Phong danh hiệu “cây di sản”: Nên dừng khi “bên có cây không biết giữ”

(PLO) - Mới đây, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) vừa có công văn đề nghị Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam, Liên hiệp Các hội UNESCO Việt Nam, Hội Sinh vật cảnh Việt Nam dừng việc tổ chức vinh danh và công nhận “Cây di sản”. Việc yêu cầu tạm dừng này của Bộ VH-TT&DL nhận được nhiều sự phản hồi, bởi…
Việc phong cây di sản là thống nhất trên toàn quốc và do Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam chủ trì, nhưng biển vinh danh cây di sản tại các địa phương cũng rất khác nhau Việc phong cây di sản là thống nhất trên toàn quốc và do Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam chủ trì, nhưng biển vinh danh cây di sản tại các địa phương cũng rất khác nhau

Chết vì được… chăm quá kỹ

Trước hết, cần nói ngay rằng khái niệm “cây di sản” có thể là mới xuất hiện ở Việt Nam, nhưng trên thế giới, khái niệm này không mới. Rất nhiều nước khác như Singapore, Trung Quốc, Thái Lan, Myanmar, Nhật Bản, Australia, New Zealand, Hoa Kỳ,…đã tiến hành bảo vệ cây di sản như một loại danh mộc cổ thụ của đất nước.

Ngoài việc có từ lâu đời và có giá trị lớn về văn hóa, giáo dục, lịch sử, xã hội, sinh thái, du lịch... được pháp luật cũng như cộng đồng công nhận và bảo vệ, cây di sản cũng rất được du khách quan tâm, tạo ra nguồn thu lớn cho ngành du lịch địa phương.   

Ở Việt Nam, năm 2010, vấn đề vinh danh và bảo vệ cây di sản lần đầu tiên được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) khởi xướng nhân dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội.

Khi đó, theo Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học Đặng Huy Huỳnh – Phó Chủ tịch VACNE, cây di sản không đơn thuần là những cây cổ thụ, mà còn là những nhân chứng lịch sử, văn hóa của đất nước, của dân tộc cần được tôn vinh và bảo vệ. Để công nhận một cây trở thành cây di sản, VACNE phải thành lập Hội đồng xét duyệt với những tiêu chí cụ thể về tên khoa học của cây, xác định tuổi cây, chu vi, đường kính, chiều cao, các giá trị của cây về văn hóa, lịch sử, xã hội và giáo dục...

Ngay sau khi công bố tiêu chí xét duyệt vinh danh cây di sản, VACNE đã nhận được hồ sơ đăng ký của nhiều địa phương đề nghị công nhận cây di sản mà mở đầu là đề nghị của Trưởng ban di tích đền Voi Phục - Thụy Khuê, Hà Nội  đề nghị công nhận 9 cây muỗm cổ thụ ở Đền Voi Phục là cây di sản Việt Nam. Từ năm 2010 -2015,  VACNE đã công nhận hơn 970 cây là cây di sản trên cả nước. Cây di sản có tuổi thọ lâu nhất Việt Nam là cây táu bạc ở đền Thiên Cổ, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Cây có tuổi thọ khoảng 2.200 tuổi…

Thế nhưng bên cạnh việc được tôn vinh thì cũng không ít “cụ cây di sản” đã chết sau khi được phong danh hiệu. Nguyên nhân cái chết rất ngược đời như: chết vì được chăm sóc quá kỹ (!). Đơn cử như cây gạo gần 400 năm tuổi ở làng Cẩm Bào, xã Vạn Hòa huyện Nông Cống, Thanh Hóa được công nhận là Cây di sản khiến người dân địa phương rất tự hào vì đây được coi là biểu tượng văn hóa làng.

Tuy nhiên, khi được VACNE cấp bằng công nhận Cây di sản vào cuối năm 2012, cây gạo bắt đầu có hiện tượng vàng lá, bong vỏ rồi chết dần. Người dân và chính quyền địa phương đã tìm nhiều cách cứu cây nhưng không thành. Theo người dân địa phương thì nguyên nhân cây chết có thể là khi đào đất làm tường rào bao quanh gốc, người ta đã chặt quá sâu vào phần rễ. Ngoài ra, khi chuẩn bị đón bằng công nhận Cây di sản, cây đã được chính quyền cho bón khoảng 400 kg phân lân nên có thể bị “bội thực”, thối rễ mà chết. 

Với bề dày lịch sử của mình, 9 cây muỗm cổ thụ ở Đền Voi Phục là những cây đầu tiên mà VACNE nhận được đề nghị tôn vinh cây di sản. Tuy vậy, chỉ chưa đầy 4 năm sau khi được gắn biển, 9 cây muỗm cổ đền Voi Phục đã chết mất quá nửa...

“Bên phong chỉ việc phong, bên có không biết giữ”

Quay lại với công văn của Bộ VH-TT&DL, cơ sở của việc dừng này theo Bộ là vì nhiều danh hiệu trong đó có “cây di sản” không có giá trị pháp lý. “Theo Luật Di sản văn hóa thì thẩm quyền quyết định xếp hạng di tích thuộc Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL, chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố; Luật Thi đua - Khen thưởng quy định việc phong tặng danh hiệu nhà nước thuộc thẩm quyền của Chủ tịch nước.

Vì vậy, việc tổ chức vinh danh và cấp bằng công nhận, bằng chứng nhận là trái với thẩm quyền của các tổ chức hội” - công văn của Bộ nêu rõ.   Xung quanh việc dừng này cũng có nhiều ý kiến cho rằng nguyên nhân gốc rễ là việc “đổi tiền lấy danh hiệu” đã và đang gây hiểu nhầm của các tổ chức hội. 

Đúng sai thế nào của việc này chưa bình luận, nhưng có một thực tế là từ việc phong cây di sản đến việc bảo vệ, bảo tồn cây di sản đang là một trách nhiệm lớn mà VACNE không thể kham nổi. Như Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học Đặng Huy Huỳnh – Phó Chủ tịch VACNE đã từng nói về  vấn đề vinh danh và bảo vệ cây di sản xung quanh việc các “cụ muỗm” ở Đền Voi phục chết rằng: “Bảo vệ các cây di sản là vấn đề mang tính cộng đồng, vì vậy việc bảo tồn, gìn giữ cây di sản phải có sự chung tay của cộng đồng. VACNE là tổ chức hoàn toàn không có kinh phí”.

Chia sẻ về nguyên nhân dẫn đến cái chết của 5 trong số 9 cây muỗm đền Voi Phục, GS.TSKH Đặng Huy Huỳnh cũng cho biết, ngoài việc bị sâu bệnh xâm hại cũng như những biến đổi về khí hậu, hay tuổi thọ của cây, việc xây dựng, tu bổ đền Voi Phục vào tháng 3/2011 cũng làm ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của các “cụ muỗm”.

Cũng theo GS.TSKH Đặng Huy Huỳnh, một trong những tiêu chí xác định cây di sản là khả năng bảo vệ của cây đó, về môi trường sinh sống, cũng như điều kiện chăm sóc có tốt hay không. Nghĩa là trách nhiệm bảo vệ cây di sản trước hết thuộc về nơi quản lý cây, ý thức cộng đồng dân cư khu vực cây di sản. 

Như vậy việc dừng phong danh hiệu “cây di sản” phải chăng là có lý trong tình trạng “bên phong chỉ việc phong, bên có không biết giữ” như tình trạng  hiện nay?

Minh Trần
Cùng chuyên mục
Tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa thiết yếu phục vụ đời sống người dân vùng có dịch COVID-19. Ảnh minh họa: laodong.vn

Không kiểm tra xe có dán giấy nhận diện có mã QR Code khi đang lưu thông

(PLVN) - Đây là một trong những biện pháp để khắc phục tình trạng ùn tắc giao thông, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc cung ứng, vận chuyển, lưu thông hàng hóa thiết yếu, lương thực, thực phẩm kịp thời phục vụ cho các địa phương, khu dân cư, đáp ứng nhu cầu đời sống người dân trong vùng có dịch COVID-19.

Đọc thêm

Cởi áo tu hành, khoác áo blue xông pha lên tuyến đầu chống dịch

Cởi áo tu hành, khoác áo blue xông pha lên tuyến đầu chống dịch
Khi đất nước có giặc ngoại xâm, tăng ni cởi cà sa mặc áo bào cùng đánh đuổi quân xâm lăng. Khi có thiên tai, tăng ni, phật tử khắp mọi miền tới những nơi bị ảnh hưởng để hỗ trợ người dân. Thời dịch bệnh, tăng ni cởi cà sa, khoác áo blouse, cùng xông pha vào nơi tuyến đầu chống dịch.

Gửi tình thương đến nơi xa

Gửi tình thương đến nơi xa
(PLVN) -  Mùa này, người yêu nhau cũng phải xa nhau, người thân cũng không được gặp mặt. Chỉ còn cách gửi tình thương và sự động viên từ xa xôi.

Nhận miếng cơm, manh áo trong tiếng thở dài, xót xa

 Vì sơn móng tay, một người phụ nữ bị từ chối phát cơm từ thiện.
(PLVN) - Trong cuộc sống, có rất nhiều người dân nghèo khổ khi đối mặt với tai nạn, thiên tai, dịch bệnh. Với tinh thần tương thân, tương ái, rất nhiều địa phương, cơ quan, người dân đã chung tay góp sức ủng hộ tiền và những đồ thiết yếu cuộc sống. Bên cạnh điều tốt đẹp ấy, đâu đó vẫn có tình trạng một số người vô tình hay hữu ý gửi tặng quần áo cũ rách, thực phẩm đã hết hạn sử dụng, vừa tặng quà, vừa nhục mạ, chỉ trích… làm tổn thương những người dân nghèo.

'Nhìn mặt bắt hình dong' hay mở rộng tấm lòng?

Xin đừng đưa ra sự kỳ thị khi hành thiện kẻo làm tổn thương người khó khăn.
(PLVN) -Tranh cãi chung quanh câu chuyện từ thiện đã diễn ra ở thời điểm thường ngày và đến mùa dịch vẫn còn tiếp tục. Người ta băn khoăn, nên “từ thiện có chọn lọc” hay “cứ cho sẽ có người cần”.

Để "chỉ đỏ" thêm đỏ

Để "chỉ đỏ" thêm đỏ
(PLVN) - Tinh thần “tương thân, tương ái”, đùm bọc lẫn nhau là truyền thống quý báu, nét đẹp văn hóa của dân tộc Việt Nam. Ðó là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt từ những ngày bình minh của lịch sử dân tộc đến nay. Nhưng từ xa xưa, ông cha đã đúc kết “Của cho không bằng cách cho” và hôm nay “Làm từ thiện đúng luật – khó hay dễ?” là câu hỏi luôn được đặt ra, để làm sao cho những tấm lòng thực sự đến được những nơi cần đến và người được giúp đỡ cũng không tủi hổ khi nhận sẻ chia…

Thiện nguyện chân chính trong giáo lý nhà Phật

Ảnh minh họa.
(PLVN) - Trong giáo lý nhà Phật, việc hành thiện nên xuất phát từ tâm thiện. Tâm chưa thiện thì hành vi sẽ bất thiện. Bởi thế, thiện nguyện trong giáo lý nhà Phật là sự hòa quyện giữa trí tuệ và lòng từ bi. Từ bi để phát nguyện giúp chúng sanh thoát khổ và trí tuệ để hành thiện đem lại điều tốt đẹp, không gây ra hệ quả không mong muốn.

Hà Nội yêu cầu ngừng thi công xây nhà, công trình dân dụng

Hà Nội dừng mọi hoạt động xây dựng tại tất cả các công trình dân dụng trong 15 ngày, kể từ 6h ngày 24/7. Ảnh minh họa: NĐT
(PLVN) - Ngày 24/7, Sở Xây dựng Hà Nội ra văn bản hỏa tốc yêu cầu chủ đầu tư, nhà thầu tham gia hoạt động xây dựng trên địa bàn thành phố dừng mọi hoạt động xây dựng tại tất cả các công trình dân dụng trong 15 ngày, kể từ 6h ngày 24/7.