Phật viện Đồng Dương: Đỉnh cao của nghệ thuật Đông Nam Á?

(PLO) - Kinh đô Đồng Dương tuy không được kì vĩ như kinh đô Ăngkor (Camhuchia), không quy mô như trung tâm Phật giáo Borrobudur (Inđônêsia) nhưng lại được đánh giá cao bởi nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc. Sự hé lộ tượng Phật đồng Laksmindra Lokesvara là một trong số những giá trị nghệ thuật điêu khắc tuyệt mĩ, không chỉ la đỉnh cao của nghệ thuật Chămpa mà là niềm kiêu hãnh của khu vực Đông Nam Á.

Tượng Phật đồng Bồ Tát Ta Ra

Tượng đồng Bồ Tát Ta Ra (Tượng Laksmindra Lôkesvara) được nhân dân địa phương tình cờ đào thấy ở khu vực Đồng Dương năm 1978, có chiều cao 1,14 mét. Sau này theo nhận định, đó chính là pho tượng bằng đồng lớn nhất và đẹp nhất của nghệ thuật Chăm. Quan sát có thể thấy, Bồ Tát được thể hiện đứng thẳng, hai tay đưa ra phía trước, tay trái cầm tù và ốc, tay phải cầm đài sen, bên trong có gương sen.

Tượng Phật thể hiện tư thế đứng; toàn bộ phần cơ thể phía trên của bức tượng để trần, phần thân dưới mang y phục (gọi là sarong) gồm hai lớp: tấm váy dài gần tới mắt cá ở trong và tấm vải choàng vắt ngược hai đầu lên trước bụng ở ngoài; hơn nữa, tính mềm mại của tấm vải choàng còn được tô điểm bằng những đường cong nổi mềm mại, song song; tư thế đứng thẳng với hai tay đưa cân xứng ra phía trước, kỹ thuật thể hiện nếp vải nổi,  khuôn mặt đầy đặn mang phong thái con người Chămpa, phần đầu của bức tượng hơi to so với thân, khuôn mặt vuông, nghiêm nghị, đôi lông mày to, cong, giao nhau, mũi to, môi dày... tất cả những nét điêu khắc trên cho thấy bức tượng Bồ Tát  thuộc về phong cách nghệ thuật Đồng Dương.

Trước đó, năm 1901, L. Finot đã công bố những kết quả khai quật tại Đồng Dương. Ông thống kê ở Đồng Dương có khoảng 229 hiện vật, trong đó có hai pho tượng Phật bằng đồng nổi tiếng là tượng Phật Thích Ca Mâu Ni, được đánh giá là một trong những pho tượng Phật cổ nhất và đẹp nhất ở Đông Nam Á.

Phật viện Đồng Dương: Đỉnh cao của nghệ thuật Đông Nam Á? ảnh 1
Quy mô của phật viện Đồng Dương 

Hai bức tượng Phật này có những điểm nổi bật là: Đức Phật đứng với hai tay hướng cân xứng và đưa ra phía trước với khuôn mặt phúc hậu, đôi mắt sáng đang nhìn vào cõi xa xăm như muốn giải thoát con người khỏi dục vọng trần thế, với một tay tư thế chuyển pháp luân trong dáng điệu bàn tay phải bắt ấn, ngón trỏ cong tròn lại và ngón cái tựa nhẹ lên đầu ngón trỏ, các ngón khác cong lại làm cho toàn bàn tay phải nom tựa hình hoa sen; Đức Phật khoác một chiếc áo cà sa để hở vai phải, ở ngoài khoác thêm tấm sarong, tay trái cầm một phần vải kéo ra trước, các ngón tay chụm lại như đang nắm ngọn lá trên tay; tai phải có kéo dài hơn tai trái; tóc dạng hình xoắn ốc; trán cao… Cả hai tượng đều mô phỏng tư thế Phật Thích Ca đi thuyết pháp.

Tại đài thờ ở khu vực trung tâm Phật viện (thánh đường chính) là bệ thờ tượng Phật Bồ Tát Quan Thế Âm thì tiêu điểm của khu giảng đường là bệ và tượng Phật Thích Ca Mâu Ni. Đây là hai trong số những nét chấm phá của hai đài thờ linh thiêng tại Phật viện Đồng Dương, góp phần tạo nên dấu ấn đặc thù cho hai đài thờ uy nghi và tôn nghiêm này.

Bậc thầy nghệ thuật Đông Nam Á

Phật giáo được xem là quốc giáo tại vương triều Đồng Dương – Indrapura. Những phát hiện ở trung tâm Phật giáo Đồng Dương nhiều tượng Phật, tượng Bồ Tát, tượng La Hán và tượng Thiên Thần Hộ Pháp đã thể hiện được đỉnh cao của nền nghệ thuật Đông Nam Á.

Phật viện Đồng Dương: Đỉnh cao của nghệ thuật Đông Nam Á? ảnh 2
 Tượng phật đồng Bồ Tát Ta Ra

Minh chứng qua hàng loạt tác phẩm bằng đá và một số ít bằng kim loại, như tượng Phật, tượng Bồ Tát, tượng Hộ Pháp, các tấm phù điêu được chạm nổi thể hiện thế giới nhà Phật. Sự thực, phong cách Đồng Dương đã tạo nên một dấu ấn không thể lu mờ trong lịch sử nghệ thuật Chăm. Đó chính là lối tư duy đột phá, gạt bỏ dần yếu tố ngoại lai, tìm về với giá trị đích thực trong bản sắc dân tộc, tạo cho nền nghệ thuật một sức sống mạnh mẽ nhưng thanh thoát của văn hóa Chămpa.

Hơn trăm năm qua, kể từ khi khu di tích này được phát lộ (năm 1901), số lượng hiện vật được tìm thấy tại Đồng Dương cũng tăng lên đáng kể theo thời gian. Có thể điểm qua tượng Bồ Tát Ta Ra, tượng Bồ Tát Văn Thù, các tượng Hộ Pháp, tượng La Hán, nhưng đáng kể nhất là pho tượng Bồ Tát Ta Ra phát hiện năm 1978 mà ông Ngô Văn Doanh cho rằng đây chính là pho tượng Laksmindra - Lokesvara. 

“Tượng Phật Đồng Dương cũng như các tượng Phật cùng kiểu khác được tìm thấy ở Đông Nam Á như tượng Phật ở Kò Rạt (Thái Lan), tượng Phật Sikendung (ở Salebes – Inđônêsia), tượng Phật Jember (Giava – Inđônêsia), tượng Phật Angkor Borei (Campuchia) đều mang phong cách tượng Phật Amaravati của Ấn Độ. Thế nhưng, tượng Phật Đồng Dương lại quá giống các tượng Phật của Amaravati và của Amaradhapura (Srilanka), vì thế, có nhà nghiên cứu ngỡ rằng tượng của Chămpa là tác phẩm có niên đại khoảng thế kỷ  3 – 4 và được  nhập trực tiếp từ Ấn Độ”. - ông Doanh nói.

Cùng với đó, nhà nghiên cứu nổi tiếng người Pháp J.Boisslier đã đánh giá: “Tượng này chắc chắn nếu không là tác phẩm nhập thì cũng là tác phẩm có quan hệ sâu sắc với truyền thống Ấn Độ đến nỗi không thể nào phát hiện ra vết tích của một truyền thống bản địa”.

Còn theo ông Bá Trung Phụ (Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tại TP. HCM) nhận định: “Tượng Phật Đồng Dương rất có giá trị về phong cách. Nó thuộc loại hình nghệ thuật vị nghệ thuật vị nhân sinh chứ không phải nghệ thuật tôn giáo. Sự cân đối về hình thể đã tạo nên vẻ đẹp đặc biệt của cổ vật này”.

Bàn về nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc Chămpa, ngay từ thế kỷ V – VI, sử sách Trung Hoa đã phải công nhận rằng Chămpa là bậc thầy về nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc gạch. Do đó, trải qua hơn 300 năm, nghệ thuật bậc thầy ấy có cơ hội được phát huy và tỏa sáng ở Trung tâm thiền viện Phật giáo Đồng Dương. Đó chính là “một minh chứng cho vẻ đẹp kiến trúc, văn hóa và tôn giáo có lâu đời từ thế kỷ X được gìn giữ”. 

Hà Kiều
Cùng chuyên mục
Tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa thiết yếu phục vụ đời sống người dân vùng có dịch COVID-19. Ảnh minh họa: laodong.vn

Không kiểm tra xe có dán giấy nhận diện có mã QR Code khi đang lưu thông

(PLVN) - Đây là một trong những biện pháp để khắc phục tình trạng ùn tắc giao thông, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc cung ứng, vận chuyển, lưu thông hàng hóa thiết yếu, lương thực, thực phẩm kịp thời phục vụ cho các địa phương, khu dân cư, đáp ứng nhu cầu đời sống người dân trong vùng có dịch COVID-19.

Đọc thêm

Cởi áo tu hành, khoác áo blue xông pha lên tuyến đầu chống dịch

Cởi áo tu hành, khoác áo blue xông pha lên tuyến đầu chống dịch
Khi đất nước có giặc ngoại xâm, tăng ni cởi cà sa mặc áo bào cùng đánh đuổi quân xâm lăng. Khi có thiên tai, tăng ni, phật tử khắp mọi miền tới những nơi bị ảnh hưởng để hỗ trợ người dân. Thời dịch bệnh, tăng ni cởi cà sa, khoác áo blouse, cùng xông pha vào nơi tuyến đầu chống dịch.

Gửi tình thương đến nơi xa

Gửi tình thương đến nơi xa
(PLVN) -  Mùa này, người yêu nhau cũng phải xa nhau, người thân cũng không được gặp mặt. Chỉ còn cách gửi tình thương và sự động viên từ xa xôi.

Nhận miếng cơm, manh áo trong tiếng thở dài, xót xa

 Vì sơn móng tay, một người phụ nữ bị từ chối phát cơm từ thiện.
(PLVN) - Trong cuộc sống, có rất nhiều người dân nghèo khổ khi đối mặt với tai nạn, thiên tai, dịch bệnh. Với tinh thần tương thân, tương ái, rất nhiều địa phương, cơ quan, người dân đã chung tay góp sức ủng hộ tiền và những đồ thiết yếu cuộc sống. Bên cạnh điều tốt đẹp ấy, đâu đó vẫn có tình trạng một số người vô tình hay hữu ý gửi tặng quần áo cũ rách, thực phẩm đã hết hạn sử dụng, vừa tặng quà, vừa nhục mạ, chỉ trích… làm tổn thương những người dân nghèo.

'Nhìn mặt bắt hình dong' hay mở rộng tấm lòng?

Xin đừng đưa ra sự kỳ thị khi hành thiện kẻo làm tổn thương người khó khăn.
(PLVN) -Tranh cãi chung quanh câu chuyện từ thiện đã diễn ra ở thời điểm thường ngày và đến mùa dịch vẫn còn tiếp tục. Người ta băn khoăn, nên “từ thiện có chọn lọc” hay “cứ cho sẽ có người cần”.

Để "chỉ đỏ" thêm đỏ

Để "chỉ đỏ" thêm đỏ
(PLVN) - Tinh thần “tương thân, tương ái”, đùm bọc lẫn nhau là truyền thống quý báu, nét đẹp văn hóa của dân tộc Việt Nam. Ðó là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt từ những ngày bình minh của lịch sử dân tộc đến nay. Nhưng từ xa xưa, ông cha đã đúc kết “Của cho không bằng cách cho” và hôm nay “Làm từ thiện đúng luật – khó hay dễ?” là câu hỏi luôn được đặt ra, để làm sao cho những tấm lòng thực sự đến được những nơi cần đến và người được giúp đỡ cũng không tủi hổ khi nhận sẻ chia…

Thiện nguyện chân chính trong giáo lý nhà Phật

Ảnh minh họa.
(PLVN) - Trong giáo lý nhà Phật, việc hành thiện nên xuất phát từ tâm thiện. Tâm chưa thiện thì hành vi sẽ bất thiện. Bởi thế, thiện nguyện trong giáo lý nhà Phật là sự hòa quyện giữa trí tuệ và lòng từ bi. Từ bi để phát nguyện giúp chúng sanh thoát khổ và trí tuệ để hành thiện đem lại điều tốt đẹp, không gây ra hệ quả không mong muốn.

Hà Nội yêu cầu ngừng thi công xây nhà, công trình dân dụng

Hà Nội dừng mọi hoạt động xây dựng tại tất cả các công trình dân dụng trong 15 ngày, kể từ 6h ngày 24/7. Ảnh minh họa: NĐT
(PLVN) - Ngày 24/7, Sở Xây dựng Hà Nội ra văn bản hỏa tốc yêu cầu chủ đầu tư, nhà thầu tham gia hoạt động xây dựng trên địa bàn thành phố dừng mọi hoạt động xây dựng tại tất cả các công trình dân dụng trong 15 ngày, kể từ 6h ngày 24/7.