Huyền thoại thần tiên hạ phàm tại Bích Câu Đạo quán

(PLVN) - Ở Việt Nam hiếm có cụm công trình kiến trúc tôn giáo nào như Bích Câu Đạo quán. Ở đây, việc thờ cúng cũng rất đặc biệt,  từ thờ Phật đến thờ Thần rồi lại quay về thờ cả Thần, Phật và Mẫu. Không chỉ vậy, Bích Câu đạo quán còn gắn liền với huyền thoại thần tiên hạ phàm mà đến nay có nhiều tư liệu ghi chép lại.
Huyền thoại thần tiên hạ phàm tại Bích Câu Đạo quán Tiên Bà Giáng Kiều được thờ tại Bích Câu Đạo quán.

Hạ phàm để lấy nhau

Bích Câu Đạo quán (Đống Đa, Hà Nội) là tên dòng suối nước trong xanh như ngọc chảy từ Nùng Lĩnh (ngọn núi thiêng trong Hoàng thành Thăng Long xưa) xuống Thủ Lệ, đổ ra hồ Tảo Liên ở cửa Nam thành cổ. Cửa Nam khi xưa là một hồ nước mênh mông sương khói, ở giữa có gò Kim Quy thoắt ẩn thoắt hiện như chốn bồng lai tiên cảnh. Hồ có giống sen trắng đặc hữu, nở sớm hơn các giống sen khác và hương thơm ngào ngạt, vì thế mà lấy tên là hồ Tảo Liên, đây chính là đầu nguồn sông Kim Ngưu cổ. Vùng đất Bích Câu cũng gắn liền với nhiều giai thoại, truyền thuyết kéo dài hàng trăm năm.

Tương truyền vào một đêm, vua Lý Thái Tổ mơ thấy được Phật bà Quan Âm ban hoa sen trắng. Sáng dậy, vua sai người đi tìm thì thấy hoa sen trong hồ Tảo Liên có sắc hương giống loài sen trong mộng. Cho là điềm tốt, vua liền sai dựng chùa Đắc Quốc ngay bờ hồ. Mỗi dịp đầu hè, vua lại ngự thuyền rồng tuyển những bông sen đẹp nhất để kính Phật và dâng lên thái miếu.

Tiên Ông Trần Tú Uyên được thờ tại Bích Câu Đạo quán. 

Đến cuối thế kỷ XV - thời vua Lê Thánh Tông, ở làng Thịnh Quang ven hồ có một hàn sỹ tên Trần Tú Uyên tính tình phóng khoáng đã ra gò Kim Quy dựng lều, ngày ngày đọc sách làm thơ và kết giao bằng hữu. Trong một lần đi xem hội chùa trong vùng, Tú Uyên đã nhặt được một chiếc lá đỏ dưới gốc mẫu đơn có đề mấy câu thơ: Liễu biếc đào hồng tiết tháng ba/ Xe loan hạ cánh cửa thiên gia/ Cầu Lam chật ních người như kiến/ Ai biết thần tiên trước mặt ta?”.

Cùng lúc đó, lướt qua trước mắt chàng và khuất vào đám đông là bóng thướt tha của một thiếu nữ. Xem hội về, trong lòng Tú Uyên không khỏi tương tư. Mấy hôm sau, chàng đi chợ Cầu Đông, thấy một bà lão bán bức tranh tố nữ với dáng vẻ yêu kiều như cô gái trong ngày hội chùa hôm trước nên đã mua về.

Từ đó, Tú Uyên coi cô gái trong tranh như là người thật, ngày ngày ngắm nhìn, trò chuyện. Đến ăn cơm, uống nước chàng cũng mời cô gái trong tranh ăn uống cùng. Kể từ đó, trong túp lều cũng xảy ra nhiều chuyện lạ kỳ, có những hôm đi ra ngoài trở về, Tú Uyên đã bất ngờ thấy có người dọn sẵn cơm canh.

Không khỏi nghi hoặc, một hôm chàng giả vờ ra ngoài rồi đứng nép bên vách xem ai làm, bất ngờ khi thấy trong bức tranh bước ra một cô gái dịu hiền, thoăn thoắt làm mọi việc nội trợ như một người vợ đảm. Cô gái bị phát hiện thì đành thú thực mình là tiên thượng giới, tên Giáng Kiều, vì hai người có tiền duyên nên nàng hạ phàm để kết nghĩa phu thê. Kể từ đó, Giáng Kiều và Tú Uyên cùng sống hạnh phúc.

Tuy nhiên, chỉ được ít lâu, Tú Uyên không còn chú tâm học hành, chỉ suốt ngày chơi bời trà rượu. Giáng Kiều bất lực khuyên can, giận mà bỏ về trời. Mất vợ, chàng thư sinh mới sực tỉnh cơn mê, đau khổ toan tự tử. Thấy chồng đã biết hối cải nên nàng tiên lại lần nữa hạ phàm.

Từ đây, Giáng Kiều dạy chồng bốc thuốc cứu người, tu tiên học đạo tạo phúc cho dân trong vùng. Hai vợ chồng sống với nhau hạnh phúc và sinh được một con trai. Một thời gian sau, cả nhà Tú Uyên đều tu hành đắc đạo nên đã bay về trời. Vì công lao cứu dân độ thế, Tú Uyên được vua Lê Thánh Tông truy phong danh hiệu “An Quốc chân nhân”, cho phối thờ vào chùa Đắc Quốc, từ đây chùa cũng đổi tên thành chùa An Quốc. Dân gian cũng đặt bài ca để tưởng nhớ công đức của An Quốc chân nhân: “Giúp cho đất nước thanh bình/Giúp cho sức mạnh dân làng an cư/Quan triều chính cùng vua hoan hỉ/ Sắm lễ ra miếu để tạ thần/ Chiếu phong “An quốc chân nhân” 

Muôn đời hương khói 

Trong thời Lê sơ, khi Đạo giáo thịnh hành, chùa An Quốc được xây dựng mở rộng thành cụm kiến trúc tâm linh bản sắc Đạo giáo, đổi tên thành Bích Câu đạo quán. Bích Câu đạo quán có kiến trúc đồ sộ gồm nhiều dãy nhà, trở thành nơi các đạo sỹ tu luyện và hành nghề y, được biết đến là một trong những thắng cảnh nổi bật của đất Thăng Long. Đến thời Lê trung hưng, Đạo giáo mất vị thế trong đời sống, Bích Câu đạo quán trở thành nơi phối thờ Mẫu, Phật, Tiên.

Sau nhiều năm biến loạn, Bích Câu đạo quán gần như hoang phế. Đến đời vua Gia Long triều Nguyễn, tổng trấn Bắc thành Lê Chất đã bỏ tiền riêng tu sửa lại. Trong thời kỳ cuối 1946 đầu 1947, quán từng là trụ sở của Ủy ban Kháng chiến Hà Nội rồi bị quân Pháp san bằng. Đến năm 1953, người dân địa phương đã quyên góp tiền của, công sức phục dựng lại. Năm 1990, Bích Câu Đạo quán được xếp hạng Di tích lịch sử văn hoá quốc gia. Năm 2011, quán được UBND TP. Hà Nội cho trùng tu, phục dựng theo kiến trúc cổ trong bản vẽ truyền lại, tuy nhiên quy mô chỉ bằng một nửa ban đầu.

Ngày nay, quán nằm ngay đầu đường Cát Linh, thuộc phường Quốc Tử Giám, Đống Đa, Hà Nội. Bích Câu đạo quán có cổng tam quan ở phía trước, đền thờ An Quốc chân nhân ở phía sau, chùa An Quốc ở bên phải, điện thờ Mẫu ở bên trái, chính giữa là khoảng sân với bình phong giả sơn, hai bên sân có giếng thiên địa, trong khuôn viên có những công trình phụ trợ khác. 

Bích Câu đạo quán là kiến trúc tôn giáo đậm chất Việt Nam trong thời tam giáo đồng nguyên và nổi bật lối kiến trúc đạo giáo với đủ yếu tố âm dương phong thủy. Quán hiện còn lưu được những hiện vật giá trị như ngôi tháp cổ, bức vẽ nàng tiên Giáng Kiều do Viện Viễn Đông Bác Cổ tặng và một bức tranh mô tả quần thể di tích này vào thế kỷ XV.

Phối cảnh Bích Câu Đạo quán qua tranh. 

Hiện nay, ngoài vai trò là nơi thực hành tín ngưỡng tôn giáo, Bích Câu đạo quán còn là điểm sinh hoạt của Câu lạc bộ Ca trù Hà Nội. Hàng năm, nhân dân thuộc đất Bích Câu xưa mở hội tế ở đạo quán vào các ngày mồng 4 tháng 2 âm lịch để tưởng nhớ ngày Tiên Ông thành đạo, ngày mồng 3 tháng 6 âm lịch để kỷ niệm ngày gia đình chân nhân bay về trời và lễ hội lớn nhất được tổ chức vào ngày 12 tháng 8 âm lịch là ngày sinh của Tiên Ông.

Hội chính có lễ thỉnh Tiên đảo bút ban chữ, người dân quan niệm rằng, trong khi hành lễ Tiên Ông sẽ hiển linh và ban chữ thông qua hành động của bồi tế. Ba người bồi tế được chọn từ những cụ ông trong vùng, yêu cầu đức cao vọng trọng và thông thạo chữ nho. Những người này phải chay tịnh nhiều ngày trước khi khai hội.

Khi làm lễ, các bồi tế sẽ mặc trang phục áo thụng xanh, đầu đội mũ thư sinh, đi hài xanh khi làm lễ tế. Khi thực hành nghi lễ đảo bút, một người cầm bút hạc ngồi trước ban thờ, lấy khăn đỏ che mặt. Khi được Tiên Ông ứng thì sẽ tung khăn và viết chữ trong vô thức lên một mâm đồng rải cát. Bên cạnh là một người có vai trò chép lại những từ Tiên Ông ban và một người có trách nhiệm ra soát, chỉnh lý công việc ghi chép.

Lễ đảo bút có thể kéo dài đến 3 ngày. Sau lễ là phần hội với chương trình ca trù và văn nghệ diễn tả cuộc sống của chân nhân và gia đình nơi trần thế cùng các hoạt động thi hoa thủy tiên, chọi gà, cờ người, thổi xôi, thi chuối đẹp. Chính lễ đạo quán được coi là lễ hội lớn nhất trong vùng Bích Câu, ngoài làm lễ ở Đạo quán thì tộc trưởng bảy họ lớn trong vùng cũng sẽ làm lễ ở từ đường dòng họ. Ngày nay người dân vùng Bích Câu vẫn tin và tự hào về những huyền thoại trên mảnh đất của mình.

Vũ Đoàn / Xa lộ pháp luật
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Người Việt muôn phương: Tấm lòng hướng về Tổ quốc của nhà phát minh Trần Ngọc Phúc

Người Việt muôn phương: Tấm lòng hướng về Tổ quốc của nhà phát minh Trần Ngọc Phúc

(PLVN) - Trần Ngọc Phúc được biết đến là người Nhật gốc Việt duy nhất trên thế giới phát minh ra máy hô hấp nhân tạo dao động cao tần số (HFO) Hummingbird, cứu sống hàng triệu trẻ sơ tại Nhật Bản và thế giới. Trong nhiều năm qua, nhất là khi đại dịch Covid-19 bùng phát, ông Trần Ngọc Phúc đã có nhiều hoạt động hướng về tổ quốc như chuyển giao công nghệ sản xuất HFO, gửi hàng ngàn máy thở cho Việt Nam... 

Đọc thêm

Nâng cao vai trò của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật để phù hợp với bối cảnh mới

Nâng cao vai trò của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật để phù hợp với bối cảnh mới
(PLVN) -Chiều 19/4, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh, Trưởng ban Soạn thảo đã chủ trì cuộc họp Ban soạn thảo, Tổ biên tập xây dựng dự thảo Quyết định sửa đổi, bổ sung các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định về thành phần và nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật.
Thủ tướng chỉ đạo bảo đảm đủ nguồn cung vật liệu xây dựng Dự án cao tốc trên tuyến Bắc-Nam phía Đông

Thủ tướng chỉ đạo bảo đảm đủ nguồn cung vật liệu xây dựng Dự án cao tốc trên tuyến Bắc-Nam phía Đông

(PLVN) - Thời gian vừa qua, báo chí có phản ánh về việc thiếu nguồn vật liệu phục vụ Dự án đầu tư xây dựng một số đoạn đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc-Nam phía Đông giai đoạn 2017-2020. Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Giao thông vận tải phối hợp với các địa phương liên quan đánh giá và có giải pháp phù hợp.  

Đẩy mạnh xuất khẩu vật liệu xây dựng, nội thất sang Úc

Đẩy mạnh xuất khẩu vật liệu xây dựng, nội thất sang Úc
(PLVN) - Thương vụ Việt Nam tại Úc vừa cho hay, hiện nay, thị trường xây dựng và vật liệu xây dựng tại Úc đang bùng nổ. Đây là cơ hội cho các doanh nghiệp Việt tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu vật liệu xây dựng, sản phẩm nội thất, ngoại thất, trang trí sân vườn sang Úc.

Công ty Xe điện DK Việt Nhật: Chuyển đổi để tạo bứt phá

Công ty Xe điện DK Việt Nhật: Chuyển đổi để tạo bứt phá
(PLVN) - Công ty TNHH MTV Xe điện DK Việt Nhật (DKBike) vừa tổ chức thành công Hội nghị khách hàng năm 2021 với chủ đề “Hợp tác để thành công, chuyển đổi tạo bứt phá”. Chương trình đã thu hút hơn 500 khách mời, đại diện các đại lý và nhân viên DKBike trên toàn quốc.

Nguồn cung căn hộ tại Hà Nội giảm mạnh, giá tăng cao

Nguồn cung căn hộ tại Hà Nội giảm mạnh, giá tăng cao
(PLVN) - Nguồn cung căn hộ mới tại Hà Nội trong 3 tháng đầu năm đã giảm tới 29% theo quý và 19% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi, giá bán căn hộ tăng, chủ yếu tập trung ở các sản phẩm trung cấp có giá từ 1.000 - 1.500 USD/m2.

Cách chọn đại lý để mua ôtô “chuẩn chỉnh”

Cách chọn đại lý để mua ôtô “chuẩn chỉnh”
Một trong những điều khiến nhiều người mua xe ôtô băn khoăn hiện nay là nên mua xe từ nguồn nào, cửa hàng hay đại lý như thế nào để tránh những thiệt hại về vật chất cũng như thời gian khi giao dịch? 

Chương trình “Hào khí non sông”

Chương trình “Hào khí non sông”
(PLVN) - Chương trình “Hào khí non sông” nhằm thể hiện không khí tưng bừng của toàn dân đi bầu cử, ca ngợi những đóng góp của Quốc hội vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, vì một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Hải Dương: Những điểm phi lý trong vụ chủ nhà bắt trộm bị khởi tố tội cố ý gây thương tích

Hải Dương: Những điểm phi lý trong vụ chủ nhà bắt trộm bị khởi tố tội cố ý gây thương tích
(PLVN) - Năm 2018, gia đình ông Trần Danh Hùng bắt quả tang đối tượng Đinh Bá Hai xâm phạm vào nhà ở và đang thực hiện hành vi trộm cắp gia cầm. Ngay sau đó gia đình đối tượng có mặt xin lỗi, giải hoa với gia đình ông Hùng có sự chứng kiến của Trưởng Công an xã và nhiều người dân địa phương, nhưng kỳ lạ là ông Hùng lại bị khởi tố về tội cố ý gây thương tích.
Ủng hộ hơn 1,1 tỷ đồng tặng thẻ và sổ BHXH cho người nghèo

Ủng hộ hơn 1,1 tỷ đồng tặng thẻ và sổ BHXH cho người nghèo

(PLVN) - Ngày 19/4, Bảo hiểm xã hội tỉnh Phú Thọ đã tổ chức lễ vận động quyên góp ủng hộ kinh phí hỗ trợ tặng thẻ BHYT cho người thuộc hộ gia đình cận nghèo; sổ BHXH tự nguyện cho người có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn tỉnh năm 2021. 

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376