Các trạm thu phí giao thông đang cưỡng bức dân như thế nào?

(PLO) -Mức thu phí cao, thiếu minh bạch, nguy cơ thất thoát phí lớn và nhiều dự án xây dựng trên các tuyến đường độc đạo khiến người dân không còn lựa chọn nào khác phải đi qua trạm thu phí. 
Nhiều trạm thu phí BOT đang “cưỡng bức” người dân sử dụng dịch vụ Nhiều trạm thu phí BOT đang “cưỡng bức” người dân sử dụng dịch vụ

Đặc biệt nhiều tuyến đường BOT chỉ chải lại thảm mặt đường rồi lập trạm thu phí gây bức xúc kéo dài. Từ những thực tế đó, nhiều ý kiến nhận định các dự án BOT giao thông hiện nay đang cưỡng bức người dân sử dụng dịch vụ, tước đoạt đi quyền sử dụng của người dân đối với một tiện ích vốn thuộc về dân.

BOT cưỡng bức sử dụng dịch vụ

Tham dự Hội thảo cấp Bộ “về những vấn đề đặt ra đối với dự án BOT và vai trò của kiểm toán nhà nước” sáng ngày 15/9, bài tham luận của ông Lê Quốc Đạt, Phó chánh thanh tra Bộ Kế hoạch & Đầu tư (KHĐT) được nhiều ý kiến nhận xét đã thẳng thắn chỉ ra những tồn tại bức xúc trong các dự án BOT lâu nay.

Theo số liệu thống kê, trên toàn tuyến quốc lộ 1A hiện có 45 trạm thu phí. Thời gian qua Bộ KHĐT đã thanh tra 11 dự án BOT trên QL 1A và chỉ ra nhiều bất cập trong công tác thu phí hoàn vốn. Liên quan đến mức phí BOT, ông Đạt giải thích hiện nay Bộ Tài chính ban hành thông tư riêng về mức thu phí cho từng dự án BOT, khung phí này có độ dao động cao.

Chẳng hạn với xe dưới 12 chỗ ngồi, xe tải dưới 2 tấn, xe buýt công cộng hiện có khung mức phí từ 15 - 52 ngàn đồng. Phó chánh thanh tra Bộ KHĐT cho rằng việc ban hành thông tư riêng về mức phí vừa phức tạp thủ tục hành chính lại vừa thiếu minh bạch, dễ phát sinh tiêu cực. 

Lí giải mức thu phí tại các trạm BOT chênh lệch lớn, ông Đạt cho biết mức phí này được tính toán dựa trên tổng mức đầu tư dự án. Nhưng tổng mức đầu tư là khái toán (giá trị ước tính chi phí của công trình khi chưa có thiết kế chi tiết) thường lớn hơn rất nhiều so với giá trị quyết toán vốn đầu tư dự án.

Đó là chưa kể theo quy định hiện nay chủ đầu tư được quyền tự lập dự toán, lựa chọn nhà thầu. Từ đó dẫn đến giá thành công trình cao hơn thực tế, kéo theo mức thu phí cao.

Khuyết điểm ở đây được chỉ ra là các cơ quan quản lý nhà nước bỏ qua vai trò giám sát từ khâu nghiên cứu tiền khả thi dự án mà giao hết cho nhà đầu tư thực hiện. Điều này lí giải vì sao dự toán và tổng mức đầu tư đường cao tốc ở Việt Nam đắt hơn nhiều nước trên thế giới.

Thực tế qua một số vụ việc phản ứng của người dân như chặn đường tại trạm thu phí, các cơ quan quản lý đã có chủ trương giảm lộ trình thu phí, giảm mức phí.

Tuy nhiên như lời ông Đạt thì việc làm này mang tính “áp đặt” bởi hiện nay các chủ đầu tư dự án BOT là doanh nghiệp trong nước. Thử đặt trường hợp chủ đầu tư là công ty nước ngoài, một khi đã kí hợp đồng thì cơ quan quản lý muốn điều chỉnh phí không phải “cứ muốn là được”.

Tuy nhiên điều gây bức xúc dư luận nhất thời gian qua đó là tình trạng BOT “độc chiếm” những cung đường độc đạo. Các ý kiến chuyên gia cũng như vị phó chánh thanh tra Bộ KHĐT chỉ ra rằng:

Nhiều dự án BOT được lập trên các tuyến đường huyết mạch, độc đạo và khi trạm thu phí mọc lên, người dân không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận qua trạm thu phí. Đây là hình thức cưỡng bức sử dụng dịch vụ gây bức xúc, phản đối kéo dài thời gian qua.

Một chuyên gia trong lĩnh vực GTVT đồng quan điểm trên, nói rằng hiện nay Việt Nam chỉ có QL 1A là trục giao thông huyết mạch. Bởi vậy việc các nhà đầu tư ồ ạt triển khai dự án BOT, lập trạm thu phí trên QL 1A rõ ràng “không cho người dân lựa chọn khác”. Đó là chưa kể đến thực trạng “phí trùng phí” bởi mỗi xe ô tô đã đóng phí đường bộ nhưng khi lưu thông trên đường vẫn bị thu phí BOT nữa.

Cùng ý kiến, TS.Nguyễn Đức Kiên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng người dân bức xúc các dự án BOT thời gian qua, có phần lỗi cơ quan quản lý nhà nước. Lâu nay cơ quan quản lý để các nhà đầu tư BOT không cho người dân chọn dịch vụ.

Ông Kiên lập luận: “Người dân đóng thuế thì trách nhiệm nhà nước phải cung ứng dịch vụ, cơ sở hạ tầng tối thiểu. Sau đó nếu ai có điều kiện thì trả thêm chi phí để sử dụng dịch vụ tốt hơn”.

“Thực tế nhiều tuyến đường độc đạo này trước đây được xây dựng dựa trên tiền thuế của người dân được duy tu, bảo dưỡng dựa trên tiền phí của người dân (qua Quỹ bảo trì đường bộ).

Nhưng nay nhà đầu tư lập dự án BOT, trong đó một số đoạn chỉ chải lại thảm bề mặt và thu phí. Thực chất là tước đoạt đi quyền sử dụng của người dân đối với một tiện ích vốn thuộc về dân”.

Các trạm thu phí giao thông đang cưỡng bức dân như thế nào? ảnh 1
Ông Lê Quốc Đạt, Phó chánh thanh tra Bộ KHĐT chỉ ra nhiều bất cập trong dự án BOT
Tại hội thảo, ông Ngô Văn Quý, kiểm toán trưởng Kiểm toán Nhà nước thông tin: Qua kiểm toán BOT trong năm 2014 – 2015 cho thấy nhiều chủ đầu tư khi được giao làm BOT các đường tránh đều muốn xin thêm một chút km đường quốc lộ.
Như vậy, phương tiện dù không đi qua toàn bộ đường tránh làm bằng BOT nhưng buộc phải đi qua đoạn đường quốc lộ đó và phải trả tiền. Để khắc phục những hạn chế trong quản lý dự án BOT, nhiều ý kiến cho rằng cần tăng cường vai trò của Kiểm toán Nhà nước.
Chẳng hạn kiểm toán từ khâu thẩm định để biết dự án đó có nằm trong quy hoạch phát triển không? Hay kiểm toán việc lập báo cáo, tổ chức đấu thầu xem có phù hợp với các văn bản pháp luật không? 

Còn tiềm ẩn nguy cơ thất thoát phí

Bên cạnh mức phí, vị trí đặt các trạm BOT được đánh giá là còn nhiều bất cập. Báo cáo của Bộ GTVT cho thấy hiện nay trên hệ thống các tuyến quốc lộ có 32/88 trạm thu phí không đảm bảo khoảng cách tối thiểu 70km theo quy định.

Ví dụ như trạm thu phí hầm Đèo Ngang chỉ cách trạm thu phí Dự án BOT QL1 đoạn Km 597+549-Km 605+000&đoạn Km 617 + 000 - Km 641+000 gần 15km. Hay trạm thu phí Tân Khai (giáp Bình Dương) chỉ cách trạm thu phí của Dự án BOT Quốc lộ 13 đoạn An Lộc - Chiu Diu hơn 15km.

Ngoài ra nhiều ý kiến bày tỏ lo lắng về nguy cơ thất thoát phí BOT. Hiện nay tất cả trạm thu phí đều thực hiện “một dừng” và phần lớn xé vé bằng tay (một số ít sử dụng thẻ từ). Việc xé vé bằng tay tiềm ẩn nguy cơ thất thoát phí do lỗi vô tình hoặc có sự giúp sức từ những khách hàng không có nhu cầu lấy cuống vé.

Hình thức này cũng tiềm ẩn nguy cơ có sự thỏa thuận giữa nhân viên thu phí và khách hàng về mức phí thấp hơn nếu không lấy cuống vé. Trong khi hệ thống camera tại các trạm thu phí thường bị treo, chỉ lưu lại dữ liệu vài ngày, gây khó khăn cho công tác kiểm tra.

Những bất cập trong các dự án BOT, theo Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, xuất phát từ quan niệm phân vân các dự án BOT là của nhà nước hay tư nhân. Từ đó dẫn đến những lúng túng trong quản lý.

Ông Kiên cho rằng, về mặt pháp lý, BOT là việc nhà nước ủy quyền cho các doanh nghiệp (nhà đầu tư) thực hiện một số chức năng của nhà nước, chứ không phải dự án hoàn toàn của tư nhân.

Một thiếu sót khác được ông Kiên chỉ ra đó là vấn đề quản lý vốn đầu tư BOT. Theo quy định, chủ đầu tư BOT sẽ tự huy động nguồn vốn từ xã hội hoặc vốn sẵn có. Nhưng thời gian qua Nhà nước đứng ra bảo đảm để nhà đầu tư vay tiền từ các tổ chức tín dụng, ngân hàng. Và như vậy chẳng khác nào chủ đầu tư dự án BOT “tay không bắt giặc” khi có đơn vị bảo lãnh vốn, đầu ra không phải lo:

“Đầu tư BOT chỉ lãi chứ không thể lỗ”, ông Kiên nói và cho biết để nâng cao vai trò quản lý của nhà nước trong các dự án BOT, UBTVQH đã có Nghị quyết thực hiện giám sát các công trình, dự án BOT thời gian tới đây.

Ông Nguyễn Ngọc Phương, ĐBQH tỉnh Quảng Bình, từng trả lời báo chí: “BOT là vấn đề mà lâu nay các đại biểu rất nghi ngờ nhưng chưa có cơ sở để làm rõ tính minh bạch của các công trình BOT…

Tôi cho rằng có điểm gì đó chưa rõ ràng đã tạo điều kiện cho các nhà đầu tư BOT luồn lách, từ đó làm thất thoát tiền của Nhà nước, đặc biệt là làm tăng thêm lệ phí đối với người dân khi tham gia giao thông trên các tuyến đường BOT…

Tôi cho rằng, trong vấn đề BOT, ngoài việc chủ đầu tư báo cáo không trung thực về số thu phí, còn một điểm mà cử tri cũng như ĐBQH rất quan tâm đó là gian lận trong quá trình lập dự án. Có thể, mức đầu tư dự án đó đã được nâng khống lên, suất đầu tư cao nên nhà đầu tư đã yêu cầu phải kéo dài thời gian thu phí…

Qua quá trình thực hiện, BOT đã bộc lộ những vấn đề như một số công trình có chất lượng xây dựng rất hạn chế. Trong quá trình thẩm tra, thẩm định dự án, các cơ quan chức năng và một số tổ chức, cá nhân thiếu minh bạch, làm chưa rõ.

Chính vì thế, hạn chế của BOT ở chỗ là làm thất thoát của Nhà nước hoặc đội vốn lên, kéo dài thời gian thu phí để thu về lợi nhuận cho nhóm lợi ích hoặc lợi ích cá nhân”.

Mai Long
Cùng chuyên mục
Nhà máy nước sạch Phú Mỹ Tân.

Phương án “chôn” đường ống của Nhà máy nước Phú Mỹ Tân (Nam Định): Hai bên chưa “thông”, vì sao huyện vẫn quyết cưỡng chế?

(PLVN) -  Mặc dù phương án di dời đường ống dẫn nước của Nhà máy nước sạch Phú Mỹ Tân chưa nhận được sự đồng thuận từ phía Công ty TNHH Mai Thanh; nhưng mới đây UBND huyện Nghĩa Hưng vẫn tổ chức cưỡng chế di dời công trình này để lấy mặt bằng thi công Dự án xây dựng công trình kênh nối Đáy - Ninh Cơ.

Đọc thêm

Lấy đất đã giao Cty này để giao Cty khác: Thanh tra Chính phủ đã kết luận, tỉnh Sơn La vẫn chưa xử lý dứt điểm

Đơn của ông Nguyễn Văn Hùng gửi Báo PLVN.
(PLVN) -  Ông Nguyễn Văn Hùng, GĐ Cty CP Giang Sơn (ngụ tổ 11, phường Quyết Tâm, TP Sơn La, tỉnh Sơn La) phản ánh về việc UBND tỉnh Sơn La ra quyết định thu hồi đất của Cty Giang Sơn giao cho Cty CP May DNN thuê để xây dựng nhà máy may không đúng quy định. Sự việc đã được Thanh tra Chính phủ kết luận là có vi phạm nhưng suốt thời gian dài, khiếu nại của ông vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh: Giảm quy mô đầu tư, sao vẫn tăng thời gian thu phí?

Ảnh minh họa
(PLVN) -  Góp ý với báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư xây dựng tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, một số bộ, ngành đề nghị UBND tỉnh Cao Bằng làm rõ vì sao dự án điểu chỉnh giảm quy mô đầu tư tới 71km, tăng 1.580 tỷ đồng phần vốn góp của Nhà nước; nhưng thời gian hoàn vốn thu phí vẫn đề xuất tăng thêm 7 năm?

Kon Tum: Hàng loạt sai phạm tại Cty Lâm nghiệp Ia H’Drai

Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Ia H’Dra.
(PLVN) - Theo KLTT mới ban hành của Thanh tra tỉnh Kon Tum, Cty TNHH MTV Lâm nghiệp Ia H’Dra tổ chức thực hiện bán đấu giá tài sản (cây cao su và cây điều gắn liền với đất không thu tiền sử dụng đất theo Luật Đất đai 2013) không đúng với phương án sử dụng đất đã được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định 905/QĐ-UBND ngày 12/9/2017.

CDC Hòa Bình mua kit test của Công ty Việt Á: Đề nghị cơ quan điều tra làm rõ 8 gói thầu

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Hòa Bình.
(PLVN) -  Thanh tra tỉnh Hòa Bình cho biết đã bàn giao hồ sơ 08 gói thầu mua sắm sinh phẩm xét nghiệm trong năm 2020, 2021 do Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Hòa Bình (CDC Hòa Bình) thực hiện với Công ty CP Công nghệ Việt Á và Công ty TNHH Thiết bị Y tế và Khoa học Tâm Việt cho Công an tỉnh này để điều tra theo ủy thác của Bộ Công an.

Bi kịch “nạn nhân trở thành tội phạm” ở Bình Phước và các quyết định cần xem lại

Bi kịch “nạn nhân trở thành tội phạm” ở Bình Phước và các quyết định cần xem lại
(PLVN) - Xuất phát từ việc mất trộm, hai vợ chồng ông Phạm Thanh Bình đã yêu cầu người thực hiện việc trộm cắp phải bồi thường thiệt hại mà không tố cáo hành vi trộm cắp đến cơ quan chức năng. Việc làm này đã khiến vợ chồng ông bị truy tố về tội “Cưỡng đoạt tài sản” và phải đi tù, trong khi người phải lĩnh án đáng lẽ là người thực hiện hành vi trộm cắp.

Dự án Khu nhà ở cao tầng Eden - Thuận An tạm ngừng thi công do chủ đầu tư không có tiền trả nợ nhà thầu

Dự án khu nhà ở cao tầng Eden- Thuận An tạm ngừng thi công do Chủ đầu tư không có tiền trả nợ. Ảnh: Mỵ Châu
(PLVN) -  Theo lãnh đạo đơn vị nhà thầu thi công là Công ty cổ phần Hà Gia An và Xí nghiệp xây dựng số 4 thuộc Công ty cổ phần Xây dựng số 5, đến nay 2 đơn vị này đã tạm ngừng thi công tại dự án Khu nhà ở cao tầng Eden - Thuận An do chủ đầu tư Công ty TNHH Kim Đại Dương  không thanh toán các khoản nợ cho 2 bên đơn vị này.

Hà Nội: Ai chịu trách nhiệm khi để chủ đầu tư vi phạm về quản lý sử dụng đất tại khu chung cư 170 Đê La Thành

Hà Nội: Ai chịu trách nhiệm khi để chủ đầu tư vi phạm về quản lý sử dụng đất tại khu chung cư 170 Đê La Thành
(PLVN) - Đai diện Sở TN&MT thành phố Hà Nội khẳng định, việc để Công ty Cổ phần đầu tư dầu khí Toàn Cầu vi phạm về công tác quản lý đô thị, sử dụng đất tại dự án đầu tư xây dựng nhà hỗn hợp và hạ tầng kỹ thuật trường học tại 170 Đê La Thành  là trách nhiệm của người đứng đầu UBND quận Đống Đa và Chủ tịch UBND phường Ô Chợ Dừa.

Kiểm tra mỏ đá không phép sau phản ánh của PLVN

Xe chở vật liệu từ một mỏ đá trái phép.
(PLVN) -  Sau khi PLVN có bài “Cận cảnh mỏ đá trái phép tại Sơn La” phản ánh hoạt động khai thác đá trái phép tại bản Bon, xã Mường Chiên và bản Le, xã Pá Ma Pha Khinh (huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La); UBND huyện đã thành lập tổ kiểm tra vào cuộc xác minh sự việc.

Sơn La: Cựu Chủ tịch UBND huyện nhiều năm kêu oan

Ông Lường Văn Định.
(PLVN) -  Nhiều năm qua, ông Lường Văn Định, cựu Chủ tịch UBND huyện Quỳnh Nhai (tỉnh Sơn La) có đơn gửi các cơ quan chức năng cho rằng việc ông bị các cấp tòa án tuyên phạt 30 tháng tù về tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” là oan.

Tiền Giang: Hi hữu vụ gán nhà đất trả nợ rồi “phản tố” đòi lại

Sau khi cấn đất và nhà để trừ nợ, bà Liên ký hợp đồng thuê nhà đất với bà Chi.
(PLVN) - Cấn trừ nhà đất để trả nợ cho con trai và ngân hàng; sau đó ký hợp đồng thuê lại nhà để ở nhưng không trả tiền thuê, bị kiện đòi giao nhà thì “phản tố” đòi lại nhà. Vụ kiện hi hữu xảy ra tại huyện Chợ Gạo, Tiền Giang khiến bà Võ Thị Kim Chi (SN 1965, ngụ ấp Thuận Phong B, Tân Mỹ Chánh, Mỹ Tho, Tiền Giang) cho rằng phải khốn khổ suốt 3 năm qua.

Quảng Ninh: Chậm giải quyết vụ chiếm giữ đất trái phép tại Dự án đường bao biển Hạ Long - Cẩm Phả

Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch phường Quang Hanh (bên phải) trao đổi với báo chí ngày 29/4.
(PLVN) - Mặc dù dự án đường bao biển Hạ Long - Cẩm Phả nằm trên phần đất của hộ gia đình bà Phạm Thị Nhẫn, Tường Thị Hà, đồng thời dự án này đi vào sử dụng từ đầu năm 2022 nhưng đến nay khu đất này vẫn bị nhiều người ngang nhiên chiếm giữ, chính quyền chậm giải quyết sự việc.

Cận cảnh mỏ đá trái phép tại Sơn La

Bóc cả mảng núi để khai thác đá trái phép tại bản Bon (Mường Chiên, Quỳnh Nhai).
(PLVN) - Phó Chủ tịch UBND xã Mường Chiên Lừ Văn Toản xác nhận việc khai thác đá của đơn vị doanh nghiệp trên là không được cấp phép. Hiện nay, trên địa bàn xã cũng không có mỏ đá nào được cấp phép khai thác. Theo ông Toản, hoạt động khai thác đá tại đây đã diễn ra hơn một tháng qua. Xã đã xuống kiểm tra nhưng phía Cty có ý kiến “xin phép khai thác tận dụng một ít”.

Làm Quốc lộ 13C qua Khu Bảo tồn Thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai: Đề xuất bị giới chuyên gia phản đối quyết liệt

Kiểm lâm khu bảo tồn Đồng Nai tuần tra, bảo vệ rừng.
(PLVN) - Tỉnh Bình Phước vừa đề xuất xây cầu Mã Đà và mở QL13C kết nối với Đồng Nai xuyên qua vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên – văn hóa Đồng Nai được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Nhiều chuyên gia, nhà khoa học và UBND tỉnh Đồng Nai đã lên tiếng phản đối đề xuất này.

Kỳ án “lướt cọc” nhà đất ở Đà Nẵng: Sao CQĐT lại “phân xử” cả chuyện ai được thừa kế?

Căn nhà 27 đã được bà Châu thỏa thuận mua lại, đặt cọc 3 tỷ cho ông Nam trước khi nhận cọc 2,5 tỷ để bán cho bà Luận.
(PLVN) -  Như PLVN phản ánh, KLĐT số 40 ngày 03/05/2022 của Cơ quan CSĐT Công an TP Đà Nẵng cho rằng bị can Huỳnh Thị Châu (SN 1975, ngụ 48 Nguyễn Văn Huyên, Cẩm Lệ) lừa đảo chiếm đoạt 2,5 tỷ tiền “đặt cọc” của bà Cao Thị Thúy Luận (SN 1982, ngụ quận Thanh Khê) khi thỏa thuận mua bán căn nhà 27 Lê Vĩnh Huy (quận Hải Châu). KLĐT này bị đánh giá có một số điểm chưa phù hợp, “lấn sân” tòa án.