Người dân đòi hỏi tòa án thực thi công lý cũng là tiếp cận công lý

Cần trao cho TANDTC thẩm quyền ban hành án lệ
Cần trao cho TANDTC thẩm quyền ban hành án lệ
(PLO) - Hiến pháp 2013 ghi nhận quyền Tư pháp với qui định “TAND là cơ quan xét xử của nước CHXHCN Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp” (Điều 102). 
Khẳng định này rất quan trọng để một trong những nhánh quyền lực của bộ máy Nhà nước là quyền Tư pháp (QTP) được triển khai, thiết thực đảm bảo hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân. 
PGS.TS.Nguyễn Tất Viễn - Ủy viên Thường trực Ban Chỉ đạo cải cách Tư pháp Trung ương đã trao đổi với PLVN về những vấn đề xung quanh nhánh quyền lực có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân này.
Quyền tư pháp là quyền chính trị để bảo vệ quyền công dân
Qua thực tiễn công tác cải cách Tư pháp, theo ông, QTP được ghi nhận trong Hiến pháp 2013 được hiểu như thế nào, thưa ông?
- Về mặt khoa học, hiện vẫn có nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm “Tư pháp” và “Quyền Tư pháp”. Nhưng dù hiểu theo nghĩa nào thì mục đích của QTP vẫn là bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ XHCN, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân bằng hoạt động của TAND, thông qua thủ tục Tư pháp.
PGS.TS.Nguyễn Tất Viễn
 PGS.TS.Nguyễn Tất Viễn
Như vậy, QTP là quyền xét xử do tòa án thực hiện và là một quyền chính trị do Nhà nước thực hiện để trông coi, giữ gìn pháp luật như nghĩa Hán – Việt của từ “Tư pháp”. QTP vì thế là quyền xét xử của tòa án khi tòa án nhân danh Nhà nước phán quyết về các hành vi vi phạm pháp luật, các tranh chấp, buộc các cá nhân, tổ chức chịu sự phán quyết đó phải thi hành. 
Nhưng thực tế, QTP không chỉ bó hẹp trong hoạt động xét xử mà được triển khai quyền xét xử trải rộng từ khi bắt đầu quá trình tố tụng Tư pháp cho đến khi thi hành xong bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của tòa án. Đây là đặc trưng có tính chất cơ bản, bao trùm nhất của tòa án, thể hiện tính chính danh của QTP.
Khi thực hiện QTP, phán quyết của tòa án không phải là sự đánh giá hay phản ứng của Hội đồng xét xử mà là hình thức thể hiện quan điểm, sự đánh giá của Nhà nước đối với vụ án. Với tính chất đó, các bản án, quyết định của TAND có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành. Nếu bản án, quyết định đó có sai sót thì sẽ được giải quyết theo thủ tục đặc biệt là giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, không theo thủ tục khiếu nại thông thường.  
Tuy là cơ quan thực hiện QTP nhưng tòa án không phải là cơ quan duy nhất thực hiện các hoạt động Tư pháp. Ngoài tòa án ra, một số cơ quan Nhà nước khác như cơ quan điều tra, viện kiểm sát, cơ quan thi hành án được phân công thực hiện một số hoạt động Tư pháp (hoạt động điều tra, truy tố, thi hành án). Bên cạnh đó còn có các tổ chức luật sư, bổ trợ Tư pháp (giám định tư pháp, công chứng, trợ giúp pháp lý) tham gia vào quá trình tố tụng Tư pháp, phục vụ cho việc điều tra, truy tố, xét xử.
Nhà nước phải đảm bảo quyền tiếp cận công lý cho người dân
QTP sẽ có giá trị hơn khi bản thân người dân được tiếp cận với quyền này. Vậy ông có thể cho biết Nhà nước sẽ bảo đảm khả năng tiếp cận QTP của người dân ra sao để QTP thực sự là chỗ dựa công lý cho ngay cả những người dân “thấp cổ bé họng”?
- Thực hiện QTP chính là thông qua pháp luật để thực thi công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân như Hiến pháp 2013 đã xác định. Người dân đòi hỏi tòa án thực thi công lý cũng là tiếp cận công lý. Quá trình tiếp cận này bắt đầu từ khi xuất hiện nhu cầu được tiếp cận công lý,  kết thúc là phán quyết của tòa án được thực thi trong thực tế. 
Để tiếp cận công lý, người dân cần phải có được những phương tiện nhất định. Về nguyên tắc, Nhà nước phải đảm bảo quyền tiếp cận công lý cho người dân. Điều đó thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trước công dân trong Nhà nước pháp quyền XHCN. Người dân có quyền yêu cầu Nhà nước tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để sử dụng pháp luật nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi của mình tại cơ quan Nhà nước khi có tranh chấp hoặc xử lý vi phạm pháp luật.
Có thể nói, Hiến pháp và pháp luật hiện hành đã quy định cho người dân nhiều quyền để tiếp cận thuận lợi công lý. Các quyền đó được thực hiện bởi một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, một hệ thống Tư pháp công bằng, công khai, minh bạch, hiệu quả với những nguyên tắc dân chủ như: mọi người đều bình đẳng trước pháp luật; quyền bào chữa của bị can, bị cáo, quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp của đương sự được bảo đảm; thẩm phán, hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nghiêm cấm cơ quan, tổ chức, cá nhân can thiệp vào việc xét xử; nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm…
Tôi lấy một ví dụ thực tế để thấy rõ hơn việc đảm bảo quyền tiếp cận công lý của người dân. Trong thực tiễn Tư pháp dân sự, một số tòa án từ chối giải quyết vụ, việc dân sự vì lý do chưa có điều luật áp dụng. Để khắc phục điều này, Bộ luật Tố tụng Dân sự cần bổ sung quy định khi người dân có yêu cầu giải quyết vụ, việc dân sự thì tòa án không được từ chối giải quyết. 
Bởi vì khi quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị xâm phạm thì Nhà nước phải có trách nhiệm giải quyết các tranh chấp phát sinh thông qua tòa án. Tuy nhiên, để có cơ sở thực hiện được quy định nêu trên, cần trao cho TANDTC thẩm quyền ban hành án lệ. Nếu chưa giao cho TAND thì Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ thực hiện thẩm quyền nêu trên. Có như vậy mới bảo đảm được vai trò và chức năng của tòa án với tư cách là cơ quan thực hiện QTP, bảo đảm được quyền tiếp cận công lý của người dân. 
Tạo thuận lợi hơn nữa cho người dân tiếp cận công lý
Chúng ta đang nỗ lực thực hiện Chiến lược cải cách Tư pháp để xây dựng một nền Tư pháp “vì dân”. Vậy, nỗ lực đó sẽ có những đóng góp như thế nào vào việc đảm bảo quyền tiếp cận QTP của người dân?
- Mục tiêu của Chiến lược cải cách Tư pháp là “Xây dựng nền Tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam XHCN; hoạt động Tư pháp mà trọng tâm là hoạt động xét xử được tiến hành có hiệu quả và hiệu lực cao”. 
Qua 9 năm thực hiện Chiến lược cải cách Tư pháp, chúng ta đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trên nhiều lĩnh vực như hoàn thiện chính sách, pháp luật hình sự, dân sự, hoàn thiện pháp luật về tổ chức của các cơ quan Tư pháp, hoàn thiện các thủ tục tố tụng tư pháp, bảo đảm tính dân chủ, công khai, minh bạch, tôn trọng và bảo vệ quyền con người. Chất lượng hoạt động Tư pháp được nâng lên. Việc tranh tụng tại phiên tòa bước đầu đạt được một số kết quả tích cực đã tạo không khí dân chủ trong hoạt động tư pháp… 
Có thể nói, kết quả cải cách Tư pháp đã tác động tích cực đến khả năng và cơ hội tiếp cận công lý, bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân trong hoạt động Tư pháp. 
Cần nhấn mạnh rằng, các quy định của Hiến pháp 2013 liên quan đến tổ chức và hoạt động tư pháp đã thể chế hóa đầy đủ, kịp thời và đúng định hướng của Đảng về cải cách Tư pháp. Nhiệm vụ đặt ra hiện nay là cần đưa các quy định đó vào cuộc sống nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong hoạt động Tư pháp. Trước mắt, cần hoàn thiện các luật về tổ chức và hoạt động của tòa án và các cơ quan khác thực hiện hoạt động Tư pháp; khẩn trương sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân; Bộ luật Hình sự, Bộ luật Dân sự; Bộ luật Tố tụng Hình sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự, các luật về thi hành án...; xây dựng các luật mới về tổ chức cơ quan điều tra hình sự, về tạm giữ, tạm giam... Trong việc hoàn thiện pháp luật về tư pháp, theo tôi cần quy định theo hướng tạo thuận lợi hơn nữa cho người dân tiếp cận công lý.
Trân trọng cảm ơn ông!
PGS.TS.Nguyễn Tất Viễn: Chúng ta đang hướng đến mô hình tố tụng theo hướng kết hợp những giá trị tích cực của mô hình tố tụng thẩm vấn (hay còn gọi là tố tụng xét hỏi) kết hợp với các yếu tố tiến bộ của mô hình tố tụng tranh tụng.
Như vậy sẽ khắc phục được những hạn chế của mô hình tố tụng thẩm vấn hiện nay, tạo điều kiện cho hoạt động tư pháp minh bạch, công khai, khách quan, dân chủ, công bằng, bảo đảm yêu cầu tôn trọng và bảo vệ quyền con người, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Đó là một trong những giải pháp mang tính đột phá thúc đẩy quyền tiếp cận công lý của người dân. Bên cạnh đó, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế và tăng cường năng lực giám sát của các cơ quan dân cử, vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể nhân dân đối với hoạt động tư pháp cũng là đòn bẩy để chiến  lược cải cách Tư pháp được tiến hành nhanh đến mục tiêu và đảm bảo quyền của người dân đối với quyền tiếp cận quyền Tư pháp.

Tin cùng chuyên mục

Bộ trưởng Lương Tam Quang và Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Vilay Lakhamphong ký kế hoạch hợp tác năm 2025 giữa Bộ Công an hai nước. (Ảnh: Khổng Hà/CAND)

Việt Nam - Lào: Tăng cường trụ cột hợp tác an ninh

(PLVN) -  Ngày 12/1, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an và Đại tướng Vilay Lakhamphong, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an Lào đã đồng chủ trì Hội nghị Tổng kết công tác triển khai kế hoạch hợp tác năm 2024 giữa Bộ Công an Việt Nam và Bộ Công an Lào.

Đọc thêm

Chủ tịch Quốc hội tặng quà Tết cho hộ nghèo, công nhân có hoàn cảnh khó khăn tỉnh Trà Vinh

Chủ tịch Quốc hội tặng quà Tết cho hộ nghèo, công nhân có hoàn cảnh khó khăn tỉnh Trà Vinh
Nhân dịp chuẩn bị đón Tết cổ truyền của dân tộc Xuân Ất Tỵ, sáng 11/1, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Trà Vinh, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Đoàn công tác của Trung ương đã tặng quà gia đình chính sách, hộ nghèo, hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, công nhân, người lao động có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn.

Tăng cường hơn nữa kết nối hai nền kinh tế Lào - Việt Nam

Tăng cường hơn nữa kết nối hai nền kinh tế Lào - Việt Nam
(PLVN) - Sáng 10/1, trong chương trình thăm Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và đồng chủ trì Kỳ họp lần thứ 47 Ủy ban liên Chính phủ Việt Nam - Lào, tại Thủ đô Vientiane, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã hội kiến Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith.

Chủ tịch nước dự chương trình 'Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản'

Chủ tịch nước Lương Cường tặng quà các gia đình ở xã biên giới Pa Tần, huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu.
(PLVN) - Mỗi dịp Tết đến, Xuân về, các đơn vị Bộ đội Biên phòng (BĐBP) trong cả nước đã có nhiều mô hình, chương trình, cách làm thiết thực giúp dân như: Chương trình “Xuân tình nguyện”, “Tết vì người nghèo”, “Hũ gạo tình thương”, “Áo ấm cho em”, “Bánh chưng xanh”… Năm nay, tổng số tiền các cấp, các ngành, cơ quan, đơn vị dành tặng chương trình “Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản” trên cả nước là gần 25 tỷ đồng.

Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân thăm, tặng quà tại tỉnh Phú Thọ

Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân thăm, tặng quà tại tỉnh Phú Thọ
(PLVN) - Ngày 10/1, nhân dịp Tết Nguyên đán Ất Tỵ 2025, Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân cùng Đoàn công tác đã đến thăm chúc Tết cán bộ, chiến sỹ Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh và tặng quà các gia đình chính sách, người nghèo, công nhân, người lao động, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn tại tỉnh Phú Thọ.

Rõ người, rõ trách nhiệm

Ảnh minh hoạ.
(PLVN) -  Tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2024, triển khai công tác năm 2025 của Chính phủ và chính quyền địa phương vừa tổ chức, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có bài phát biểu quan trọng. Một nội dung đáng lưu ý, Tổng Bí thư đặt vấn đề liên quan lĩnh vực hợp tác quốc tế: “Từ 2021 đến nay chúng ta có 579 cam kết, thỏa thuận, dự án hợp tác được ký kết qua hoạt động đối ngoại với 69 đối tác. Vậy có ai theo dõi việc triển khai hay thúc đẩy các thỏa thuận, hợp đồng này? Tác dụng thế nào? Hay ký chỉ để mà ký”.

Chủ tịch nước Lương Cường thăm, chúc tết tại Lai Châu

Chủ tịch nước Lương Cường thăm, chúc tết tại Lai Châu
(PLVN) -  Trong khuôn khổ chương trình “Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản”, chiều nay (9/1), Chủ tịch nước Lương Cường và đoàn công tác Trung ương đã đến thăm, chúc Tết Đảng bộ, chính quyền, nhân dân và các lực lượng vũ trang xã Pa Tần; tặng quà cho các gia đình chính sách và hộ nghèo của xã Pa Tần, huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu. 

Thủ tướng Phạm Minh Chính làm Trưởng Ban Chỉ đạo về Trung tâm Tài chính khu vực và quốc tế tại Việt Nam

Thủ tướng Phạm Minh Chính (Ảnh:VGP)
(PLVN) -  Với vai trò Trưởng Ban, Thủ tướng cùng các Phó Trưởng Ban và Ủy viên sẽ chỉ đạo định hướng chiến lược, xây dựng cơ chế, chính sách và điều phối nguồn lực phát triển cơ sở hạ tầng, nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam thành trung tâm tài chính khu vực và quốc tế.

Bộ Quốc phòng tổng kết công tác chuyển đổi số 2024: Nhiều chuyển biến tích cực

Thượng tướng Lê Huy Vịnh kết luận Hội nghị.
(PLVN) - Năm 2024, nhiều nội dung, nhiệm vụ về cải cách hành chính, chuyển đổi số (CCHC,CĐS) được thực hiện với quyết tâm cao. Công tác CCHC,CĐS trong Bộ Quốc phòng (BQP) có nhiều chuyển biến tích cực, nhiều nội dung hoàn thành tốt, nổi bật là đẩy mạnh thực hiện thủ tục hành chính (TTHC) trên môi trường điện tử.

Không quân bay chào mừng, bắn pháo lễ, diễu binh kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam

Ảnh minh hoạ.
(PLVN) -  Hướng tới lễ kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Quân đội nhân dân Việt Nam sẽ tổ chức các hoạt động trọng điểm như không quân bay chào mừng, bắn pháo lễ, diễu binh và diễu hành. Các lực lượng tham gia đã bắt đầu huấn luyện chặt chẽ qua nhiều giai đoạn, với yêu cầu cao về sự phối hợp, kỷ luật và an toàn tuyệt đối.

Tổng Bí thư Tô Lâm: Làm tổ cho 'đại bàng' và những cánh đồng cho 'đàn ong' làm mật

Tổng Bí thư Tô Lâm: Làm tổ cho 'đại bàng' và những cánh đồng cho 'đàn ong' làm mật
Sáng 8/1, Hội nghị tổng kết công tác năm 2024, triển khai công tác năm 2025 của Chính phủ và chính quyền địa phương được tổ chức theo hình thức trực tuyến. Tổng Bí thư Tô Lâm đến dự và có bài phát biểu quan trọng chỉ đạo hội nghị. Báo CAND trân trọng giới thiệu toàn văn phát biểu của đồng chí Tổng Bí thư.