu dầu lửa nào khác trong khu vực làm như vậy. Tehran cũng trở thành một nhà nhập khẩu lớn hàng hóa và dịch vụ của Israel, bao gồm từ các dự án nông nghiệp, dân cư, y tế và cơ sở hạ tầng tới việc đào tạo cảnh sát mật khét tiếng Savak cho các cơ quan tình báo của Israel. Mối quan hệ giữa 2 nước thân thiết đến mức, 2 năm trước cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Israel và Iran đã từng hợp tác trong Dự án bông hoa - một kế hoạch để phát triển tên lửa có thể mang một đầu đạn hạt nhân chung của 2 nước.

Trong những năm 60-70 của thế kỷ trước, Israel có rất nhiều nhà thầu và cố vấn quân sự trú ngụ tại Tehran. Tại thủ đô của Iran khi đó còn có một trường dạy tiếng Do Thái được mở cho trẻ em Israel. Còn hãng hàng không El Al cũng đã mở các chuyến bay thường xuyên giữa 2 thủ đô của 2 nước.

Khởi đầu của sự kết thúc

Mối quan hệ giữa Israel và Iran trong một thời gian dài như vậy nở rộ cùng với xu thế địa chính trị khu vực. Tuy nhiên, khi tình hữu hảo này đang ở giai đoạn đẹp đẽ nhất thì cũng là khi những biến chuyển của thời cuộc đẩy quan hệ giữa 2 bên chuyển biến theo chiều trái ngược hoàn toàn. Cái chết của Nasser tại Isarel vào năm 1970 và việc Tổng thống Ai Cập Anwar Sadat lên nắm quyền đã khiến quan hệ giữa Ai Cập và Israel trở nên nồng ấm.

Tiếp theo đó, đến năm 1975, Iran và Iraq đã ký một thỏa thuận, theo đó Iran đồng ý ngừng vũ trang những người ly khai người Kurd ở Iraq, khiến quan hệ giữa 2 nước cựu thù này tạm thời bớt căng thẳng. Các nhà quan sát cho rằng, những diễn tiến này khiến giá trị chiến lược của Israel với Iran bị suy giảm.

 Quan chức quốc phòng của Iran và những người đồng cấp Israel vào năm 1975.

Trong khi đó, các giáo sĩ Hồi giáo ở Iran vẫn tiếp tục duy trì và đẩy mạnh việc truyền bá tư tưởng chống lại Israel. Khi chế độ quân chủ ở Iran bị lật đổ trong cuộc Cách mạng năm 1979, mối quan hệ giữa Iran với Israel là một trong những thứ đầu tiên mất đi.

Trở về Iran vào ngày 1/2/1979 sau một thời gian sống lưu vong ở Pháp, chỉ 3 tuần sau, Lãnh tụ tối cao của Iran lúc bấy giờ là ông Ayatollah Khomeini đã cắt đứt quan hệ với Israel. Ông Khomeini cũng biến Đại sứ quán Israel tại nước này thành trụ sở của Tổ chức Giải phóng Palestine - một động thái khiến Israel tức giận.

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa Israel và Iran sau đó vẫn tiếp tục được duy trì đến giữa những năm 80, chủ yếu là do Iran dưới thời Giáo chủ Khomeini bị lôi kéo vào cuộc xung đột với Iraq dưới thời ông Saddam Hussein.

Lúc này, Israel dù không còn thân thiết với Iran như trước nhưng vẫn đã không cưỡng lại cơ hội cung cấp vũ khí cho nước này. Mối quan hệ quân sự giữa 2 nước vẫn tiếp tục được duy trì trong vài năm. Trong đó, từ năm 1981 đến năm 1983, Israel đã bán được khoảng 500 triệu USD vũ khí cho Iran, hầu hết được thanh toán bằng dầu.

Sau sự sụp đổ của Liên Xô và sự thất bại của chế độ Saddam Hussein trong cuộc chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, mối đe dọa chính đối với Iran chuyển thành Mỹ, kế đến là Israel. Trong những năm 90, cuộc khẩu chiến giữa 2 nước ngày càng trở nên gay gắt và mang đậm tính thù nghịch, đe dọa. Năm 1987, Thủ tướng Israel Rabin còn gọi Iran là “người bạn tốt nhất của Israel”.

Thế nhưng, chỉ ít năm sau đó, ông đã chuyển giọng, nhắc đến Iran bằng những chỉ trích mạnh mẽ. Năm 1996, Thủ tướng Israel Simon Peres khiến Tehran tức giạn khi cho rằng chế độ Hồi giáo ở Iran “còn nguy hiểm hơn Hitler”.

Cuộc khẩu chiến giữa 2 nước đạt đến đỉnh điểm dưới thời Tổng thống 2 nhiệm kỳ của Iran là ông Mahmoud Ahmadinejad. Nắm quyền từ năm 2005 đến năm 2013, ông Ahmadinejad từng kêu gọi “hủy diệt” Israel và phủ nhận cuộc diệt chủng người Do Thái của phát xít Đức. Đến nay, mối quan hệ giữa 2 nước này vẫn chưa có dấu hiệu hòa dịu, khiến nhiều người thậm chí từng lo ngại về khả năng xảy ra đối đầu trực tiếp giữa 2 nước dù trên thực tế hai nước không có chung biên giới và không có tranh chấp lãnh thổ để có những mâu thuẫn không thể hóa giải.

Tùng Lâm / Pháp luật Bốn phương
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Doanh nghiệp ghi nhận sự cải cách mạnh mẽ của ngành Thuế và Hải quan

Doanh nghiệp ghi nhận sự cải cách mạnh mẽ của ngành Thuế và Hải quan
(PLVN) - Theo ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cộng đồng doanh nghiêp (DN) luôn ghi nhận sự cải cách mạnh mẽ của Bộ Tài chính mà cụ thể là ngành Thuế và Hải quan thời gian qua trong việc đồng hành, cảm thông, chia sẻ và có hướng dẫn về thủ tục để DN tuân thủ đúng các quy định của pháp luật…
ADB viện trợ khẩn cấp 2,5 triệu USD khắc phục hậu quả thiên tai tại miền Trung

ADB viện trợ khẩn cấp 2,5 triệu USD khắc phục hậu quả thiên tai tại miền Trung

(PLVN) - Chiều 24/11, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Bộ NN&PTNT) Nguyễn Xuân Cường và Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam Andrew Jeffries đã ký Thỏa thuận viện trợ quốc tế khẩn cấp không hoàn lại trị giá 2,5 triệu USD từ ADB cho công tác khắc phục hậu quả thiên tai do bão lũ vừa qua tại một số tỉnh miền Trung.

Truyền thông quốc tế đánh giá cao vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 của Việt Nam

Truyền thông quốc tế đánh giá cao vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 của Việt Nam
(PLVN) - Đại diện các cơ quan truyền thông khu vực và quốc tế đánh giá cao vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 của Việt Nam trong dẫn dắt ASEAN vượt qua các tác động tiêu cực của dịch bệnh COVID-19, đưa ra những ưu tiên đáp ứng đúng với nhu cầu chung của các nước thành viên và đối tác như phát triển nguồn nhân lực và công tác xã hội, nâng cao bản sắc và hình ảnh Cộng đồng. 
Nhân viên bưu điện, bưu tá xã tham gia bảo vệ trẻ em

Nhân viên bưu điện, bưu tá xã tham gia bảo vệ trẻ em

(PLVN) - Mạng lưới lên tới 13.000 điểm bưu điện phục vụ tới tận các xã, phường cùng hơn 70.000 lao động giàu kinh nghiệm triển khai các hoạt động an sinh xã hội sẽ tạo nên những bước tiến mới để trẻ em Việt Nam được bảo vệ an toàn hơn. Đó là mục tiêu của thỏa thuận hợp tác về bảo vệ trẻ em vừa được ký kết giữa Bộ LĐ-TB&XH và Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam

Thuốc quý quanh ta - (Kỳ 4): Loại thảo dược quý giúp ông lão chiến thắng sỏi thận sau phẫu thuật

Thuốc quý quanh ta - (Kỳ 4): Loại thảo dược quý giúp ông lão chiến thắng sỏi thận sau phẫu thuật
(PLVN) - Mang lượng sỏi thận lớn trong người mà không biết, đến khi phát bệnh phát, ông Nguyễn Xuân buộc phải cắt bỏ thận phải. Còn quả thận trái bị suy giai đoạn III, phải đối mặt với việc chạy thận để duy trì cuộc sống. Nhưng điều kỳ diệu xuất hiện, nhờ 4 loại cây Muối, Mực, Nổ, Quýt gai mà ông từng bước đẩy lùi bệnh tật, sống khỏe mạnh suốt 7 năm qua.

Bóng đá Đức: “Cỗ xe tăng lao dốc không phanh”, có nên gọi lại công thần?

Bóng đá Đức: “Cỗ xe tăng lao dốc không phanh”, có nên gọi lại công thần?
(PLVN) - Thất bại với tỷ số 0 - 6 trước Tây Ban Nha, đội tuyển bóng đá Đức đã bộc lộ rõ sự xuống dốc. Chẳng có bản sắc, tinh thần, dù bây giờ đội tuyển Đức là tập thể của những con người trẻ. Nếu “cỗ xe tăng” tiếp tục “lao dốc không phanh”, liệu HLV Joachim Loew có gọi lại các công thần (?).
Home Credit được ghi nhận vì những đóng góp cho cộng đồng

Home Credit được ghi nhận vì những đóng góp cho cộng đồng

(PLVN) - Home Credit Việt Nam vừa được nhận giải thưởng CSR Awards do Nhóm Thời báo Kinh tế Sài Gòn - Saigon Times Group trao tặng. Giải thưởng ghi nhận những nỗ lực không ngừng nghỉ vì cộng đồng của công ty. Đây là năm thứ hai liên tiếp Home Credit đón nhận giải thưởng ý nghĩa này.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬