Các trạm thu phí giao thông đang cưỡng bức dân như thế nào?

(PLO) -Mức thu phí cao, thiếu minh bạch, nguy cơ thất thoát phí lớn và nhiều dự án xây dựng trên các tuyến đường độc đạo khiến người dân không còn lựa chọn nào khác phải đi qua trạm thu phí. 
Nhiều trạm thu phí BOT đang “cưỡng bức” người dân sử dụng dịch vụ Nhiều trạm thu phí BOT đang “cưỡng bức” người dân sử dụng dịch vụ

Đặc biệt nhiều tuyến đường BOT chỉ chải lại thảm mặt đường rồi lập trạm thu phí gây bức xúc kéo dài. Từ những thực tế đó, nhiều ý kiến nhận định các dự án BOT giao thông hiện nay đang cưỡng bức người dân sử dụng dịch vụ, tước đoạt đi quyền sử dụng của người dân đối với một tiện ích vốn thuộc về dân.

BOT cưỡng bức sử dụng dịch vụ

Tham dự Hội thảo cấp Bộ “về những vấn đề đặt ra đối với dự án BOT và vai trò của kiểm toán nhà nước” sáng ngày 15/9, bài tham luận của ông Lê Quốc Đạt, Phó chánh thanh tra Bộ Kế hoạch & Đầu tư (KHĐT) được nhiều ý kiến nhận xét đã thẳng thắn chỉ ra những tồn tại bức xúc trong các dự án BOT lâu nay.

Theo số liệu thống kê, trên toàn tuyến quốc lộ 1A hiện có 45 trạm thu phí. Thời gian qua Bộ KHĐT đã thanh tra 11 dự án BOT trên QL 1A và chỉ ra nhiều bất cập trong công tác thu phí hoàn vốn. Liên quan đến mức phí BOT, ông Đạt giải thích hiện nay Bộ Tài chính ban hành thông tư riêng về mức thu phí cho từng dự án BOT, khung phí này có độ dao động cao.

Chẳng hạn với xe dưới 12 chỗ ngồi, xe tải dưới 2 tấn, xe buýt công cộng hiện có khung mức phí từ 15 - 52 ngàn đồng. Phó chánh thanh tra Bộ KHĐT cho rằng việc ban hành thông tư riêng về mức phí vừa phức tạp thủ tục hành chính lại vừa thiếu minh bạch, dễ phát sinh tiêu cực. 

Lí giải mức thu phí tại các trạm BOT chênh lệch lớn, ông Đạt cho biết mức phí này được tính toán dựa trên tổng mức đầu tư dự án. Nhưng tổng mức đầu tư là khái toán (giá trị ước tính chi phí của công trình khi chưa có thiết kế chi tiết) thường lớn hơn rất nhiều so với giá trị quyết toán vốn đầu tư dự án.

Đó là chưa kể theo quy định hiện nay chủ đầu tư được quyền tự lập dự toán, lựa chọn nhà thầu. Từ đó dẫn đến giá thành công trình cao hơn thực tế, kéo theo mức thu phí cao.

Khuyết điểm ở đây được chỉ ra là các cơ quan quản lý nhà nước bỏ qua vai trò giám sát từ khâu nghiên cứu tiền khả thi dự án mà giao hết cho nhà đầu tư thực hiện. Điều này lí giải vì sao dự toán và tổng mức đầu tư đường cao tốc ở Việt Nam đắt hơn nhiều nước trên thế giới.

Thực tế qua một số vụ việc phản ứng của người dân như chặn đường tại trạm thu phí, các cơ quan quản lý đã có chủ trương giảm lộ trình thu phí, giảm mức phí.

Tuy nhiên như lời ông Đạt thì việc làm này mang tính “áp đặt” bởi hiện nay các chủ đầu tư dự án BOT là doanh nghiệp trong nước. Thử đặt trường hợp chủ đầu tư là công ty nước ngoài, một khi đã kí hợp đồng thì cơ quan quản lý muốn điều chỉnh phí không phải “cứ muốn là được”.

Tuy nhiên điều gây bức xúc dư luận nhất thời gian qua đó là tình trạng BOT “độc chiếm” những cung đường độc đạo. Các ý kiến chuyên gia cũng như vị phó chánh thanh tra Bộ KHĐT chỉ ra rằng:

Nhiều dự án BOT được lập trên các tuyến đường huyết mạch, độc đạo và khi trạm thu phí mọc lên, người dân không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận qua trạm thu phí. Đây là hình thức cưỡng bức sử dụng dịch vụ gây bức xúc, phản đối kéo dài thời gian qua.

Một chuyên gia trong lĩnh vực GTVT đồng quan điểm trên, nói rằng hiện nay Việt Nam chỉ có QL 1A là trục giao thông huyết mạch. Bởi vậy việc các nhà đầu tư ồ ạt triển khai dự án BOT, lập trạm thu phí trên QL 1A rõ ràng “không cho người dân lựa chọn khác”. Đó là chưa kể đến thực trạng “phí trùng phí” bởi mỗi xe ô tô đã đóng phí đường bộ nhưng khi lưu thông trên đường vẫn bị thu phí BOT nữa.

Cùng ý kiến, TS.Nguyễn Đức Kiên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng người dân bức xúc các dự án BOT thời gian qua, có phần lỗi cơ quan quản lý nhà nước. Lâu nay cơ quan quản lý để các nhà đầu tư BOT không cho người dân chọn dịch vụ.

Ông Kiên lập luận: “Người dân đóng thuế thì trách nhiệm nhà nước phải cung ứng dịch vụ, cơ sở hạ tầng tối thiểu. Sau đó nếu ai có điều kiện thì trả thêm chi phí để sử dụng dịch vụ tốt hơn”.

“Thực tế nhiều tuyến đường độc đạo này trước đây được xây dựng dựa trên tiền thuế của người dân được duy tu, bảo dưỡng dựa trên tiền phí của người dân (qua Quỹ bảo trì đường bộ).

Nhưng nay nhà đầu tư lập dự án BOT, trong đó một số đoạn chỉ chải lại thảm bề mặt và thu phí. Thực chất là tước đoạt đi quyền sử dụng của người dân đối với một tiện ích vốn thuộc về dân”.

Các trạm thu phí giao thông đang cưỡng bức dân như thế nào? ảnh 1
Ông Lê Quốc Đạt, Phó chánh thanh tra Bộ KHĐT chỉ ra nhiều bất cập trong dự án BOT

Tại hội thảo, ông Ngô Văn Quý, kiểm toán trưởng Kiểm toán Nhà nước thông tin: Qua kiểm toán BOT trong năm 2014 – 2015 cho thấy nhiều chủ đầu tư khi được giao làm BOT các đường tránh đều muốn xin thêm một chút km đường quốc lộ.

Như vậy, phương tiện dù không đi qua toàn bộ đường tránh làm bằng BOT nhưng buộc phải đi qua đoạn đường quốc lộ đó và phải trả tiền. Để khắc phục những hạn chế trong quản lý dự án BOT, nhiều ý kiến cho rằng cần tăng cường vai trò của Kiểm toán Nhà nước.

Chẳng hạn kiểm toán từ khâu thẩm định để biết dự án đó có nằm trong quy hoạch phát triển không? Hay kiểm toán việc lập báo cáo, tổ chức đấu thầu xem có phù hợp với các văn bản pháp luật không? 

Còn tiềm ẩn nguy cơ thất thoát phí

Bên cạnh mức phí, vị trí đặt các trạm BOT được đánh giá là còn nhiều bất cập. Báo cáo của Bộ GTVT cho thấy hiện nay trên hệ thống các tuyến quốc lộ có 32/88 trạm thu phí không đảm bảo khoảng cách tối thiểu 70km theo quy định.

Ví dụ như trạm thu phí hầm Đèo Ngang chỉ cách trạm thu phí Dự án BOT QL1 đoạn Km 597+549-Km 605+000&đoạn Km 617 + 000 - Km 641+000 gần 15km. Hay trạm thu phí Tân Khai (giáp Bình Dương) chỉ cách trạm thu phí của Dự án BOT Quốc lộ 13 đoạn An Lộc - Chiu Diu hơn 15km.

Ngoài ra nhiều ý kiến bày tỏ lo lắng về nguy cơ thất thoát phí BOT. Hiện nay tất cả trạm thu phí đều thực hiện “một dừng” và phần lớn xé vé bằng tay (một số ít sử dụng thẻ từ). Việc xé vé bằng tay tiềm ẩn nguy cơ thất thoát phí do lỗi vô tình hoặc có sự giúp sức từ những khách hàng không có nhu cầu lấy cuống vé.

Hình thức này cũng tiềm ẩn nguy cơ có sự thỏa thuận giữa nhân viên thu phí và khách hàng về mức phí thấp hơn nếu không lấy cuống vé. Trong khi hệ thống camera tại các trạm thu phí thường bị treo, chỉ lưu lại dữ liệu vài ngày, gây khó khăn cho công tác kiểm tra.

Những bất cập trong các dự án BOT, theo Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, xuất phát từ quan niệm phân vân các dự án BOT là của nhà nước hay tư nhân. Từ đó dẫn đến những lúng túng trong quản lý.

Ông Kiên cho rằng, về mặt pháp lý, BOT là việc nhà nước ủy quyền cho các doanh nghiệp (nhà đầu tư) thực hiện một số chức năng của nhà nước, chứ không phải dự án hoàn toàn của tư nhân.

Một thiếu sót khác được ông Kiên chỉ ra đó là vấn đề quản lý vốn đầu tư BOT. Theo quy định, chủ đầu tư BOT sẽ tự huy động nguồn vốn từ xã hội hoặc vốn sẵn có. Nhưng thời gian qua Nhà nước đứng ra bảo đảm để nhà đầu tư vay tiền từ các tổ chức tín dụng, ngân hàng. Và như vậy chẳng khác nào chủ đầu tư dự án BOT “tay không bắt giặc” khi có đơn vị bảo lãnh vốn, đầu ra không phải lo:

“Đầu tư BOT chỉ lãi chứ không thể lỗ”, ông Kiên nói và cho biết để nâng cao vai trò quản lý của nhà nước trong các dự án BOT, UBTVQH đã có Nghị quyết thực hiện giám sát các công trình, dự án BOT thời gian tới đây.

Ông Nguyễn Ngọc Phương, ĐBQH tỉnh Quảng Bình, từng trả lời báo chí: “BOT là vấn đề mà lâu nay các đại biểu rất nghi ngờ nhưng chưa có cơ sở để làm rõ tính minh bạch của các công trình BOT…

Tôi cho rằng có điểm gì đó chưa rõ ràng đã tạo điều kiện cho các nhà đầu tư BOT luồn lách, từ đó làm thất thoát tiền của Nhà nước, đặc biệt là làm tăng thêm lệ phí đối với người dân khi tham gia giao thông trên các tuyến đường BOT…

Tôi cho rằng, trong vấn đề BOT, ngoài việc chủ đầu tư báo cáo không trung thực về số thu phí, còn một điểm mà cử tri cũng như ĐBQH rất quan tâm đó là gian lận trong quá trình lập dự án. Có thể, mức đầu tư dự án đó đã được nâng khống lên, suất đầu tư cao nên nhà đầu tư đã yêu cầu phải kéo dài thời gian thu phí…

Qua quá trình thực hiện, BOT đã bộc lộ những vấn đề như một số công trình có chất lượng xây dựng rất hạn chế. Trong quá trình thẩm tra, thẩm định dự án, các cơ quan chức năng và một số tổ chức, cá nhân thiếu minh bạch, làm chưa rõ.

Chính vì thế, hạn chế của BOT ở chỗ là làm thất thoát của Nhà nước hoặc đội vốn lên, kéo dài thời gian thu phí để thu về lợi nhuận cho nhóm lợi ích hoặc lợi ích cá nhân”.

Mai Long
Cùng chuyên mục
Dự án Vườn ươm Cam Ly chậm tiến độ nhiều năm, có công trình vi phạm, nay được làm thủ tục… thuê tiếp.

Cty CP Dịch vụ Đô thị Đà Lạt lấy hàng loạt khu đất rồi bỏ không: Vi phạm đã được khắc phục ra sao?

(PLVN) - Được giao đất để kinh doanh thực hiện dự án nhưng các dự án của Cty CP Dịch vụ Đô thị Đà Lạt nhiều năm liền nằm trên giấy. Đến khi các vi phạm được chỉ ra, Cty “khắc phục” bằng cách trả lại đất, lập lại dự án mới thay thế dự án cũ để tiếp tục sử dụng đất; còn nhà đất được giao sai quy định thì chưa tính tới phương án khắc phục.

Đọc thêm

Hưng Yên: Dự án V- Green City chưa được cấp Giấy CNQSD đất, đã nhận góp vốn hơn 2.300 lô đất nền, xây dựng nhà ở

Dự án khu đô thị V- Green City có dấu hiệu vi phạm pháp luật
(PLVN) - Dự án Khu đô thị phía Bắc đường trung tâm khu đô thị phía Nam quốc lộ 5 (hay còn gọi là Dự án V- Green City) do Công ty Cổ phần đầu tư bất động sản và thương mại Thăng Long làm chủ đầu tư chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, song doanh nghiệp này đã phân lô, ký hợp đồng góp vốn hơn 2.300 lô đất nền và xây dựng 213 căn nhà trên đất dự án.

Bất thường tại dự án điện gió Amaccao: Lấy gần 10ha đất mà không phải bồi thường 1 xu

Các hộ dân khẳng định đã được cấp đất và canh tác ổn định 15 năm.
(PLVN) - 15 năm trước, 25 hộ dân lên vùng đồi núi thuộc xã Húc, huyện Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị để ăn ở, trồng cây theo chủ trương kinh tế mới. Đầu tháng 3/2021, họ bất ngờ khi một phần diện tích đất của mình đã bị dự án điện gió san ủi mà không hề nhận được đồng nào đền bù, hỗ trợ.

Hưng Yên: Cần công khai kết luận thanh tra dự án V- Green City và xử lý nghiêm vi phạm

Dự án khu đô thị V- Green City có dấu hiệu vi phạm pháp luật
(PLVN) - Trước dấu hiệu vi phạm pháp luật của chủ đầu tư là Công ty cổ phần Đầu tư bất động sản và thương mại Thăng Long, năm 2020 Thanh tra tỉnh đã vào cuộc thanh tra việc chấp hành pháp luật về đầu tư, xây dựng, đất đai, thuế và các khoản phải nộp Ngân sách Nhà nước đối với dự án V-Green City. Tuy nhiên, khi có kết luận thanh tra sự việc thì UBND tỉnh Hưng Yên lại né tránh cung cấp thông tin liên quan đến vi phạm của chủ đầu tư.

Bộ Y tế phản hồi chuyện Doanh nghiệp tuyên bố 'nhập 15 triệu liều Pfizer': 'Chưa từng thấy tên Donacoop trong các đơn hàng nhập khẩu vaccine'

Bộ Y tế phản hồi chuyện Doanh nghiệp tuyên bố 'nhập 15 triệu liều Pfizer': 'Chưa từng thấy tên Donacoop trong các đơn hàng nhập khẩu vaccine'
(PLVN) - Công ty (Cty) CP đầu tư hạ tầng Donacoop báo cáo với Đồng Nai “đã đàm phán xong với hãng dược Pfizer”, đã thống nhất giá mua vaccine, đã thống nhất số lượng 15 triệu liều và bàn giao trong tháng 8 và 9/2021. Tuy nhiên, thông tin chính thức từ hãng Pfizer và Bộ Y tế thì lại khác.

Tiếp bài “bất thường trong xử lý nghi án “cố ý gây thương tích””: Công an huyện Bảo Lâm kết luận ra sao?

Tiếp bài “bất thường trong xử lý nghi án “cố ý gây thương tích””: Công an huyện Bảo Lâm kết luận ra sao?
(PLVN) - Ngày 29/5/2021, PLVN có bài phản ánh về việc anh Trần Gia Lanh, ngụ tại thôn 6, xã Lộc Tân, huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng bị một nhóm đối tượng dùng dao tấn công gây thương tích 15%. Công an huyện Bảo Lâm đã khởi tố bắt tạm giam 4 đối tượng. Tuy nhiên, cho rằng có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm, nạn nhân đã gửi đơn đến cơ quan chức năng.

Nhà máy bê tông không phép tại Lạng Sơn

Bê tông Lạng Sơn xây dựng hoàn thiện hàng loạt hạng mục khi chưa được cấp giấy phép tại dự án ở huyện Chi Lăng.
(PLVN) -  Chưa được cấp phép xây dựng nhưng Cty CP Bê tông Lạng Sơn đã xây dựng hàng loạt các hạng mục công trình của dự án “Nhà máy sản xuất cấu kiện bê tông đúc sẵn, sản xuất bê tông thương phẩm và các vật liệu xây dựng bằng bê tông” tại huyện Chi Lăng.

Dự án hệ thống chống lũ lụt sông Cầu: Bất thường khi chỉ định liên danh nhà đầu tư

2.811 tỷ đồng vốn ngân sách nhà nước mà tỉnh Thái Nguyên phê duyệt tham gia giải phóng mặt bằng Dự án sông Cầu là không đúng quy định.
(PLVN) - Theo Thanh tra Chính phủ, các nội dung đánh giá, chỉ định liên danh nhà đầu tư thực hiện Dự án xây dựng cấp bách hệ thống chống lũ lụt sông Cầu kết hợp hoàn thiện hạ tầng đô thị 2 bên bờ sông Cầu (Dự án) của UBND tỉnh Thái Nguyên là mang tính hình thức, có nhiều dấu hiệu bất thường.

Nguyên Giám đốc Công ty Cổ phần Vận tải ô tô số 2 Lạng Sơn: Chưa xử xong sai phạm này, đã lộ sai phạm khác

Bị cáo Tuấn Anh và Hường bị đưa ra xét xử về tội “tham ô tài sản”.
(PLVN) - Đang bị xét xử về tội “tham ô tài sản", bị cáo Nguyễn Tuấn Anh (SN 1961, nguyên GĐ Cty CP Vận tải ô tô số 2 Lạng Sơn - Cty số 2 Lạng Sơn) tiếp tục bị điều tra do liên quan đến việc Cty này được hỗ trợ giải phóng mặt bằng khống, rồi sử dụng tiền hỗ trợ để cho vay lòng vòng, nguy cơ thất thoát cả chục tỷ đồng.

Thái Nguyên: Vi phạm tại dự án hệ thống chống lũ lụt sông Cầu

Một đoạn đê thuộc dự án xây dựng cấp bách hệ thống chống lũ lụt sông Cầu.
(PLVN) -  Theo Thanh tra Chính phủ, xây dựng cấp bách hệ thống chống lũ lụt sông Cầu kết hợp hoàn thiện hạ tầng đô thị 2 bên bờ sông Cầu thuộc dự án nhóm A, có tổng mức đầu tư hơn 18.000 tỷ đồng; việc UBND tỉnh Thái Nguyên phê duyệt quyết định đầu tư rồi chia nhỏ thành 9 dự án thành phần là không đúng thẩm quyền, không đúng quy định đầu tư công và PPP.

Kon Plông (Kon Tum): Phát hiện nhiều vi phạm trong quản lý, sử dụng tài sản công

Trụ sở UBND huyện Kon Plông.
(PLVN) - Ngoài dấu hiệu buông lỏng quản lý dẫn đến lựa chọn, thẩm định hàng chục dự án đầu tư kém hiệu quả, để xảy ra tình trạng nhiều cá nhân, tổ chức lợi dụng chính sách thu hút đầu tư để chiếm đất mà Báo PLVN đã phản ánh… kết quả kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước (KTNN) ban hành gần đây còn chỉ ra nhiều sai phạm nghiêm trọng khác trong công tác quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công trên địa bàn huyện Kon Plông.

Vụ tranh chấp đất tại Long Biên: Bị đơn đề nghị kháng nghị do thu thập được bản chính “Giấy nhượng đất”

Thửa đất có tranh chấp.
(PLVN) - Trong quá trình xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, do bị đơn không xuất trình được bản gốc giấy mua đất nên Tòa án không có cơ sở xem xét hoặc giám định chữ ký của bên mua, bên bán. Đến nay, khi đã thu thập được bản chính của giấy mua đất trên, bị đơn đã có đơn đề nghị kháng nghị hủy án sơ thẩm, phúc thẩm để đánh giá lại tính xác thực của việc mua bán đất diễn ra cách đây gần 30 năm.