Hỏi chuyện người Lô Lô “gọi hồn” bằng “ma khô”

(PLO) - Dân tộc Lô Lô (ở Cao Bằng) quan niệm rằng, sau khi chết, phần hồn còn lang thang chưa có nơi ở, vì thế họ phải làm “ma khô” để “gọi hồn”. Nếu gia đình nào không làm “ma khô” thì “phần hồn” sẽ quay về báo hại vật nuôi, con cháu trong nhà ốm đau, bệnh tật.
Hỏi chuyện người Lô Lô “gọi hồn” bằng “ma khô” Ở bản Nà Van, các ngôi nhà sàn nằm trên ngọn đồi
Chúng tôi đã tìm đến bản Nà Van, xã Hồng Trị, huyện Bảo Lạc để tìm hiểu tục “ma khô” của người dân nơi đây 
“Gọi hồn” bằng “ma khô”
Khi ánh bình minh vẫn chưa xua tan dải sương mù phủ trên ngọn đồi, chúng tôi chạy xe vào bản Nà Van dưới cái lạnh buốt của miền núi. Trên đỉnh Nà Van, hướng mắt nhìn lên lưng chừng núi là các bản làng đang còn ẩn mình trong màn sương mờ ảo. 
Anh Vĩnh - người bản địa chỉ tay về phía đó rồi khẽ nói với tôi: “Kia là nhà sàn của người Lô Lô rồi. Hồi bé tôi còn nghe ông nội kể người Lô Lô thường hay bắt người lạ vào bản ăn thịt. Có người còn bị treo ngược lên cây đến chết khô ở trong rừng rồi đấy”. 
Chẳng biết chuyện anh Vĩnh nói có hay không, song vẻ hoang sơ của các ngôi nhà sàn càng khiến tôi mỗi lúc một thêm tò mò.
Được biết, đồng bào vùng cao nơi đây họ vẫn còn tin vào thần linh, ma quỷ. Đa phần vật nuôi bị chết là họ lại cho rằng “hồn ma” bắt đi. Nếu không làm “ma khô” để “gọi hồn” thì gia chủ sẽ gặp tai ương, hoạn nạn.
Chừng một giờ đồng hồ trôi qua, chúng tôi cũng tìm đến bản Nà Van, dừng lại ở một ngã rẽ, bỗng có tiếng nhạc ngựa thồ hàng đi chầm chậm xuống. Tôi lại gần hỏi chuyện “ma khô”, anh Hoàng Pa Chẹ dừng ngựa rồi nói: “Năm nào trong bản cũng làm “ma khô”. Anh cứ chạy qua đường này hỏi công an viên thì rõ hơn, nhà ông trưởng bản thì xa lắm”.
Theo lời chỉ dẫn, cuối cùng chúng tôi cũng tìm đến gia đình anh công an viên Lang Văn Thọ. Bước lên nhà sàn là không gian thoáng đãng, bên bếp than hồng, người già cùng trẻ nhỏ đang cười nói vui vẻ với nhau. Hai bà cụ có hàm răng đen đang dõi ánh mắt nhìn về phía chúng tôi. 
Chẳng biết “hồn ma” có hay không, song chúng tôi vẫn quyết đinh lại gần để bắt chuyện. Khi nhắc đến “ma khô”, cụ Hoàng Thị Nê (76 tuổi) liền thốt lên: “Hồn ma là có thật đấy, mới đây ở xóm Khuẩy Con họ cũng làm “ma khô” rồi. Ở bản này, nếu gia đình nào không làm “ma khô” để “gọi hồn” là “con ma” ấy sẽ báo hại người, nuôi gà, nuôi lợn không sống đâu”.
Bà Hoàng Thị Nê nói về tục “ma khô” 
Theo cụ Nê, sau khi chôn cất 
người chết từ 3 đến 10 ngày trở lên là gia đình sẽ phải làm “ma khô”. Một số nhà nghèo chưa có điều kiện thì họ có thể đợi một, hai năm sau làm cũng được. Với những gia đình không bị ốm đau, có khi cả chục năm mới làm “ma khô” một lần.
Thông thường làm “ma khô” rất tốn kém. Đầu tiên gia chủ phải giết một con bò và một con lợn. Khoảng 2 đến 3 giờ chiều cùng ngày, người nhà sẽ bắn 3 phát súng kíp lên trời để báo hiệu. Sau đó con cháu sẽ mang lợn gà đến để giết mổ. Trong ba ngày, gia chủ sẽ phải chuẩn bị lương thực cho cả làng ăn. 
Biết chúng tôi muốn tìm hiểu về phong tục “gọi hồn” bằng “ma khô”, anh Thọ góp chuyện: “Mới tháng trước, trong bản này vừa có hai nhà “gọi hồn” bằng “ma khô” rồi đấy. Sau khi bắn 3 phát súng lên trời, con cháu trong nhà tuyệt đối không được ra khỏi nhà, nữ 8 ngày, còn nam 9 ngày. Trong 10 ngày kiêng kỵ, gia đình không được làm bất cứ việc gì. 
Riêng 3 ngày lễ, người nhà chỉ ăn, hát và nhảy múa. Tất cả các đồ cúng của người chết đều phải làm ở ngoài cửa. Người Lô Lô chúng tôi quan niệm rằng, khi cúng “ma khô” ở trong nhà thì “hồn người” chết sẽ không siêu thoát”.
Anh Lang Văn Thọ, công an viên bản Nà Van 
Các bước làm “ma khô”
Theo anh Thọ, tục “gọi hồn” bằng “ma khô” phải trải qua 5 bước. Đầu tiên, gia đình mời thầy cúng về nhà để giết chó. Bước thứ hai giết lợn, bước còn lại là giết bò... Ngoài ra, gia chủ còn phải giết thêm 20 đến 30 con lợn cắp nách để dâng lên bàn thờ tổ tiên. Trong tất cả các bước này đều ứng với một ông thầy cúng.
Để hiểu sâu hơn về phần lễ, anh Thọ còn dẫn chúng tôi lên nhà thầy cúng Lang Văn Minh. Qua chén nước xã giao, ông Minh nói: “Khâu lễ cần từ 5 - 6 đôi trống đồng. Tất cả trống đồng sẽ được tập trung lại, nếu ít trống thì phải mượn thêm dòng họ khác.
Anh Thọ bên chiếc trống đồng của dòng họ
Từng cặp trống đồng sẽ treo lên, 
mặt trống cái và mặt trống đực được úp vào nhau, khoảng cách từ 20 - 30cm. Trống được gõ bằng 2 thanh tre. Dùi được vót nhọn rồi xiên qua củ ráy gọt vỏ, họ bọc bằng vải chàm đỏ để gõ vào hai mặt trống. Thông thường có từ 6 - 7 bài đánh trống để tạo nhịp cho 12 điệu múa”.
Theo ông Minh, các gia đình có anh em họ hàng với người chết, họ còn phải mang một cây nêu rồi treo lên đó bằng một miếng vải xanh hoặc đỏ. Ngoài ra họ còn mang kèm theo rượu, gạo và 1 con lợn hoặc gà. Con rể, con gái, cậu lớn, cậu bé thì mang bê, nghé. Trang phục của đàn ông là mặc áo tang bằng vải đỏ hoặc xanh do mình tự khâu, dài đến đầu gối. 
Riêng phụ nữ thì họ phải đội trên đầu từ 3 - 5 chiếc áo mới của dân tộc để cúng cho người chết. Khi tiếng trống cất lên cũng là lúc thầy cúng tiến hành vào lễ, lúc này con cháu bắt đầu múa hát. Lời hát là nỗi thương tiếc, cầu mong cho người đã khuất quay về đoàn tụ với tổ tiên, phù hộ cho họ sự bình yên.
Trong lúc tiến hành lễ, họ lấy các thanh tre buộc lại giống như hình người rồi mặc áo thật đẹp cho chúng. Các hình này được đặt trên bàn thờ nhằm tượng trưng cho người đã chết. Sau khi thầy cúng gọi hồn, lúc này tiết mục nhảy múa tiếp tục diễn ra, đầu tiên là người nhà rồi đến hàng xóm. 
Họ phải múa 36 điệu, những điệu múa mô phỏng lại những động tác sinh hoạt cũng như làm việc của người Lô Lô như làm nương, làm rẫy, tra ngô… Khi mổ bò, họ cũng phải nhảy 9 vòng trước cửa nhà.
Sau khi điệu múa kết thúc, gia chủ cùng các thầy cúng mới cho giết lợn, gà, bê, nghé… Tất cả các con vật này đều được giết ở phía dưới giàn trống đồng. Mỗi một con vật bị chọc tiết sẽ được đặt lên khay gỗ vuông có buộc một tấm vải đỏ.
Trong khay còn có thêm một bát gạo, một chén rượu. Sau khi các khay lễ này được dâng lên bàn thờ, ngay lập tức các ông thầy cúng sẽ cầm một cành lá bưởi rồi cầu khấn. Cũng theo ông Minh, tất cả thầy cúng đều là con cháu trong nhà. Anh em mang đồ đến tế lễ phải tự giết mổ và cúng cho con vật của mình. Bao nhiêu con vật thì bấy nhiêu thầy cúng. 
Nét độc đáo là tất cả các con vật này đều được thui trên các đống lửa khác nhau. Nếu có 20 con lợn thì sẽ ứng với 20 đống lửa. Kết thúc buổi lễ, hàng xóm ra về sẽ được một phần lộc, bao gồm: thịt, rượu, cơm. Riêng thầy cúng thì được một xâu thịt, anh em họ hàng thân thiết sẽ phải ở lại với gia đình một đêm.
Múa vòng trong lễ “ma khô” của người Lô Lô 
Bà Chu Thị Vinh (70 tuổi) giảng 
giải: “Các nghi lễ này nó vui lắm. Đám ma mà vui thì nghe cũng lạ, nhưng mà đúng là như thế. Ai múa thì múa, ai hát thì hát, ai khóc thì khóc, nó là niềm vui trong nỗi buồn”. Theo bà Vinh, sau lễ cúng “ma khô”, gia đình phải “nuôi ma” trong vòng 3 ngày và cho ăn 3 bữa: sáng, chiều và tối. Người nhà chỉ được ăn khi người chết ăn xong, trước khi ăn cũng phải nhảy múa. 
Ngày cuối cùng của lễ “ma khô”, người nhà đem hình người bằng tre lên mộ người chết, múa 3 vòng tiễn đưa “linh hồn” và thể xác cha hoặc mẹ về với tổ tiên. Công việc này phải do chính con rể làm vì nó thể hiện sự báo hiếu của chàng rể với bố mẹ vợ. Bà Vinh nói: “Làm như vậy hồn người chết mới về nhanh với thế giới bên kia, không dừng lại ở đâu cả”. 
Chính vì những lý do trên nên những ai tham dự đám tang của người Lô Lô sẽ thấy người nhà đưa tiễn rất nhanh, đi mà như chạy.
Theo Tiến sĩ Lò Giàng Páo (Phó Viện trưởng Viện Dân tộc, Ủy ban Dân tộc), thực chất đây là một nghi thức tiễn hồn về thế giới tổ tiên, một hình thức mãn tang của đồng bào dân tộc Lô Lô. Điều độc đáo là chỉ trong đám tang của người Lô Lô mới đánh trống đồng. 
Trống đồng không những là một tài sản quý mà nó còn là một khí cụ mang tính tôn giáo. Có tiếng trống đồng thì hồn người chết mới tìm được về nơi đầu tiên sinh ra. Ngày thường, đồng bào để trống ở nơi sạch sẽ, kín đáo./.
Minh Phượng
Loading...

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Khi chúng ta… “ở nhà”!

Khi chúng ta… “ở nhà”!
(PLVN) - “Cô rất nhớ lũ bạn học thuở thiếu thời ở Nhạc viện Hà Nội, mỗi chiều ở lại muộn chờ bạn trả bài để cùng về. Trường vắng tanh, chỉ có tiếng piano từ tầng 2, violon tầng 3, thỉnh thoảng nghe thấy flute ở tầng tư... Covid-19 đúng là đang khiến chúng ta sống dần khác đi? Phải không nhỉ? Tự nhiên cô thấy cuộc sống chậm chậm này thật dễ chịu”...

Tiếng hát… át Covid

Tiếng hát… át  Covid
(PLVN) - Trong trận chiến “đánh” virus Covid-19, âm nhạc như một công cụ tinh thần đầy hữu hiệu ca ngợi vẻ đẹp của tình người trong giông bão, tri ân những nỗ lực của Chính phủ, sự hy sinh của các lực lượng ở tuyến đầu chống dịch. 

Bản ngã… mùa dịch

Bản ngã… mùa dịch
(PLVN) - Việt Nam đã chính thức bước vào “thời chiến” chống Covid-19 với 15 ngày “cách ly toàn xã hội”. Với tinh thần “mỗi người dân là một chiến sỹ trên mặt trận phòng chống dịch bệnh”, chúng ta “đã chuẩn bị sẵn sàng kể cả tình huống xấu nhất”. Tất nhiên, bước vào “thời chiến”, cuộc sống người dân cũng phải thay đổi để “sống chung với lũ”…
Loading...
Tăng cường sức đề kháng bằng chế độ dinh dưỡng

Tăng cường sức đề kháng bằng chế độ dinh dưỡng

(PLVN) - Nâng cao sức đề kháng của bản thân chính là biện pháp bảo vệ sức khỏe hiệu quả nhất, đặc biệt là trong mùa dịch. Phòng dịch cho cá nhân cũng chính là phòng dịch cho cộng đồng. Bài viết sau sẽ cung cấp một số lời khuyên đơn giản, dễ thực hiện để nâng cao sức đề kháng bản thân thông qua chế độ dinh dưỡng hợp lý.

Mùa dịch Covid-19: Hãy vận động, tập thể dục trong nhà

Mùa dịch Covid-19: Hãy vận động, tập thể dục trong nhà
(PLVN) - Việc tập luyện thể dục, thể thao là rất cần thiết để duy trì và tăng cường sức khỏe trong mùa dịch Covid-19. Tuy nhiên, 1/4 cũng là ngày đầu tiên thực hiện cách ly toàn xã hội trên toàn quốc trong vòng 15 ngày theo chủ trương của Thủ tướng Chính phủ. Với hoàn cảnh hiện nay, thay vì tập thể dục ngoài trời người dân có thể tập thể dục trong nhà. 

“Đàn bà xấu là thất bại của thời đại”

“Đàn bà xấu là thất bại của thời đại”
(PLVN) - “Đàn bà xấu là thất bại của thời đại” là cuốn sách của nhà báo Hồ Viết Thịnh vừa trình tập hợp những câu chuyện ngắn với giọng văn hóm hỉnh, hài hước về suy nghĩ, cách hành xử của phụ nữ trong mắt đàn ông ở nhiều tình huống của cuộc sống.
Nỗi nhớ loa kèn

Nỗi nhớ loa kèn

(PLVN) - Cô đứng ngẩn ngơ trước tờ lịch vừa mới xé, đã là tháng Tư rồi cơ à? Những ngày làm việc tại nhà, hạn chế ra đường, cô dường như không còn nhớ ngày hay tháng gì nữa, hóa ra đã là tháng Tư.

Khai báo y tế trung thực: Vì sức khỏe của chúng ta

Khai báo y tế trung thực: Vì sức khỏe của chúng ta
(PLVN) - “Chúng ta đã thực hiện khai báo y tế bắt buộc với mọi người nhập cảnh vào Việt Nam, tuy nhiên, như vậy cũng chưa đủ mà cần triển khai khai báo y tế với mọi người Việt Nam. Đây không chỉ là trách nhiệm chống dịch theo quy định mà còn là hành động cụ thể để mọi người Việt Nam chung sức, đồng lòng, toàn dân chống dịch”, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhấn mạnh.

Bắt tạm giam đối tượng lừa đảo bán khẩu trang qua mạng

Bắt tạm giam đối tượng lừa đảo bán khẩu trang qua mạng
(PLVN) -Cơ quan CSĐT - Công an huyện Tứ Kỳ (tỉnh Hải Dương) đã ra quyết định khởi tố bị can, lệnh bắt tạm giam đối với Phạm Văn Việt (SN 1994, trú ở thôn Trung Sơn, xã Tái Sơn, huyện Tứ Kỳ) để điều tra về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.
[Truyện ngắn] Hoa đỏ

[Truyện ngắn] Hoa đỏ

“U nó” véo một cái vào vai Thường. Cũng vừa trở dậy vệ sinh, quay vào nằm tiếp thì gặp một giấc mơ ngắn, anh biết nàng lại gọi chồng dậy ăn bánh bao. Giọng ngọt như mía lùi. “Anh ơi, các con dậy cả rồi”. Tối hôm qua, Thường chỉ uống có năm chén hạt mít rượu ngâm chuối hột, xem phim “Sinh tử” rồi đi ngủ. Thế mà cũng hơi mền mệt.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬