Sáng mãi triết lý của một người thầy

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Trong suốt cuộc đời dạy học, thầy giáo Chu Văn An đã đào tạo được nhiều học trò, trong đó có không ít học trò đỗ đạt làm quan và có nhiều cống hiến cho đất nước. Tuy nhiên, thầy Chu còn có một người học trò rất đặc biệt là thủy thần vì kính trọng danh tiếng, nhân cách, đức độ của thầy đã hóa thành người lên hạ giới để xin theo học. Người “học trò thủy thần” cảm thương nỗi khổ của muôn dân, vạn vật chúng sinh vì nạn hạn hán nên đã dám chống lệnh Thiên đình để làm mưa cứu hạn.
Sáng mãi triết lý của một người thầy

Từ một truyền thuyết…

Thầy giáo Chu Văn An (sinh năm 1292-1370) quê ở thôn Văn, xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì, TP Hà Nội. Thuở nhỏ, Chu Văn An đã sớm bộc lộ tư chất thông minh, hiếu học. Lớn lên, ông thi đỗ Thái học sinh nhưng không ra làm quan mà về quê mở trường dạy học ở làng Huỳnh Cung. Học trò theo học rất đông. Không chỉ dạy chữ mà ông còn chú trọng vào việc uốn nắn, dạy đạo đức làm người cho học trò.

Cảm phục tài năng, đức độ và tấm lòng tận tâm với nghề dạy học của thầy Chu, học trò khắp mọi miền về xin theo học. Trong đó, có một cậu học trò đặc biệt là con vua Thủy Tề đã cảm phục tài năng, đức độ của thầy Chu đã hóa thành một cậu bé đến xin theo học.

Tương truyền, người “học trò thủy thần” khi theo học thầy Chu Văn An đã bộc lộ sự thông minh, nhanh nhẹn và siêng năng học tập. Sáng nào, người học trò này cũng đến sớm nghe thầy giảng chăm chú. Tuy nhiên, thầy Chu cũng không rõ tông tích của người học trò này ở đâu. Khi thầy hỏi người học trò chỉ nói nhà ở mãi bên kia sông. Thầy Chu cho người dò xem người học trò này ở đâu. Nhưng điều lạ là người học trò cứ đi đến khu đầm Đại là khu đầm lớn hình vành khuyên nằm giữa các làng Đại Từ, Tứ Kỳ, Huỳnh Cung thì biến mất.

Thầy Chu biết đó là con Vua Thủy Tề. Vào năm hạn hán, nhiều tháng không có mưa, đất đai, đồng ruộng khô nẻ, sông ngòi cạn kiệt khiến người dân trong vùng không thể cấy cày và đánh bắt cá tôm cuộc sống rơi vào cảnh khốn quẫn. Xót thương cảnh nhân dân trong vùng điêu đứng vì hạn hán, thầy Chu đã hỏi các học trò xem ai có tài làm mưa cứu hạn giúp dân.

Người học trò kỳ lạ đó đã đứng ra nói với thầy: “Con vâng lời thầy là trái mệnh Thiên đình nhưng con cứ làm để giúp dân. Mai kia nếu có chuyện gì không hay xin thầy chu toàn cho”. Nói xong, người học trò này ra giữa sân lấy nghiên mài mực, rồi ngửa mặt lên trời khấn. Sau đó, người học trò lấy bút chấm mực vẩy khắp nơi. Khi vẩy gần hết mực cậu học trò đã tung cả nghiên mức, bút lên trời.

Một lúc sau mây đen kéo đến, sấm chớp đùng đùng rồi một trận mưa lớn từ trên trời ào ào đổ xuống ruộng đồng, sông, ao, hồ, đầm được giải hạn, chẳng mấy chốc đầy nước. Đêm đó, trên trời tiếng sét gầm vang.

Sáng hôm sau, thầy Chu Văn An được tin có thây thuồng luồng nổi lên trên mặt đầm. Biết đó là người học trò của đã hi sinh vì dân mà bị trời phạt thầy Chu khóc tiếc thương rồi sai học trò làm lễ an táng. Sau tưởng nhớ công lao về người “học trò thủy thần” có công giúp dân chống hạn, nhân dân trong vùng đã lập đền thờ.

Theo truyền thuyết, nghiên mực mà người học trò tung lên trời rời xuống biến thành một đầm nước lúc nào cũng đen nên được gọi là đầm mực. Quản bút rời xuống làng Tả Thanh Oai (nay là vùng ngoại thành Hà Nội) từ đó nơi đây trở thành đất học, đất văn chương, sản sinh nhiều nhân tài văn học cho đất nước như Ngô Thì Sĩ, Ngô Thì Nhậm…

Hiện trong đền thờ thần còn đôi câu đối ghi lại sự tích này: “Mặc nghiễn khởi tường vân, nhất bút lực hồi thiên tự thuận/Chu đình lưu hóa vũ, thiên trù vọng thiếp địa phồn khô”. Nghĩa là: “Mây lành từ nghiên mực bay lên, một ngọn bút ra công trời thuận theo lẽ phải/Mưa tốt giữa sân son đổ xuống, nghìn cánh đồng đội nước, đất nẻ trổ mùa hoa”.

Sáng mãi triết lý của một người thầy ảnh 1

Tượng Thầy giáo Chu Văn An tại Văn miếu Quốc Tử Giám

Câu chuyện về người “học trò thủy thần” tuy chỉ mang tính truyền thuyết, cậu bé “học trò thủy thần” vì cảm ơn nghĩa dạy dỗ và tấm lòng thương dân của thầy Chu Văn An mà đã nhận hi sinh, chấp nhận sự trừng phạt của thiên đình để làm mưa giải hạn hán cho nhân dân bá tính, nhưng qua đó nói lên nhân cách, đức độ của thầy giáo Chu Văn An có sức lay động, cảm hóa được cả thủy thần.

Đến một bộ phim

Ra đời năm 1990, bộ phim “Học trò thủy thần” của nền điện ảnh Việt Nam được liệt kê vào danh sách phim thời phong kiến Việt Nam hay nhất dựa vào mức độ tìm kiếm phổ biến trên Google và được khán giả yêu thích, có rating từ 5.8/10 trở lên. Với nhiều người, bộ phim “Học trò thủy thần” đã trở thành một ký ức không thể nào quên của tuổi thơ.

Nhân dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 năm ngoái, PGS.TS Toán học Chu Cẩm Thơ – một trong 50 phụ nữ ảnh hưởng nhất Việt Nam năm 2019 do tạp chí Forbes công bố đã có bài viết rất thú vị về bộ phim này bởi theo cô nội dung phim gần gũi với bối cảnh gia đình cô một gia đình có nhiều người làm nghề giáo.

“Năm đó tôi khoảng 10 tuổi, những thông tin được đón chờ nhất trong dịp Tết Nguyên đán chính là chương trình phim Tết của truyền hình. Trong cái lạnh se sắt lại thêm mưa phùn, những đứa trẻ như tôi háo hức đếm lì xì và xem phim với đôi mắt dán vào màn hình và cái miệng mở tròn như muốn nói theo những gì nghe thấy. Bữa ấy, là lần đầu chúng tôi được xem phim “Học trò thủy thần”, phim thần thoại về người thầy vĩ đại của dân tộc - thầy Chu Văn An.

Bố tôi giảng giải cho tôi và các chị em những chi tiết, những lễ nghi, những quy định, luật lệ… được xuất hiện trong phim mà đa phần lạ lẫm với chúng tôi. Bố nói về “sự kính thầy”, về cái khát khao đi học để “làm người”, để trở nên hiểu biết. Đấy cũng là lần đầu tôi xâu chuỗi lại những gì mình biết, những gì đang diễn ra xung quanh tôi về chuyện “Tết thầy”.

Trong nhà tôi, Ngày Nhà giáo Việt Nam là một ngày vui nhất. Học trò cũ, học trò hiện tại của mẹ tôi sẽ đến đầy ắp nhà. Đôi khi các anh chị phải xếp hàng để đến lượt mình bước chân vào căn phòng rất chật chội của chúng tôi. Nhưng bố mẹ tôi thì thường đi Tết thầy, nhớ đến thầy vào đúng dịp Tết cổ truyền. Bố mẹ tôi nhắc “Mùng một tết Cha, mùng hai tết Mẹ, mùng ba tết Thầy”.

Bố nói rằng, thầy được biết ơn, được kính trọng như cha mẹ vậy. Người mang đến trí tuệ, đến tầm hiểu biết cho mình là thầy mình. Mà biết ơn, mà kính trọng được thể hiện bằng cách nhớ về, bằng cách kính dâng những gì tốt đẹp nhất. Thỉnh thoảng bố nhắc lại tục xưa rằng nhà nuôi gà, gói bánh… để chuẩn bị Tết thầy. Còn khi chúng tôi lớn lên, bố mẹ cũng vẫn thường chuẩn bị cho chúng tôi quà đến biếu thầy cô của tôi rất trân trọng.

Trong lúc xem phim ấy, tôi vẫn nhớ bố nói: “Trong một đời người thì có nhiều người dạy mình, xứng đáng làm thầy của mình, khó mà kể hết được. Trong đời thầy giáo, cũng có biết bao nhiêu học trò, nhưng ai coi là thầy thì sẽ có khắc tự tìm về. Làm thầy tốt thì vẫn có “Tết mùng ba” với ý rằng, dù trò có đi đến đâu thì trò cũng sẽ nhớ về thầy như thế là có Tết. Gần ba chục năm sau, tôi được làm cô giáo, được đi nhiều nơi, gặp gỡ trở thành học trò rồi trở thành thầy của nhiều người. Tôi thấy dù ở bất cứ đâu, những tình cảm thầy trò đều vô cùng tốt đẹp.

Món quà tôi luôn nhớ là lúc đi thực tập. Khi đó, tôi trở về trường cũ của mình và dạy một lớp bán công. Những đứa trẻ ấy đã cho tôi biết bao bài học, quý giá hơn bất kì điều gì, khiến cho tôi thay đổi định hướng nghiên cứu của mình. Từ đó, tôi tập trung cho những đứa trẻ “sợ” và “dốt” toán. Chúng nói tôi đã mang cho chúng những kì tích, khi lần đầu biết làm toán và tự tin lên bảng… Khi viết bài này, tôi xem lại bộ phim “Học trò thủy thần”.

Người học trò đó có thể không có thật. Nhưng tình cảm dành cho thầy Chu Văn An, triết lí về việc dạy của thầy là có thật, nó còn lưu truyền đến tận bây giờ. Những người thầy còn trẻ như tôi sẽ nghiên cứu, giảng dạy và nói rằng truyền thống cần được lưu giữ, ngấm vào máu và thành văn hóa con người để nâng niu. Nhưng nếu không đủ trải nghiệm thì lý trí ấy chỉ để viết trên sách vở hay đàm đạo, mà chẳng biết nó cần thể hiện thế nào. Tôi đau đáu nhất là làm thế nào để mình thực sự có “Tết thầy”…

Qua truyền thuyết “Học trò thủy thần”, rồi bộ phim cùng tên và bài viết của PGS.TS Chu Cẩm Thơ có thể thấy với mỗi người thầy chân chính với sự nghiệp dạy người của mình, luôn nặng lòng không phải để cố giữ một ngày “Tết thầy” theo nghĩa đen, mà làm sao để thật có cái “Tết thầy” trong lòng mỗi học trò. Cứ nhân cách, đức độ, cứ hết lòng, cứ nhớ về, cứ sum vầy trong biết ơn là có Tết cho Thầy.

Hồng Minh
Cùng chuyên mục
Hình ảnh minh họa.

“Con đường” tất yếu

(PLVN) - Chuyển đổi số là cuộc cách mạng về thể chế nhiều hơn là về công nghệ. Chính vì vậy, Chính phủ phải đi đầu và dẫn dắt về chuyển đổi số, trong đó có việc tạo ra các thể chế số.

Đọc thêm

Cẩn trọng với thông tin bịa đặt về dịch bệnh

Cẩn trọng với thông tin bịa đặt về dịch bệnh
(PLVN) - Mặc dù cuộc sống bình thường mới đã trở lại nhưng dịch bệnh vẫn còn đó, đòi hỏi sự phòng bị cẩn thận của người dân. Cạnh đó, có một thứ “virus” nguy hiểm không kém cần phòng ngừa, đó là “virus” tin đồn bịa đặt gây hoang mang dư luận.

Vẫn là 'mệnh lệnh'

COVID-19 vẫn là “bóng ma” ám ảnh thế giới.
(PLVN) - COVID-19 vẫn là “bóng ma” ám ảnh thế giới. Sản xuất bằng được vaccine và thuốc trong nước để trị bệnh cứu người là yêu cầu cấp bách. Tuy nhiên, phải bảo đảm an toàn, khoa học, hiệu quả và bảo đảm công khai, minh bạch, chống mọi tiêu cực, sách nhiễu, lợi ích nhóm...

Băn khoăn từ khoản hỗ trợ… 2.000đ

Giấy mời đi nhận 2.000 đồng.
Câu chuyện một hộ dân tại Quảng Nam được chính quyền địa phương hỗ trợ khoản tiền… 2.000đ khiến nhiều người băn khoăn, không biết nên buồn hay nên vui?

Làm mới các giá trị

Tục ngữ “Tiên học lễ, hậu học văn” thuộc về giá trị văn hóa của dân tộc.
(PLVN) - Trên nhiều giao diện báo chí, mạng xã hội và dư luận nói chung đang có nhiều phản ứng gay gắt, trái chiều trước đề xuất bỏ khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn” của một vị giáo sư. Cũng dễ hiểu, bởi tục ngữ này không đơn thuần là một triết lý về giáo dục mà còn là nét văn hóa đẹp của dân tộc.

Sức mạnh văn hóa

Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIII diễn ra sáng qua (24/11) tại Hà Nội.
(PLVN) - Bài phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chỉ đạo Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIII diễn ra sáng qua (24/11) tại Hà Nội; thực sự khiến mỗi người Việt Nam cần phải suy ngẫm nhìn lại chính mình, và trăn trở cần chung tay làm gì.

Cần coi trọng văn hóa ứng xử

Văn hóa là chìa khóa của sự phát triển bền vững, vừa là mục tiêu, vừa là phương tiện xây dựng xã hội văn minh, hiện đại và thịnh vượng.
(PLVN) - Nhưng không phải bây giờ, mà từ rất lâu, khi Nhà nước dân chủ nhân dân chưa ra đời thì vào năm 1943, cương lĩnh văn hóa đầu tiên của Đảng “Đề cương văn hóa Việt Nam” đã là một văn bản mang ý nghĩa lịch sử, chủ trương xây dựng một nền văn hóa tiến bộ, nhân văn và dân chủ.

Văn hóa luôn soi đường

 Chung sức đồng lòng, đó là giá trị về văn hóa.
(PLVN) - Hội nghị Văn hóa toàn quốc 2021được kỳ vọng sẽ khơi dậy khát vọng của toàn dân tộc, mở ra bước ngoặt mới trong vấn đề chấn hưng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam...

Lấy lại niềm tin cho hoạt động từ thiện bằng sự minh bạch

Ảnh minh họa
(PLVN) - Minh bạch trong hoạt động từ thiện ngày càng được xã hội quan tâm, nhất là trong thời gian qua, những vụ "lùm xùm" về sự không rõ ràng của một số cá nhân đã khiến cho niềm tin dành cho hoạt động tốt đẹp này bị ảnh hưởng. Việc Bộ Tài chính đề xuất một loạt chế tài để quản lý hoạt động này một cách chặt chẽ và minh bạch được dư luận đồng tình và đánh giá cao.

Văn hóa số

Văn hóa số
(PLVN) - Chỉ ít ngày trước khi diễn ra Hội nghị văn hóa toàn quốc dự kiến diễn ra ngày 24/11, có một sự việc diễn ra cần nhiều nhà quản lý, nghiên cứu văn hóa chú ý.

Cần có trách nhiệm với nền nghệ thuật nước nhà

Hotgirl “tranh thủ” quảng cáo sàn cá độ trực tuyến khi cổ vũ đội tuyển Việt Nam
(PLVN) - Thời gian qua, có không ít nghệ sĩ dường như đã quên mình chính là “chiến sĩ trên mặt trận văn hóa” để xác định trách nhiệm của mình, chuyên chở những giá trị tốt đẹp đến với cuộc đời. Họ đã có những hành động không phù hợp, thậm chí là trái pháp luật, đáng bị lên án.

Nhanh hơn, khẩn trương hơn

Trong tháng 11 sẽ đủ vaccine tiêm 2 mũi cho người trên 18 tuổi trong cả nước.
(PLVN) -Sau hơn 1 tháng triển khai Nghị quyết số 128/NQ-CP về thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19 đã được thực tiễn chứng minh là đúng đắn, phù hợp, tình hình kinh tế - xã hội khởi sắc.

Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội

Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội
(PLVN) - Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến sự nghiệp phát triển văn hóa và con người Việt Nam. Người đặc biệt nhấn mạnh đến tầm quan trọng, tính đi trước của văn hóa, coi đây là ngọn lửa soi đường, dẫn lối cho dân tộc đi đến thắng lợi. Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc ngày 24/11/1946, Người chỉ rõ: “Số phận dân ta là ở trong tay dân ta. Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Lời dạy đó đã trở thành kim chỉ nam xuyên suốt quá trình phát triển văn hóa Việt Nam.

Sợ thôi, đừng sợ quá

Ảnh minh họa.
(PLVN) - "Chỉ cần đeo khẩu trang loại tốt, đeo kính chống giọt bắn, đeo găng tay, tuân thủ 5K và vaccine thì có thể gọi là “bất tử” trước COVID-19."

Đừng để 23.476 cái chết hóa vô nghĩa

17 ngàn người đã không chống chọi nổi với độc lực của SARS-Cov-2. Đó là một con số khủng khiếp, mất mát hơn cả chiến trận.
 Có lẽ rất nhiều người bấy lâu nay đều cùng có một thắc mắc, mong đợi. Đó là tính tới ngày 18/11, dù 23.476 người đã tử vong vì COVID-19, nhưng vẫn thiếu rất nhiều số liệu để có thể rút ra những bài học hữu ích cho công cuộc phòng chống dịch?

Lời hứa với người đã nằm xuống

Lời hứa với người đã nằm xuống
(PLVN) -  Ngày mai (19/11), Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cùng TP HCM và các địa phương sẽ tổ chức Lễ tưởng niệm đồng bào tử vong, cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong đại dịch.

Đoàn kết giá trị Việt Nam

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu tại Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc ở thôn 5, xã Yên Sở, huyện Hoài Đức. Ảnh: Trí Dũng/TTXVN
(PLVN) - Ngày mai, kỷ niệm 91 năm “Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc” cũng là Ngày truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (18/11/1930 – 18/11/2021).

Thừa và thiếu

Thực trạng “khổ sở” của y tế cấp xã đã được đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan phân tích trong phiên thảo luận toàn thể của Quốc hội về kinh tế - xã hội sáng 8/11 vừa qua.
(PLVN) - Đã có rất nhiều năm, chúng ta băn khoăn với câu chuyện các trạm y tế cấp xã có thực sự phát huy hết giá trị hữu ích với cuộc sống?

Sản xuất trái phép chất cháy, chất độc: Sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự thế nào?

Ảnh minh họa
(PLVN) -Người phạm tội có hành vi tàng trữ trái phép chất cháy, chất độc gây hậu quả làm chết người, gây tổn hại sức khoẻ cho người khác, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản thì chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 311 của BLHS với tình tiết định khung hình phạt tương ứng mà không truy cứu trách nhiệm hình sự thêm.