Thời Vua Lê Thánh Tông: Không cử được người giỏi cũng bị phạt

(PLO) - Việc đề cử không được người tài dưới triều Vua Lê Thánh Tông có thể bị trị tội. Điều 174 Bộ luật Hồng Đức quy định: “Những người làm nhiệm vụ cử người mà không cử được người giỏi thì bị biếm hoặc phạt theo luật nặng nhẹ; nếu vì tình riêng hoặc lấy tiền thì xử tội nặng thêm hai bậc”.
Thời Vua Lê Thánh Tông: Không cử được người giỏi cũng bị phạt

(Tiếp theo) Thứ tư, thiết lập chế độ đãi ngộ quan lại công bằng, tùy theo tính chất công việc khó dễ mà định đoạt. Năm Hồng Đức thứ tám (1477), Vua Lê Thánh Tông ban Chiếu về chế độ bổng lộc, trong đó nêu rõ “lộc để khuyên người có công, tùy theo công việc nặng hay nhẹ… các quan văn, quan võ trong kinh và ngoài các đạo chức việc không giống nhau thì việc cấp lộc nên làm cho tỏ rõ việc nặng nhọc, việc nhàn rỗi… Quan trong kinh, nếu giữ chức phiền kịch thì cấp bổng lộc tiến lên hai bậc, chức phiền kịch vừa tiến lên một bậc; chức giản dị lùi xuống một bậc, chức giản dị lắm lùi xuống hai bậc”.

Thứ năm, trọng dụng hiền tài cũng đồng nghĩa với việc đặt yêu cầu, tiêu chuẩn rất cao đối với hiền tài trong quá trình được trọng dụng: Có thể nói, góc nhìn hiền tài của Vua Lê Thánh Tông rất biện chứng, toàn diện và rất độc đáo. Trọng dụng hiền tài không phải chỉ là trao quyền cao cùng với chế độ đãi ngộ hậu hĩnh mà còn đòi hỏi người được trọng dụng phải luôn sống theo những tiêu chuẩn khắt khe.

Để thực sự là minh quân, đi kèm với đội ngũ hiền thần, Vua Lê Thánh Tông đã từng nói rõ đạo làm vua cùng tiêu chuẩn của các bề tôi trung. Trong bài Quân đạo (Đạo làm vua) và Thần tiết (Tiết của người bề tôi) trong Quỳnh uyển cửu ca (Chính khúc ca vườn Quỳnh), Lê Thánh Tông từng nói: “Hạ dục nguyên nguyên thượng kinh thiên. Chế trị bảo bao tư kế thuật, Thanh lâm quả dục tuyệt du điền. Bàng cáu luận nghệ phu văn đức, Khắc cật binh nhung trung tướng quyền”. (Quân đạo).

(Tức là: Dưới dưỡng nuôi trăm họ, trên kính trời. Trị dân, giữ nước thường nghĩ sự noi theo người trước. Chay lòng, ít ham muốn, bỏ hẳn thói chơi săn bắn. Rộng tìm kẻ tài giỏi để ban bố văn đức. Sắm sửa binh bị coi trọng quyền kẻ làm tướng).

“Đan trung cảnh nhật linh lâm, Trí chủ an dân, nghĩa khái thâm. Nội minh ngoại phủ hồi thiên lực, Hậu lạc tiên ưu Lê thế tâm”. (Thần tiết).

(Tức là: Lòng son quang minh, nhập tinh soi xét tới. Có nghĩa khí sâu sắc để trung với chúa và an dân… Sức chuyển dời trong nước bình trị, ngoài nước mến yêu. Lòng giúp đời vui sau thiên hạ, lo trước thiên hạ).

Hiền tài được sử dụng, nhất là khi đã làm quan thì phải sống trong cơ chế giám sát, ràng buộc, chế ước lẫn nhau rất chặt chẽ do nhà vua ban hành. Dụ Hiệu định quan chế do Lê Thánh Tông ban hành vào năm 1471 (tức sau 11 năm trị vì) nêu rõ việc đặt ra quan chế này là để “trách nhiệm… có nơi quy kết, khiến cho quan to, quan nhỏ đều ràng buộc với nhau, chức trọng chức khinh cùng kiềm chế lẫn nhau. Uy quyền không lạm, thế nước khó lay”.

Với Vua Lê Thánh Tông, không có chuyện đã bổ nhiệm làm quan thì mãi mãi vẫn là quan. Thay vào đó, vua đặt ra lệ khảo thí và khảo khóa để buộc các quan đều phải thường xuyên lo trau dồi, rèn luyện đạo đức và năng lực. Vua đặt ra lệ 3 năm khảo thi một lần cho các quan lại đương chức để kiểm tra trình độ học vấn (không trừ một ai, kể cả trạng nguyên). Quan lại được đánh giá theo tiêu chí có “xứng chức” hay không (với các tiêu chí cụ thể hơn như: có làm cho dân nhiều lên không, có làm cho dân giàu lên không, có làm cho dân biết lễ nghĩa hơn không).

Vua Lê Thánh Tông đã từng có sắc chỉ rằng: “Các quan viên lười biếng bỉ ổi, đê tiện, yếu hèn, nếu có con cháu công thần thì bãi chức cho về hạng dân, nếu là con cháu thường dân thì bãi chức sung quân”.

Vua Lê Thánh Tông chính là vị vua đầu tiên đưa ra một cách khá hệ thống luật hồi tỵ. Theo đó, vua cấm quan lại 5 điều thường rất dễ phạm như sau: (1) Cấm quan, lại lấy vợ người địa phương nơi mình trị nhậm; (2) Cấm quan, lại mua đất, mua vườn, mua ruộng, mua nhà tại địa phương nơi mình trị nhậm; (3) Cấm quan, lại lấy người địa phương nơi mình trị nhậm làm cấp phó giúp việc cho mình; (4) Cấm quan, lại kết làm thông gia với người địa phương nơi mình trị nhậm; (5) Cấm đưa quan, lại về trị nhậm tại quê hương bản quán. Phải chăng, đó chính là một trong những hình thức kiểm soát xung đột lợi ích của đội ngũ quan, lại được hình thành rất sớm trong lịch sử nước ta và hiện nay vẫn còn nhiều nhân tố hợp lý rất đáng nghiên cứu, học tập để áp dụng.

Bộ luật Hồng Đức đòi hỏi tính chính trực của các vị quan đại thần. Điều 625 Bộ luật này quy định tội “Các quan đại thần nếu biết việc có hại mà không giãi bày can ngăn, lại a dua vân theo”. Theo đó, “các quan đại thần và các quan tâu việc, biết có điều bất tiện, hại đến quân dân mà không hết sức giãi bày để bỏ điều ấy đi thì xử tội biếm hay bãi chức. Nếu a dua trước mặt để thuận ý vua, lúc lui chầu lại nói khác, thì xử tội đồ hay tội lưu”.

Ngoài ra, việc đề cử không được người tài dưới triều Vua Lê Thánh Tông có thể bị trị tội. Điều 174 Bộ luật Hồng Đức quy định: “Những người làm nhiệm vụ cử người mà không cử được người giỏi thì bị biếm hoặc phạt theo luật nặng nhẹ; nếu vì tình riêng hoặc lấy tiền thì xử tội nặng thêm hai bậc”.

(Còn tiếp)

Nguyễn Văn Cương - Q. Viện trưởng Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Vốn chính sách góp phần xây dựng nông thôn mới trên quê hương Bác Hồ

Vốn chính sách góp phần xây dựng nông thôn mới trên quê hương Bác Hồ
(PLVN) - Những ngày tháng 5, trên quê hương Nam Đàn (Nghệ An), người dân đang nô nức cho ngày hội toàn dân bầu cử cũng như hướng đến 131 năm ngày sinh Bác Hồ. Trên những cánh đồng trĩu hạt, trong những mô hình phát triển kinh tế hiệu quả hay ở những gia đình có con hiếu học được đi học, có thể thấy được sự đồng hành quý giá của Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH),góp phần đưa Nam Đàn ngày càng phát triển.

Bác Hồ - tình yêu thiết tha nhất trong tâm thức thế hệ trẻ

Bác Hồ - tình yêu thiết tha nhất trong tâm thức thế hệ trẻ
 
(PLVN) - Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn luôn sống mãi trong lòng nhân dân, non sông, đất nước ta, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình cách mạng Việt Nam và là kim chỉ nam trên con đường phát triển của dân tộc trong thời đại mới.
Nạn lừa đảo trong du lịch tái bùng phát

Nạn lừa đảo trong du lịch tái bùng phát

(PLVN) - Dù hiện tại hoạt động du lịch gần như “đóng băng” ở một số địa phương do dịch tái bùng phát nhưng tình trạng“chặt chém” du khách, lừa khách mua tour “giảm giá” hay tour “siêu rẻ” lại có dấu hiệu tăng.

Tiếp cận tín dụng chính sách: Đảm bảo thông suốt trong mùa dịch

Tiếp cận tín dụng chính sách: Đảm bảo thông suốt trong mùa dịch
(PLVN) - Trước diễn biến phức tạp của dịch COVID-19, cả hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội nói chung, Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Quảng Ngãi nói riêng đã và đang hướng dẫn khách hàng đến giao dịch tuân thủ nghiêm các biện pháp phòng, chống dịch, đồng thời đảm bảo hoạt động ngân hàng trên địa bàn diễn ra an toàn, thông suốt, đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn cho hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác.

Cuộc thi Tìm hiểu về Hải quan – Festival Hải quan 2021: Sân chơi nâng cao hiểu biết về pháp luật hải quan

Cuộc thi Tìm hiểu về Hải quan – Festival Hải quan 2021: Sân chơi nâng cao hiểu biết về pháp luật hải quan
(PLVN) - Học viện Tài chính và Tổng cục Hải quan vừa phối hợp tổ chức thành công đêm chung kết cuộc thi “Tìm hiểu về Hải quan – Festival Hải quan 2021”. Trong bối cảnh diễn biến phức tạp của dịch bệnh COVID-19, chung kết của cuộc thi đã được tổ chức trực tuyến trên ứng dụng Zoom Cloud Meeting.

PVN tìm dầu trên chảo lửa Sahara

PVN tìm dầu trên chảo lửa Sahara
(PLVN) - Ít ai biết rằng, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) đang có một dự án dầu khí hoạt động ở sa mạc Sahara thuộc Algeria, góp phần đưa giá trị “vàng đen” về xây dựng đất nước. Câu chuyện của những người lao động PVN tìm dầu lửa trên sa mạc là minh chứng cho bản lĩnh của người lao động Việt Nam.

Học Bác

Học Bác
(PLVN) - Bình sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh toát ra một phong cách giản dị, thể hiện trong trang phục, ăn uống, sinh hoạt, cư xử, văn phong và lời nói. 

Phát huy các giá trị di sản về Bác ở Thừa Thiên - Huế

Phát huy các giá trị di sản về Bác ở Thừa Thiên - Huế
(PLVN) - Hệ thống di tích gắn liền với thời niên thiếu của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Thừa Thiên - Huế là di sản quý nhưng vẫn chưa phát huy giá trị tương xứng với tầm vóc. Để phát huy giá trị các di tích này, mới đây UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế đã phê duyệt Đề án “Phát huy giá trị di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thừa Thiên - Huế phục vụ phát triển du lịch”.

Đưa Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng vào cuộc sống: Nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài nguyên

Đưa Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng vào cuộc sống: Nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài nguyên
(PLVN) - Vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa phát huy vai trò của cơ chế thị trường trong lĩnh vực quản lý, sử dụng tài nguyên. Đặc biệt phát triển lành mạnh thị trường quyền sử dụng đất, chú trọng thị trường quyền sử dụng đất nông nghiệp, khắc phục tình trạng đầu cơ đất… là những nhiệm vụ được Báo cáo chính trị Đại hội XIII đề ra. 
Chủ tịch Hồ Chí Minh - thần tượng của những người làm báo

Chủ tịch Hồ Chí Minh - thần tượng của những người làm báo

(PLVN) - Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng nhận xét: “Sự ứng xử linh hoạt của Hồ Chí Minh trong giao tiếp ngoại giao đã trở thành những câu chuyện huyền thoại”. Điều này được thể hiện rõ qua cách Người giao tiếp với truyền thông trong nước và quốc tế. 

Ký ức về lần gặp Bác của anh phóng viên trẻ

Ký ức về lần gặp Bác của anh phóng viên trẻ
(PLVN) - Tròn 60 năm sau ngày được gặp Bác Hồ nhưng hình ảnh vị Cha già đáng kính của dân tộc Việt Nam luôn ở trong tâm trí ông Phan Duy Hương. Bức ảnh chụp chung với Bác được ông cất giữ cẩn thận hàng chục năm qua như là động lực để rèn luyện bản thân, phấn đấu trong công việc cũng như cuộc sống. 

Cử tri quê Bác náo nức chờ ngày toàn dân bầu cử

Cử tri quê Bác náo nức chờ ngày toàn dân bầu cử
(PLVN) - Chỉ còn vài ngày nữa, ngày hội toàn dân  bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp sẽ diễn ra. Những khẩu hiệu "Tôi đi bầu cử", “Cử tri Hưng Nguyên đi bầu cử”,... được kẻ vẽ nắn nót trên sân phơi lúa đã thể hiện được sự phấn khởi, náo nức đón chờ ngày để thực hiện quyền và nghĩa vụ của những người con quê hương Bác Hồ.

Sáng tháng Năm về thăm quê Bác: Ấm lời Người căn dặn

Sáng tháng Năm về thăm quê Bác: Ấm lời Người căn dặn
(PLVN) - Sáng tháng Năm, quê Bác nắng vàng như rót mật. Những ngày cả nước chung tay phòng, chống dịch Covid-19, cảnh vật “làng Trù quê mẹ và làng Sen quê cha” dường như càng yên bình hơn. Đâu đây lại dậy lên mùi rơm rạ lẫn trong hương thơm tinh khôi từ những ao sen đang kỳ nở rộ… Tất cả như những đóa hoa ngát hương kính dâng lên Người.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó Tổng biên tập: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376