Những học thuyết kinh điển của Phật giáo - Kỳ 2: Học thuyết vô ngã

(PLVN) - Nếu đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu đạo Phật, chúng ta có thể tìm thấy những quan điểm, học thuyết mang tính triết học kinh điển mà ở đó như một chỗ dựa, một điểm tựa tinh thần giúp con người ta quán chiếu vào đó để tu tập yêu thương, sống tốt đạo, đẹp đời...
Những học thuyết kinh điển của Phật giáo - Kỳ 2: Học thuyết vô ngã (ảnh minh họa)

Theo đạo Phật, vô thường nghĩa là không-có-gì, không bình thường, nghĩa là vạn vật biến đổi không ngừng. Trong Niết-bàn kinh quyển 10, Văn Thù Sư Lợi Bồ-tát có bạch Phật rằng: “Như những vật ở thế gian, trước không nay có, có rồi trở lại không. Những vật như vậy, thảy đều là vô thường”.

Trong Nghi thức Bồ-tát giới kinh có câu: Nhân mạng vô thường, quá ư sơn thủy, kim nhật tuy tồn, minh nhật nan bảo (Dịch là: Mạng người vô thường, còn mau hơn nước chảy trên non; hôm nay dầu còn, ngày mai khó giữ). Theo quan niệm Phật giáo vô thường còn có hai thứ đó là: "Nhi vô thường: sát-na vô thường, tức trong phút chốc trải qua bốn tướng sinh, trụ, dị, diệt; hai là Tương tục vô thường: trong một kỳ hạn, bốn tướng sanh, trụ, dị, diệt nối tiếp nhau mà hiện ra.”

Nếu như vô thường là không bình thường thì vô ngã có nghĩa là không có một cái “ngã” trường tồn, bất biến nằm trong hay phía sau sự vật, hiện tượng. Theo Phật giáo, vô ngã là tiến trình tu tập tâm không còn chấp thủ mọi hoạt động gây khổ ưu và phiền não cho bản thân và mọi người, nói theo thế tục và vô ngã còn là sự tu tập vượt vòng sinh tử luân hồi theo pháp môn Phật đạo. Vì lẽ con người chính là chấp cái ngã sống trong thế giới hiện tượng vô thường, tất nhiên cũng ảnh hưởng trong luật sinh lão bệnh tử của lực lượng biến đổi chung của vũ trụ. 

Đứng trên tư tưởng tiểu ngã, con người hệ lụy đến tình cảm, hành động, và tư tưởng; con người dễ sa vào vòng khổ ưu sanh tử luân hối. Vô ngã giúp ta thoát ra, vượt lên vòng luân hồi khổ lụy đó. Quan niệm vô ngã Phật giáo chỉ là tư tưởng giải thoát khỏi cái ngã không còn hệ lụy đến nhân duyên, sanh tử luân hồi, quả báo và khổ ưu. 

 Theo đạo Phật, vô ngã giúp ta thoát ra, vượt lên vòng luân hồi khổ lụy thông thường

Như vậy, hiểu trên quan điểm Phật giáo thì vô ngã là một phương diện khác của vô thường. Vô ngã có nghĩa là không có một cái “ngã” trường tồn, bất biến nằm trong hay phía sau sự vật, hiện tượng. Các pháp luôn luôn tồn tại trong trạng thái phụ thuộc, tương quan với nhau. Không có pháp nào tồn tại một cách độc lập.

Vào thời kỳ đức Phật còn tại thế, Bà-la-môn giáo hầu như là quốc giáo, chủ trương rằng con người có một bản ngã hay cái “ta”. Cái “ta” đó có thể tồn tại tách biệt với thể xác của con người và có thể trải quan nhiều đời sống khác nhau cho đến khi hoàn toàn trong sạch và cuối cùng trở thành đồng nhất với Thượng đế.

Trong khi đó, đức Phật dạy rằng, con người thực chất chỉ là sự kết hợp của các yếu tố tâm và vật gọi là Ngũ uẩn, bao gồm: sắc, thọ, tưởng, hành và thức uẩn. Và bản thân các yếu tố ấy cũng tùy thuộc vào nhau để tồn tại. Không có cái “ta” nào ở ngoài sự kết hợp ấy.

Do đó, mọi ý tưởng về ngã đều sai lầm, đưa tới thái độ vọng chấp “ta” và “của ta”, vốn dễ dàng đưa tới thái độ sống tiêu cực, ích kỷ, thù hận, kiêu căng, xấu xa, bất thiện. Chỉ cần khảo sát thực tế ta sẽ dễ dàng nhận ra điều ấy. Mọi tranh chấp mang tính cá nhân, nhóm, cộng đồng hay thế giới xảy ra từ trước tới này đều xuất phát từ cái nhìn chấp ngã mà ra.

Vì vậy, muốn thiết lập đời sống hạnh phúc, hòa bình, con người cần phải thực tập cái nhìn “vô ngã”. Mặc dù cái nhìn đó có thể có phần xa lạ với tập quán nhận thức của chúng ta, nhưng theo đạo Phật, để đạt được hạnh phúc trong đời sống hiện tại này, nhất thiết phải thực tập cái nhìn “vô ngã” ấy.

Cũng như vô thường, vô ngã không phải là một tri thức thuần túy mà là một pháp hành quan trọng của Phật giáo. Cũng như vô thường, vô ngã không phải là một tri thức thuần túy mà là một pháp hành quan trọng của Phật giáo.

Pháp hành này có thể giúp cho chúng ta có một cái nhìn tuệ quán đầy đủ đối với các pháp, và nhờ đó ta có thể thiết lập được một đời sống an lạc, hạnh phúc ngay trong cuộc đời này, đúng như kết luận của đức Phật trong kinh Vô Ngã Tướng: Này các Tỳ kheo, bằng trí tuệ thấy rõ ngũ uẩn này không phải của ta, không phải là ta, chẳng phải tự ngã của ta – chư bậc thánh Thanh văn nhàm chán trong sắc uẩn, nhàm chán trong thọ uẩn, nhàm chán trong tưởng uẩn, nhàm chán trong hành uẩn, nhàm chán trong thức uẩn. Khi nhàm chán như vậy tâm không còn tham ái. Do không tham ái nên giải thoát.

(Đón đọc kỳ tới: Học thuyết Nhân quả- Nghiệp báo) 

Diệu Minh (biên soạn)
Loading...

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Ngôi chùa duy nhất nước Việt thờ Phật bà Đại Tuệ

Ngôi chùa duy nhất nước Việt thờ Phật bà Đại Tuệ

(PLVN) - Nằm trên đỉnh núi cao nhất của dãy núi Đại Huệ với độ cao gần 500m so với mực nước biển, chùa Đại Tuệ (xã Nam Anh, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An) tọa lạc trong một không gian non nước hữu tình, nay đang là một trong những chốn hành hương, một thắng cảnh bậc nhất về văn hóa lịch sử của miền đất Bắc Trung bộ.

Đọc thêm

Ông Đào Hồng Tuyển tặng ý tưởng và bản quyền cho Tập đoàn Đèo Cả

Ông Đào Hồng Tuyển tặng ý tưởng và bản quyền cho Tập đoàn Đèo Cả
Sau khi bỏ hàng trăm tỷ đồng nghiên cứu, thiết kế và thực hiện các bước thủ tục pháp lý, ông Đào Hồng Tuyển, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Tuần Châu đã trao tặng ý tưởng và bản quyền dự án đại lộ ven sông Sài Gòn và Sài Gòn New City cho ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả.

CNN ca ngợi cách Việt Nam chống Covid-19

CNN ca ngợi cách Việt Nam chống Covid-19
(PLVN) - Trong bản tin ngày 30/5, Hãng tin CNN đã viết về cách Việt Nam chiến thắng đại dịch Covid-19. Xin trích giới thiệu bài viết của phóng viên Nectar Gan.
Loading...

Thẩm mỹ viện Hàn Quốc Gangnam: Điểm làm đẹp uy tín tại Việt Nam

Thẩm mỹ viện Hàn Quốc Gangnam: Điểm làm đẹp uy tín tại Việt Nam
(PLVN) - Thẩm mỹ viện Gangnam đang là điểm đến của mọi khách hàng có nhu cầu cải thiện nhan sắc an toàn, hiệu quả hàng đầu hiện nay. Những dịch vụ như nâng mũi, sửa mũi hỏng, mí mắt hỏng luôn được khách hàng tin tưởng, trong số đó có rất nhiều khách hàng là ngôi sao của showbiz Việt.

IFRS mở ra môi trường kinh doanh bất động sản minh bạch

IFRS mở ra môi trường kinh doanh bất động sản minh bạch
(PLVN) - Lộ trình của Đề án về Chuẩn mực Báo cáo Tài chính quốc tế (IFPS) tại Việt Nam vừa được Bộ Tài chính chính thức đưa vào áp dụng trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản, đặc biệt là đối với nhóm doanh nghiệp có danh mục tài sản lớn.

Không chịu đựng nổi mùi hôi khét kéo dài, người dân chặn cổng Công ty thép Hòa Phát Dung Quất

Không chịu đựng nổi mùi hôi khét kéo dài, người dân chặn cổng Công ty thép Hòa Phát Dung Quất
(PLVN) - Sáng nay - ngày 30/5, tại cổng Nhà máy thép Hòa Phát Dung Quất (Quảng Ngãi), hàng chục người dân bức xúc tập trung tại đây không cho xe ra vào cổng công ty cổ phần Thép Hòa Phát để yêu cầu công ty này làm rõ vấn đề trong gần 10 ngày nay người dân ở xã Bình Thuận huyện Bình Sơn (Quảng Ngãi) phải chịu đựng mùi hôi, mùi khét rất khó chịu.

Thêm đại lý phân phối hàng đầu, thêm cơ hội sở hữu những sản phẩm ấn tượng do Novaland phát triển

Thêm đại lý phân phối hàng đầu, thêm cơ hội sở hữu những sản phẩm ấn tượng do Novaland phát triển
(PLVN) - Nằm trong kế hoạch phát triển kênh đại lý phân phối, nhiều đơn vị uy tín chuyên nghiệp đã tham gia cùng phân phối các sản phẩm BĐS do Tập đoàn Novaland phát triển nhằm phục vụ tối ưu nhu cầu tìm hiểu thông tin, sở hữu và đầu tư ngày càng tăng cao của khách hàng trên cả nước.  
Sửa đổi cách đánh giá, xếp loại học sinh THCS và THPT

Sửa đổi cách đánh giá, xếp loại học sinh THCS và THPT

(PLVN) - Đổi mới kiểm tra, đánh giá, đa dạng hóa các hình thức đánh giá; tăng cường đánh giá quá trình, khen thưởng toàn diện hoặc theo từng lĩnh vực và bước đầu tiếp cận đánh giá phẩm chất, năng lực học sinh..., Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 58/2011/TT-BGDĐT.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬