Những học thuyết kinh điển trong giáo lý nhà Phật- Kỳ 1: Học thuyết vô thường

(PLVN) - Đạo Phật không phải là một hệ thống triết học nhưng khi tìm hiểu, nghiên cứu, chúng ta vẫn có thể tìm thấy những quan điểm, học thuyết mang tính triết học kinh điển trong giáo lý nhà Phật.
Những học thuyết kinh điển trong giáo lý nhà Phật- Kỳ 1: Học thuyết vô thường

Chúng ta có thể tìm thấy nhiều quan điểm triết học trong giáo lý nhà Phật. Nhưng tựu chung lại, quan trọng nhất có thể kể đến 5 học thuyết mang tính phổ quát gồm: Học thuyết vô thường, Học thuyết vô ngã, Học thuyết nhân quả - nghiệp báo, Học thuyết duyên khởi và Học thuyết tánh không.

Vô thường là đặc tính phổ quát của tất cả các sự vật, hiện tượng thuộc các pháp hữu vi. Nói một cách giản dị và thông dụng vạn vật hay các pháp luôn luôn trong trạng thái biến đổi không ngừng. Đây được xem là quan điểm không có gì tranh cãi nữa.

Theo Đức Phật, không có một pháp nào thường hằng, bất biến mà luôn luôn chịu sự chi phối của quá trình thành, tựu, hoại, diệt. Bản chất sự vật gồm 4 giai đoạn: sinh, trụ, dị, diệt. Đây là bốn đặc tính hợp thành các sự vật, vạn vật trải qua sự biến cải và lệ thuộc vào sự lập lại chính nó trong sự xoay vòng không có điểm dừng lại.

Theo học thuyết nhà Phật, bốn đặc tính này gọi là tứ tướng. Trong triết học Phật giáo: Sinh là sự tồn tại của mọi sự vật chuyển đến một trạng thái từ hiện tại đến tương lai; Trụ: cũng tồn tại, cái mà tạo nên tất cả sự vật trong thực tế hoặc là trạng thái nhận biết ngay khi một vật xuất hiện từ tương lai trở về hiện tại do ảnh hưởng của sinh; Dị là cái gì mà con người kéo dài sự sống trở nên nhợt nhạt của tuổi già, đang có mặt sự hoại diệt; Diệt là yếu tố cuối cùng đưa đến sự hoại diệt, cái mà phá hoại tất cả sự vật chuyên chở nó đến quá khứ.

Thế gian này vạn vật biến đổi trong từng sát-na 

Đây là lý do được giải thích tại sao trong thế giới hiện tượng, không có vật gì có thể thay đổi trong cùng một trạng thái do hai vật chuyển động liên tục tiếp nối nhau. Vạn vật đang thay đổi liên tục do hoạt động của bốn đặc tính này.

Tảng đá- một tĩnh vật vô tri nhưng ở đó có một quá trình hình thành, tồn tại, chuyển biến và hư hao, hoại diệt. Dù cực kỳ khó phân tích, cắt nghĩa rạch ròi nhưng phải thừa nhận tảng đá của năm trước khác với năm nay; ngay cả tảng đá của giờ khắc này cũng đã khác bản thân nó của ngày hôm trước. Bởi vì không có một sự vật, hiện tượng hay một pháp nào bất biến trước thời gian mà nó thay đổi, chuyển biến trong từng ngày từng giờ, theo cách nói của đạo Phật là chuyển biến trong từng sát-na. Một bóng câu, một tăm cá hay gió thổi, mây bay đều có sự vận động, thay đổi trong từng khoảnh khắc thời gian.

Cùng quan điểm này, một triết gia Hy Lạp cổ đại từng phát biểu: “Không ai có thể tắm hai lần trên cùng một dòng sông”. Đó là bản chất tồn tại của sự vật, hiện tượng hay các pháp trên thế gian này. Giáo lý nhà Phật có: “Ngũ uẩn là vô thường. Sắc vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức cũng vô thường. Vì vô thường nên chúng có khả năng đưa tới khổ đau.” Hiểu được ngũ uẩn vô thường theo quan niệm đạo Phật sẽ giúp con người vượt qua khổ lụy, an nhiên tự tại. 

Trong truyền thống Phật giáo, vô thường được chia thành nhiều loại khác nhau, tùy theo tính chất, mục đích phân loại. Có khi vô thường được chia thành thân vô thường, tâm vô thường, hoàn cảnh vô thường. Có khi vô thường được chia thành niệm niệm vô thường, tương tục vô thường. Cũng có khi vô thường được chia thành nhất kỳ vô thường, sát-na vô thường. Còn nhiều cách chia khác, với nội dung tương tự nhau.

Trong kinh điển của Phật giáo Nguyên thủy, khi nói về vô thường, đức Phật thường nhấn mạnh ở cả hai phương diện thân và tâm. Nói cách khác, theo đức Phật ngũ uẩn là vô thường. Sắc vô thường. Thọ, tưởng, hành, thức cũng vô thường. Vì vô thường nên chúng có khả năng đưa tới khổ đau. Đó là một trong những điểm giáo lý quan trọng của đạo Phật.

Ở đây, có một điểm cần chú ý, vô thường trong Phật giáo không chỉ là lý thuyết mà quan trọng hơn là một pháp hành, pháp quán chiếu. Do đó, trong cái nhìn của người Phật tử tu học, không nên tìm hiểu vô thường để thỏa mãn tri thức, dù cách thỏa mãn này cũng mang tới nhiều lợi ích. Vô thường phải được quán chiếu một cách sâu sắc để chúng ta không còn bị lệ thuộc, chấp mắc quá nhiều về các đối tượng thuộc tâm thức hay ngoại cảnh bên ngoài. Nếu không được quán chiếu sâu sắc thì vô thường chỉ là tri thức thuần túy, là ý niệm của chúng ta về nó, do đó không có khả năng đưa ta tới một đời sống an lạc, hạnh phúc thực sự. Và đó cũng không phải là mục tiêu của đạo Phật hướng tới.

(Đón đọc kỳ tới: Học thuyết vô ngã)

Diệu Minh (biên soạn)
Loading...

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Vì sao Bồ Đề Đạt Ma mất dép?

Vì sao Bồ Đề Đạt Ma mất dép?

(PLVN) - Khi nhắc đến hỉnh ảnh "Quải dép về tây" hay "Đạt Ma mất dép" là người ta nhắc đến sư tổ Đạt Ma. Hiện nay có rất nhiều hình ảnh Đạt Ma được khắc họa lại, tuy nhiên một trong những mẫu tượng gỗ Đạt Ma được nhiều người biết đến đó là Đạt Ma và một chiếc giày. Tại sao không phải là một đôi giày mà lại là một chiếc giày? 

Đọc thêm

Thêm một giải thưởng Sao Khuê cho dịch vụ ngành điện

Thêm một giải thưởng Sao Khuê cho dịch vụ ngành điện
(PLVN) - Giải pháp phần mềm Cung cấp Dịch vụ điện theo phương thức giao dịch điện tử do Công ty Viễn thông Điện lực & Công nghệ thông tin (EVNICT – đơn vị thành viên của Tập đoàn Điện lực Việt Nam) đã được bình chọn là sản phẩm phần mềm mới và được trao Danh hiệu Sao Khuê 2020.
Loading...

50 nghệ sĩ xiếc tham gia 'Cướp biển 2020'

50 nghệ sĩ xiếc tham gia 'Cướp biển 2020'
(PLVN) - Ngày 29/5 - 1/6, chương trình xiếc “Cướp biển 2020" do Liên đoàn Xiếc Việt Nam dàn dựng sẽ diễn ra tại Rạp xiếc Trung ương (67 Trần Nhân Tông, Hà Nội. Với sự tham gia của 50 diễn viên trẻ, tài năng, chương trình xiếc “Cướp biển 2020" sẽ đem lại những giây phút giải trí, thư giãn cho các em nhỏ trong dịp Quốc tế thiếu nhi 1/6.

Cập nhật Covid-19 ngày 27/5: Thế giới hơn 5,6 triệu ca mắc, 351.543 ca tử vong, riêng Mỹ vượt quá 100.000 ca tử vong

Cập nhật Covid-19 ngày 27/5: Thế giới hơn 5,6 triệu ca mắc, 351.543 ca tử vong, riêng Mỹ vượt quá 100.000 ca tử vong
(PLVN) - Tính đến 6h sáng 27/5, tổng số ca mắc Covid-19 trên toàn thế giới là 5.675.243 trường hợp, trong đó có 351.543 trường hợp tử vong, theo Worldometers. Số ca mắc bệnh đã phục hồi là 2.426.035 trường hợp. Dịch bệnh đã ảnh hưởng tới 213 nước và vùng lãnh thổ trên thế giới. 

Ám ảnh lời nguyền ở pháo đài Bhangarh - địa điểm đáng sợ bậc nhất châu Á

Ám ảnh lời nguyền ở pháo đài Bhangarh - địa điểm đáng sợ bậc nhất châu Á
(PLVN) - Pháo đài Bhangarhb nằm ở rìa khu rừng Sariska thuộc bang Rajasthan nằm ở phía Tây Nam thủ đô New Delhi, Ấn Độ. Đây được coi là một trong những nơi bị nguyền rủa và ma ám đáng sợ nhất thế giới. Người dân địa phương đồn đại rằng, bất cứ ai cố tình ở lại bên trong pháo đài sau khi mặt trời lặn đều không bao giờ quay trở lại.
Bài học chia tay tình yêu từ bản án tử hình cho kẻ phóng hỏa đốt nhà người tình khiến 2 người tử vong

Bài học chia tay tình yêu từ bản án tử hình cho kẻ phóng hỏa đốt nhà người tình khiến 2 người tử vong

(PLVN) - Níu kéo tình yêu bất thành, giữa đêm khuya, Đặng Văn Thụ mang theo 2 lít xăng, đột nhập vào cửa hàng hoa của người tình châm lửa đốt, khiến 2 người tử vong, một người bị thương tích 58%. Với hành vi tội ác này, qua 2 lần xét xử, các cấp tòa đều đồng quan điểm loại bỏ vĩnh viễn hung thủ ra khỏi xã hội.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬