Sẽ gỡ “mớ bòng bong” về hộ gia đình, tổ hợp tác?

(PLO) -  Theo quy định tại Bộ luật Dân sự (BLDS) hiện hành, cả hộ gia đình và tổ hợp tác đều là chủ thể hạn chế trong các quan hệ dân sự.
Chưa có quy định cụ thể về phân tách giữa tài sản của các thành viên hộ gia đình với tài sản chung của hộ Chưa có quy định cụ thể về phân tách giữa tài sản của các thành viên hộ gia đình với tài sản chung của hộ
Qua thực tiễn thi hành, hiện có nhiều ý kiến cho rằng, BLDS không nên tiếp tục ghi nhận hộ gia đình và tổ hợp tác với tư cách là các chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự mà thay vào đó cần điều chỉnh bằng chế định khác trong BLDS cho phù hợp với bản chất pháp lý của chúng, như: điều chỉnh hộ gia đình bằng chế định sở hữu chung, đại diện và các chế định khác có liên quan; điều chỉnh tổ hợp tác bằng chế định hợp đồng hợp tác. 
Đánh đồng tài sản của các thành viên là tài sản hộ gia đình
Theo quy định tại Điều 106 BLDS hiện hành: “Hộ gia đình mà các thành viên có tài sản chung, cùng đóng góp công sức để hoạt động kinh tế chung trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc một số lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác do pháp luật quy định là chủ thể khi tham gia quan hệ dân sự thuộc các lĩnh vực này”. Theo đánh giá của Bộ Tư pháp, quy định như vậy phù hợp khi đặt hộ gia đình trong trạng thái “tĩnh”. 
Tuy nhiên trên thực tế, cuộc sống gia đình và các quan hệ trong gia đình luôn ở trạng thái động, luôn có sự thay đổi, biến động về chủ thể (chịu tác động bởi các sự kiện sinh, tử, tách, nhập…), dẫn tới nhiều quy định về hộ gia đình, đặc biệt về chủ thể là không rõ ràng, tính khả thi còn thấp. Chẳng hạn, tiêu chí, căn cứ xác định thành viên của hộ gia đình trong quan hệ pháp luật dân sự chưa được quy định cụ thể (dựa trên hộ khẩu; quan hệ hôn nhân, huyết thống hay dựa trên các căn cứ khác). 
Bất cập này dẫn tới nhiều cách hiểu khác nhau, ngay cả các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền trong lĩnh vực thi hành pháp luật (thẩm phán, luật sư, công chứng viên…) khi xác định thành viên hộ gia đình cũng gặp rất nhiều khó khăn. Trong khi đó, đa số người dân, chính quyền địa phương lại xác định thành viên hộ gia đình theo tiêu chí hộ khẩu trong quản lý hành chính. 
Để giải quyết vướng mắc này, các cơ quan giải quyết các quan hệ liên quan đến hộ gia đình thường phụ thuộc vào việc xác nhận của UBND cấp xã, cơ quan công an, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất… và việc xác nhận này thường không thống nhất. 
Về tài sản của hộ gia đình, BLDS chưa có quy định cụ thể về phân tách giữa tài sản của các thành viên hộ gia đình (tài sản cá nhân của một thành viên, tài sản chung của vợ chồng, tài sản chung của cha mẹ và con…) với tài sản chung của hộ gia đình. Do đó, trong thực tiễn, khi xác lập, thực hiện các giao dịch thường bị đánh đồng tài sản của các thành viên hộ gia đình là tài sản hộ gia đình và ngược lại.  Bất cập này đã có tác động không nhỏ đến việc thực hiện các quyền sở hữu của hộ gia đình và thành viên hộ gia đình. 
Tổ hợp tác không thể vay vốn vì không có tư cách pháp nhân
Cùng với hộ gia đình, BLDS quy định tổ hợp tác là chủ thể hạn chế trong quan hệ dân sự, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 151/2007/NĐ-CP ngày 10/10/2007 về tổ chức và hoạt động của tổ hợp tác. Tuy nhiên, qua thực tiễn thi hành còn có nhiều bất cập về chủ thể này. Về bản chất pháp lý, tổ hợp tác là sự kết hợp của các cá nhân thông qua hợp đồng hợp tác sản xuất, kinh doanh. Sự hình thành, hoạt động hay chấm dứt tổ hợp tác về cơ bản dựa trên hợp đồng. 
Do không có tư cách pháp nhân nên các tổ hợp tác không thể vay vốn (đặc biệt là từ các tổ chức tín dụng), không được tham gia đấu thầu, đăng ký kinh doanh, mua sắm tài sản chung với tư cách là tổ hợp tác mà chỉ có thể tiến hành các hoạt động này với tư cách từng thành viên… Chính điều này đã làm giảm nghiêm trọng hiệu quả hợp tác của tổ hợp tác.
Về điều kiện thành lập tổ hợp tác, theo quy định tại Điều 111, tổ hợp tác được hình thành trên cơ sở hợp đồng hợp tác có chứng thực của UBND cấp xã của từ ba cá nhân trở lên, cùng đóng góp tài sản, công sức để thực hiện những công việc nhất định, cùng hưởng lợi và cùng chịu trách nhiệm là chủ thể trong các quan hệ dân sự. 
Tuy nhiên trong thực tiễn, đa số tổ hợp tác được thành lập và hoạt động không theo quy định của BLDS về việc lập hợp đồng hợp tác của các tổ viên hoặc có hợp đồng nhưng không được UBND cấp xã chứng thực. Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành mới chỉ dừng lại quy định việc bầu, thay đổi tổ trưởng phải thông báo với UBND cấp xã nơi chứng thực hợp đồng hợp tác. 
Đối với việc kết nạp mới, thay đổi, chấm dứt tổ viên thì vấn đề thông báo không đặt ra. Việc không công khai tư cách thành viên đã gây khó khăn trong việc xác định một cá nhân có phải là tổ viên của tổ hợp tác hay không. 
Pháp luật cũng chưa quy định cụ thể tổ viên tổ hợp tác có thể là thành viên của nhiều chủ thể khác nhau hay không, ví dụ vừa là thành viên tổ hợp tác, vừa là chủ doanh nghiệp tư nhân hoặc là thành viên của tổ chức khác, trong khi pháp luật lại quy định tổ viên chịu trách nhiệm liên đới và vô hạn đối với các nghĩa vụ của tổ hợp tác. 
Điều này gây ra khó khăn, rủi ro khi xác lập giao dịch đối với bên thứ ba, đặc biệt khi cơ chế công khai tư cách tổ viên chưa được thực hiện… Hơn nữa, do tổ hợp tác không có tài sản, nếu có thì tài sản là tài sản của cá nhân tổ trưởng nên thực tế tổ hợp tác không xác lập giao dịch dân sự (mua bán, vay vốn...) nhân danh tư cách tổ hợp tác mà nhân danh tư cách của cá nhân (tổ trưởng) và tổ trưởng tự chịu trách nhiệm với tư cách cá nhân. 
Tiếp tục nghiên cứu một cách thận trọng
Bộ Tư pháp cho biết, thực tế này đặt ra vấn đề cần hoàn thiện hơn nữa địa vị pháp lý của các chủ thể quan hệ pháp luật dân sự, nhất là đối với hộ gia đình và tổ hợp tác. Nhiều ý kiến cho rằng, BLDS không nên tiếp tục ghi nhận hộ gia đình và tổ hợp tác với tư cách là các chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự mà thay vào đó cần điều chỉnh bằng chế định khác trong BLDS cho phù hợp với bản chất pháp lý của chúng, như: điều chỉnh hộ gia đình bằng chế định sở hữu chung, đại diện và các chế định khác có liên quan; điều chỉnh tổ hợp tác bằng chế định hợp đồng hợp tác (dự kiến được bổ sung trong phần Nghĩa vụ và hợp đồng – trái quyền).
Tuy nhiên, việc BLDS tiếp tục quy định hay không quy định 2 loại chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự nêu trên có tác động to lớn, không chỉ thuần túy về mặt học thuật mà còn trên cả phương diện chính trị, xã hội. Vì vậy, vấn đề này đang  tiếp tục được nghiên cứu một cách cẩn trọng. 
Chủ hộ của hộ gia đình khác chủ hộ trong Sổ hộ khẩu
Theo quy định tại Điều 107 BLDS hiện hành, chủ hộ gia đình trong quan hệ pháp luật dân sự có thể là một trong các thành viên của hộ gia đình (cha, mẹ hoặc người đã thành niên) và có quyền đại diện cho hộ trong giao dịch dân sự. Như vậy, chủ hộ của hộ gia đình trong BLDS khác với chủ hộ trong Sổ hộ khẩu được quy định tại Luật Cư trú năm 2006 (chủ hộ trong Sổ hộ khẩu không thể đương nhiên dùng tư cách chủ hộ để thực hiện các giao dịch dân sự cho cả hộ, trừ trường hợp được cả hộ ủy quyền).
Quang Minh
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Nguyễn Thị Thược vị Giám đốc tâm huyết với ngành Tư pháp xứ Tuyên

Bà Nguyễn Thị Thược báo cáo công việc với đoàn công tác của Bộ Tư Pháp thăm và làm việc tại Sở Tư Pháp tỉnh Tuyên Quang
(PLVN) - 53 tuổi đời với gần 30 năm công tác trong ngành Tư pháp, với lòng yêu nghề, nhiệt huyết, bản lĩnh vững vàng, kiên quyết “phụng công, thủ pháp, chí công vô tư” cho nhân dân noi theo. Bà Nguyễn Thị Thược, Giám đốc Sở Tư pháp được đồng nghiệp mệnh danh là “Bông hồng thép” của ngành Tư pháp xứ Tuyên.

Quận 5: Cưỡng chế thành công vụ “ trả lại mặt bằng” 38 Vạn Tượng

Quận 5: Cưỡng chế thành công vụ “ trả lại mặt bằng” 38 Vạn Tượng
(PLVN) -Mới đây, Chi cục Thi hành án dân sự (THADS) quận 5 TPHCM đã phối hợp với cơ quan chức năng tổ chức cưỡng chế thành công vụ “ trả lại mặt bằng” buộc 05 tổ chức, hộ kinh doanh bàn giao tại mặt bằng tại số 38 Vạn Tượng, Phường 13, Quận 5 cho Công ty Cổ phần Sản xuất và Thương mại Phương Đông quản lý, sử dụng.

Thầy Nguyễn Quang Hà và niềm đam mê mãnh liệt với nghiên cứu khoa học

Thầy Nguyễn Quang Hà phát biểu tại Lễ công bố Quyết định bổ nhiệm Phó Hiệu trưởng
(PLVN) -  Là tác giả của nhiều đề tài nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực nông nghiệp của cả nước nói chung và của tỉnh Bắc Giang nói riêng với PGS.TS, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Quang Hà, nghiên cứu khoa học là niềm đam mê đặc biệt của bản thân ông. Niềm đam mê ấy được nuôi dưỡng từng ngày trên giảng đường đại học để tiếp tục truyền lửa và cảm hứng đến cho nhiều thế hệ sinh viên nhà trường, giúp các em phát triển tư duy, phẩm chất và kỹ năng nghề nghiệp, tự tin hội nhập thời kỳ công nghiệp 4.0.

Bộ Tư pháp dẫn đầu Chỉ số cải cách hành chính năm 2021 – “trái ngọt” từ sự đóng góp của nhiều đơn vị

Cuộc họp rút kinh nghiệm về Chỉ số cải cách hành chính năm 2020 của Bộ Tư pháp.
(PLVN) - Theo kết quả Chỉ số cải cách hành chính năm 2021 của các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương vừa được công bố, Bộ Tư pháp đứng đầu bảng xếp hạng, thuộc nhóm 3 Bộ có chỉ số trên 90%. Đóng góp vào thành tích này là sự nỗ lực cố gắng của các đơn vị thuộc Bộ, nổi bật là Cục Hộ tịch, Quốc tịch, Chứng thực; Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm; Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật; Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế…

Tiếp tục hoàn thiện Đề án đổi mới hoạt động đánh giá hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Quang cảnh hội thảo
(PLVN) -Sáng 26/5, Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo “Góp ý Đề án đổi mới hoạt động đánh giá hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật”. Vụ trưởng Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật Lê Vệ Quốc; Phó Vụ trưởng Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật Ngô Quỳnh Hoa đồng chủ trì hội thảo.

Đại úy Thái Ngô Hiếu: Tỏa sáng phẩm chất người lính thời bình

Đại úy Thái Ngô Hiếu: Tỏa sáng phẩm chất người lính thời bình
(PLVN) - Câu chuyện về đồng chí Thái Ngô Hiếu, cán bộ thuộc Đội Chữa cháy & Cứu nạn cứu hộ (CC & CNCH KV) Khu vực Trảng Bom - Phòng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy & Cứu nạn cứu hộ Công an tỉnh Đồng Nai giành giật lại sự sống cho 4 nạn nhân trong vụ đuối nước tại bãi biển thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã xảy ra một thời gian nhưng vẫn để lại dư âm và bài học ý nghĩa về lòng tử tế trong xã hội hiện đại. Và hơn hết, lòng dũng cảm và nghĩa cử cao đẹp của anh đã khắc họa hình ảnh đẹp về người lính thời bình tuy không cầm súng ra trận chiến đấu trực tiếp với kẻ thù nhưng luôn không quản gian khó, không ngại hy sinh trong cuộc chiến bảo vệ sự sống, sự an toàn cho người dân.

Bộ Tư pháp xây dựng Kế hoạch hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam

Buổi làm việc về Kế hoạch tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật nước CHXHCN Việt Nam 9/11/2022.
(PLVN) -  "Tổ chức hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 2022 phải có trọng tâm, trọng điểm, có sự vào cuộc của các Bộ, ngành. Đặc biệt, năm nay, các hoạt động hưởng ứng phải có điểm nhấn đánh dấu 10 năm Ngày Pháp luật Việt Nam",  Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh yêu cầu.

Bạc Liêu khai giảng Lớp bồi dưỡng nghiệp vụ giám định tư pháp và kỹ năng tranh tụng tại phiên toà

Bạc Liêu khai giảng Lớp bồi dưỡng nghiệp vụ giám định tư pháp và kỹ năng tranh tụng tại phiên toà
(PLVN) - Lớp bồi dưỡng nghiệp vụ giám định tư pháp và kỹ năng tranh tụng tại phiên toà, nhằm giúp các học viên nắm vững các quy định của pháp luật về giám định tư pháp; hiểu rõ hơn vị trí, vai trò của hoạt động tố tụng và một số kỹ năng pháp lý cơ bản, cần thiết của người giám định viên Tư pháp, đặc biệt là về kỹ năng tranh tụng tại phiên tòa cho đội ngũ làm công tác giám định tư pháp.

Cần tăng mức thù lao cho cộng tác viên kiểm tra văn bản

Quang cảnh Hội thảo.
(PLVN) - Đây là một trong những đề xuất, kiến nghị được đưa ra tại Hội thảo phát huy vai trò cộng tác viên và cơ quan báo chí, truyền thông trong công tác kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật do Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) tổ chức hôm nay, 24/5.