Cổ tự bên sông Ngàn Sâu gắn với huyền tích tu hành của 3 vị nữ chúa

(PLVN) - Chùa Am (Diên Quang tự, tọa lạc tại xã Đức Hòa, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh) được khởi dựng từ đầu thế kỷ XV, do Hoàng hậu Bạch Ngọc, đời vua Trần Duệ Tông (1373-1377) sáng lập. Đây là một công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo, hiếm hoi còn lại của thời Lê ở Hà Tĩnh, đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hoá quốc gia vào năm 1995.
Cổ tự bên sông Ngàn Sâu gắn với huyền tích tu hành của 3 vị nữ chúa Chùa Am - một di tích lịch sử cấp quốc gia với bề dày gần 600 năm lịch sử.

Chùa Am là một danh lam giữa phong cảnh thiên nhiên kỳ thú, lưng dựa vào núi Am, trước mặt là núi Trà Sơn, lấy sông Ngàn Sâu làm minh đường.

Nơi tu hành của 3 vị nữ chúa

Theo “Tiền triều phả hệ ngữ lục” do Trần Cao Vân dịch, được trích chép trong Địa dư Hà Tĩnh 1938, hoàng hậu Bạch Ngọc có tên là Trần Thị Ngọc Hoà, con gái ông Trần Công Thiệu, quê làng Tri Bản, xã Thổ Hoàng, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh.

Bà được vua Trần Duệ Tông lập làm hoàng hậu. Năm vua 41 tuổi, trong một chuyến đem quân chinh phạt Chiêm Thành, vua không may bị tử trận tại thành Đồ Bàn. Chẳng bao lâu Hồ Quý Ly tiếm ngôi nhà Trần, đất nước lâm vào biến loạn.

Bà và con gái là Trần Thị Ngọc Hiên (công chúa Huy Chân) cải trang thành người xuất gia cùng 572 gia nhân khác rời khỏi kinh thành lánh về quê cha. Cuộc hành trình gần 50 ngày đêm đầy gian khổ, nhiều người chết rơi rớt dọc đường. Khi đến nơi chỉ còn lại 172 người, trong đó có hai gia thần và hai cung nhân rất mực trung thành.

Cổng chính chùa Am.  

Bà cho dựng trại trên núi Vua (tên núi do nhân dân đặt về sau để tỏ lòng ghi ơn bà), một vùng thâm sơn cùng cốc thuộc dãy Trà sơn, một vùng thâm sơn nước độc. bà chiêu mộ được gần 3.000 người nghèo khổ rồi cùng họ tiến hành công cuộc phá núi, san đồi, khai hoang, mở đất…

Khai hoang đến đâu, bà cho lập làng đến đó. Kết quả có 45 xã thôn, trang ấp được thiết lập trên địa bàn 6 tổng của 4 huyện Đức Thọ, Hương Khê, Hương Sơn, Can Lộc (Hà Tĩnh) với 3.965 mẫu ruộng cùng nhiều kho lẫm dự trữ lương thực.

Cũng trên vùng đất này, bà đã cho dựng hai chùa Diên Quang (chùa Am) và Tiên Lữ (chùa Lã). Ngày nay những tên đất, tên làng còn đó như núi Vua, Trà Sơn, Am Sơn, Lâm Thao, Nhân Thi, Cận Kỵ, Thượng Bồng, Hạ Bồng, Thường Nga, Lai Thạch… hầu hết các làng này đều lập đền thờ bà. Trong số đó, có hai ngôi đền tiêu biểu là đền Ngũ Long ở núi Vua (xã Đức Lạc) và đền Cả nằm trước bàu Mỹ Xuyên (xã Đức Lập).

Năm Ất Tỵ (1425), khi nghĩa quân Lam Sơn từ Nghệ An tiến vào vùng đất này, biết bà đang khai hoang ở đây, Lê Lợi đã cho đón tiếp bà theo nghi lễ của một bà hoàng. Sau lần gặp gỡ ấy, bà xin hiến lương thực, thực phẩm đã dự trữ bấy lâu cùng nhiều ruộng đất vào công cuộc kháng chiến chống quân Minh đang trong giai đoạn kết và gả công chúa Huy Chân cho Bình Định vương.

Lán trại của bà trên núi Vua được nghĩa quân xây dựng thành điện Ngũ Long. Dưới chân núi Phượng, lầu Phượng Hoàng cũng được cất lên cho công chúa Huy Chân ở. Huy Chân đã sinh hạ được một người con gái, đặt tên là Trang Từ.

Sau khi hoà bình lập lại, hoàng hậu Bạch Ngọc vào chùa Am xuất gia tu tập. Ít lâu sau công chúa Huy Chân cũng về đây tu hành với mẹ. Còn Trang Từ, khi lớn lên được vua Lê Thái Tổ gả cho Bùi Ban, con trai của tướng Bùi Bị.

Nét trầm tích văn hóa trên mái chùa Am.  

Về sau Bùi Ban hy sinh trong trận chiến với quân Chiêm Thành, Trang từ tái giá với Khôi quận công Trần Hồng được 5 năm rồi cũng xin về chùa Am tu với mẹ và bà ngoại.

Hiện sử sách chỉ cho biết ngày mất của hoàng hậu Bạch Ngọc là 22-6 âm lịch; công chúa Huy Chân là 22-3 âm lịch, năm mất không rõ, nhưng có lẽ đều vào khoảng niên hiệu Hồng Đức (1460 - 1497). Trang Từ công chúa mất vào ngày 05 tháng 2 âm lịch, niên hiệu Cảnh Thống (1497-1504).

Địa chỉ văn hóa du lịch tâm linh đặc biệt

Trải qua hơn 600 năm lịch sử, qua nhiều lần trùng tu nhưng chùa Am vẫn còn giữ được kiểu kiến trúc xưa theo lối chữ “Công” với sườn bằng gỗ, tường xây, mái ngói lợp âm dương - kiểu kiến trúc đặc thù của vùng Thanh - Nghệ vào cuối thế kỷ XIX.

Chùa được thiết kế gồm 7 gian chính và 2 gian hồi, có tất cả 60 cột gỗ mít. Cấu trúc chùa gồm 12 mái theo kiểu Lượng Long Triều Nguyệt.

Trong khu chùa, các công trình kiến trúc cổ như hệ thống am tháp, điện thờ Mẫu, nhà thờ Tổ… vẫn giữ nguyên vẹn nằm dưới tán lá của rừng cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi.

Bên phải điện thờ các vị thổ thần và bên trái thờ hoàng hậu Bạch Ngọc - người sáng lập ngôi chùa. 

Nhìn tổng thể, kết cấu toàn bộ khung gỗ và hệ thống mái của ngôi chùa gây cảm giác vừa đồ sộ, thoáng rộng vừa vững chắc kiên cố mà uyển chuyển, mềm mại. Các công trình phụ trợ của ngoại thất cũng góp phần tăng thêm giá trị kiến trúc công trình này, đó là dãy hành lang và sân chùa được khép kín với dãy lan can tường bao xây ô thấp, đắp hình hoa thị đồng nhất với các họa tiết trang trí ở các cửa thông thoáng của ngôi chùa.

Nếu nhìn từ hai bên tả hữu hoặc đằng sau, các mái ngói của chính điện được lợp thành nhiều tầng, với mái xếp chồng diêm của các ngôi chùa cổ miền Bắc, kiến trúc của chính điện chùa Am là con thuyền Bát nhã.

Nền chùa được lót bằng đá Thanh. Chính điện thờ tôn tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, Phật A Di Đà và các vị Bồ Tát khác. Phía trước có toà cửu long được chạm trổ rất công phu. Bên phải thờ các vị thổ thần và bên trái thờ hoàng hậu Bạch Ngọc.

Khu mộ tháp trong khuôn viên chùa ẩn mình dưới những tàng cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi.  

Từ tam quan đến chính điện chùa, du khách đi qua nhiều tầng bậc cấp trải dài thoai thoải theo triền dốc. Người đến chùa lần lượt đi qua khu tháp mộ, một am thờ thổ thần và một dãy nhà ở bên phải. Cứ qua vài chục bậc cấp thì đến một khoảnh sân rộng làm điểm dừng nghỉ để tinh thần được lắng dịu trước khi vào lễ Phật.

Phía sau chính điện, một con đường mòn dẫn lên núi có nhiều phiến đá giống hình người đang lạy nên được người dân ở đây gọi là “Bái Phật tảng” hay “Đá thần đồng”. Vườn chùa còn có nhiều cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi quanh năm cho bóng mát.

Từ trên núi Am, đứng giữa rừng thông xanh bạt ngàn, dưới bóng cổ tự bên sông Ngàn Sâu non nước hữu tình, lắng nghe tiếng chuông chùa ngân nga giữa thinh không, bạn sẽ thấy lòng mình thanh tịnh, buông bỏ sau lưng hết mọi buồn phiền... 

Diệu Minh (biên soạn)
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Tập đoàn Tư vấn Đầu tư Xây dựng Kiên Giang có tân Tổng Giám đốc mới

Tập đoàn Tư vấn Đầu tư Xây dựng Kiên Giang có tân Tổng Giám đốc mới
(PLVN) - Ngày 6/8, tại Tập đoàn Tư vấn Đầu tư Xây dựng Kiên Giang (CIC Group) tổ chức buổi Lễ công bố quyết định bổ nhiệm bà Phạm Thị Như Phượng – Phó Tổng Giám đốc trực đảm nhiệm chức vụ Tổng Giám đốc CIC Group. Buổi lễ có sự tham dự của các thành viên Hội đồng Quản trị (HĐQT), lãnh đạo các bộ phận trực thuộc và lãnh đạo các Công ty thành viên. 

Hồ Quang Hiếu, Đức Phúc “Vì một môi trường mạng thân thiện và an toàn“

Hồ Quang Hiếu, Đức Phúc “Vì một môi trường mạng thân thiện và an toàn“
(PLVN) - Chiến dịch #thinkb4youdo với mục tiêu kêu gọi mọi người chung tay xây dựng cộng đồng mạng thân thiện và an toàn đã thu hút sự quan tâm của giới trẻ. Đặc biệt, nhiều thông điệp tích cực đã được lan toả bởi những người nổi tiếng như ca sĩ Đức Phúc, Hồ Quang Hiếu, Trọng Hiếu Idol, Vũ Duy Khánh, nhạc sĩ Châu Đăng Khoa, v.v.

Lâm Đồng: Những ngọn núi đang dần biến mất

Lâm Đồng: Những ngọn núi đang dần biến mất
(PLVN) -  Nếu những năm trước, khu vực huyện Đạ Hoai và huyện Đạ Tẻh (tỉnh Lâm Đồng) là mảnh đất màu mỡ cho hàng chục đối tượng khai thác gỗ lậu. Thì nay, khi rừng đã cạn kiệt, cao lanh, đất sét, đất đỏ và cát đang là nguồn lợi khổng lồ giúp các các ông chủ vốn đã giàu có nay càng giàu thêm. Trước bức xúc của nhiều người dân tại 2 huyện miền núi phía nam tỉnh Lâm Đồng, Phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam đã thực tế để phản ánh thực trạng này.

Chất lính trong người nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu

Chất lính trong người nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu
(PLVN) - Thượng tướng Lê Khả Phiêu, nguyên Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam đã ra đi vào cõi vĩnh hằng. Những đóng góp của ông cho đất nước, cho Quân đội vẫn sẽ là mạch nguồn, là tài sản quý báu đối với công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. 

Sau bài viết “đất chưa sạch đã bán đấu giá”: UBND huyện Sông Hinh trả lời sự việc

Sau bài viết “đất chưa sạch đã bán đấu giá”: UBND huyện Sông Hinh trả lời sự việc
(PLVN) - Báo PLVN ngày 30/6/2020 có bài viết “Đất chưa “sạch” đã bán đấu giá” phản ánh việc bà Đặng Thị Mỹ Nương (KP6, TT Hà Riêng, huyện Sông Hinh, Phú Yên) mua trúng đấu giá đất của UBND huyện từ tháng 1/2019 và đã nộp tiền đầy đủ, nhưng đến nay vẫn chưa nhận đất. UBND huyện Sông Hinh mới đây đã có phản hồi về sự việc. 

Người trẻ tiếp cận sân khấu bằng công nghệ

Người trẻ tiếp cận sân khấu bằng công nghệ
(PLVN) - Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của youtube, các nhóm hài kịch online phát triển mạnh mẽ. Cạnh đó, hình thức “kịch truyền thanh” cũng lan tỏa và đón nhận sự yêu thích của công chúng.

Tạm hoãn một số giải đấu thể thao toàn quốc để phòng dịch

Tạm hoãn một số giải đấu thể thao toàn quốc để phòng dịch
(PLVN) - Tổng cục Thể dục Thể thao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 7/8 cho biết, trước diễn biến phức tạp của dịch Covid-19, một số môn thi đấu thể thao cấp quốc gia đã phải tạm hoãn thi đấu trong tháng 8/2020 để đảm bảo an toàn về sức khỏe cho các thành viên tham dự giải.

Nỗi oan của đoàn nghệ sĩ mắc kẹt vì Covid ở Huế

Nỗi oan của đoàn nghệ sĩ mắc kẹt vì Covid ở Huế
(PLVN) - Liên tục một số ngày gần đây, nhiều người dân thôn La Khê Trẹm, xã Hương Thọ, TX Hương Trà, Thừa Thiên – Huế điện thoại phản ánh lên Chủ tịch UBND tỉnh cũng như VPĐD Báo PLVN khu vực Bình Trị Thiên về việc “một đoàn văn nghệ đông người, khả nghi đến từ vùng dịch Đà Nẵng tới trú nhiều ngày ở đây. Chúng tôi lo lắng sợ bị lây nhiễm Covid-19 từ nhóm người này”.

Sân khấu thời nay: Quá nhiều lo lắng

Sân khấu thời nay: Quá nhiều lo lắng
(PLVN) - Sân khấu những năm gần đây đã khá bấp bênh, phập phù. Do ảnh hưởng dịch bệnh, người làm sân khấu càng khó khăn bội phần. Cạnh đó còn không ít nỗi niềm trăn trở.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬