Kỳ Ngoại hầu Cường Để - Một đời lưu lạc (Kỳ 1): Anh hùng tương ngộ

(PLO) -Thuộc dòng đích hoàng tử Cảnh, xuất thân trong chốn nhung lụa, nhưng cả đời mình, ông lại tận hiến cho sự nghiệp cứu nước nhà khỏi vòng lệ thuộc. Thân phải bôn ba khắp bể Á trời Âu, việc tuy không thành, nhưng hẳn lòng không ân hận khi chọn con đường vì nước, vì dân. Ông là Kỳ Ngoại hầu Cường Để (1882-1951).
Kỳ Ngoại hầu Cường Để - Một đời lưu lạc (Kỳ 1): Anh hùng tương ngộ Kỳ Ngoại hầu Cường Để trong trang phục nhà Nguyễn

Thân thế, sự nghiệp của Kỳ Ngoại hầu Cường Để, cho đến nay rất ít có những nghiên cứu về ông, bởi vậy nhìn toàn diện cuộc đời vị hoàng thân ấy, không phải dễ. May chăng, qua những đồng chí từng bôn ba với nhà yêu nước hoàng tộc ấy, ta biết được nhiều điều đáng lưu ý. Trước hết, nên điểm qua về thân thế vì hầu tước này. 

Dòng trâm anh

Theo lời tự thuật của Kỳ Ngoại hầu trong “Cuộc đời cách mạng Cường Để”, ta được biết, ông sinh ngày 11 tháng Giêng năm Nhâm Ngọ (1882) nhằm thời vua Tự Đức trị vì, mà như ông nhận định là “chính vào lúc tấn kịch Việt Nam vong quốc diễn ra tới hồi sau chót”.

Bởi lúc ấy, Nam Kỳ đã mất về tay người Pháp, mà thành Hà Nội thì bị hạ lần thứ hai, năm sau khi Cường Để 1 tuổi, thì Huế cũng thất thủ vào tay họ. Liên tiếp những Hiệp ước Harmand, rồi Pater Notre đưa nước Nam vào thế trở thành phụ thuộc. Sinh ra giữa thời loạn lạc như thế, bảo sao vị hoàng thân nhà Nguyễn khi trưởng thành ngồi yên cho được. 

Quay lại với thân thế của Kỳ Ngoại hầu, trong “Việt Nam danh nhân từ điển” cho hay, ông thuộc dòng Hoàng tử Cảnh, trưởng tử của vua Gia Long. Xét về thế hệ, ông là cháu năm đời của Hoàng tử Cảnh. Nơi bài Phiên hệ thi của vua Minh Mạng quy định việc đặt tên trong hoàng tộc, được “Hoàng tộc lược biên” ghi lại, ta biết được bài đầu danh cho “Ngài Tăng duệ Hoàng Thái tử”, tức Hoàng tử Cảnh với nguyên văn:

Mỹ Duệ Tăng Cường Tráng

Liên Huy Phát Bội Hương

Lịnh Nghi Hàm Tốn Thuận

Vỷ Vọng Biểu Khôn Quang

Theo quy định của bài thơ trên, cha của Kỳ Ngoại hầu là Hàm Hóa Hương công Tăng Du, còn Kỳ Ngoại hầu có tên là Cường Để. Tính ra, dòng dõi nhà ông đúng là trâm anh thế phiệt. Nếu Hoàng tử Cảnh không vì bệnh đậu mùa mà mất đi dạo nhà Nguyễn đang trung hưng lại vương nghiệp thì cứ tính theo dòng, cha con ông có thể lên đến tột đỉnh danh vọng. Nhưng thế thời, không nói trước được. 

Lúc còn thiếu niên, dù sống nơi đài các, nhưng Kỳ Ngoại hầu cũng đã sớm biết, sớm quan tâm đến tình hình chính trị nước nhà. Trong hồi ức của ông, vẫn còn đó việc Tôn Thất Thuyết đánh Pháp ở Huế, còn việc quân Cần vương nổi dậy giúp vua cứu nước. Những việc ấy, gieo vào lòng Kỳ Ngoại hầu trách nhiệm với hiện tình quốc gia, dân tộc. Thế nên, trong “Cận đại Việt sử diễn ca” mới khen rằng:

“Cháu năm đời, Nguyễn Phúc Dân, 

Tước hầu Kỳ ngoại, văn thân trọng vì.

Thanh niên sùng bái Hàm Nghi,

Cần vương sĩ tử chỉ huy phong trào”. 

Sách Cuộc đời cách mạng Cường Để

Tuổi nhỏ đã nuôi mộng lớn

Vẫn theo tâm sự của Kỳ Ngoại hầu, khi lên 13 tuổi, thì dạo ấy Phan Đình Phùng đương nổi dậy nơi đất Hương Khê, Hà Tĩnh, có liên lạc với thân sinh của ông, bởi vua Hàm Nghi đã bị giặc bắt, nên cần có một người trong hoàng tộc đứng ra làm thủ lĩnh để hiệu triệu quốc dân. Hàm Hóa Hương công là cháu đích tôn năm đời của vua Gia Long, danh phận rõ ràng, vì thế “nên Phan công phái người vào Kinh xin rước ra làm thủ lĩnh.

Thân sinh bỉ nhân rất tán thành song tự nghĩ mình tuổi già sức yếu, không thể gánh được trách nhiệm gian nan trọng đại, Ngài bèn quyết định cho bỉ nhân đi thay”. Vậy là mới ở tuổi thiếu niên, Kỳ Ngoại hầu Cường Để đã dính líu đến việc nước rồi vậy.

Chính từ lúc ấy, vẫn nơi “Cuộc đời cách mạng Cường Để”, ghi lại cảm nhận của chàng thiếu niên với vận nước lúc ấy: “Khối óc non nớt của bỉ nhân hàng ngày đã bị kích thích bởi nỗi thống khổ của đồng bào và sự áp bức của kẻ xâm lược, bấy giờ nghe lời giáo huấn, hiểu ngay bổn phận mình, liền vâng mệnh xin đi”.

Nhưng lúc ấy, dù Phan Đình Phùng đã phái Hồ Quí Châu vào đón, nhưng Châu đi được nửa đường thì mắc bệnh mà chết, rồi Phan Đình Phùng cũng bị bệnh mà mất. Thế là “cơ hội đầu tiên để hiến thân cho Tổ quốc” bị bỏ lỡ. Nhưng cũng từ ấy, cái chí cứu nước cứ đầy dần. 

Cũng từ dạo ấy, Kỳ Ngoại hầu chuyên tâm nghiên cứu lịch sử nước nhà và Trung Hoa lân bang, tỏ lòng hâm mộ với những tấm gương của các những bậc vĩ nhân Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo của nước Việt, gương như Trương Lương, Gia Cát Lượng bên Tàu, rồi Nam Mộc Chính Thành (Kusunoki Masashige), Phong Thần Tú Cát (Toyotomi Hideyoshi)… của Nhật, hay Bismarck của Phổ, Washington, Lincoln của Hoa Kỳ. 

Thế là qua thời gian “Óc thanh niên của bỉ nhân chỉ ước ao tương lai khôi phục được giang sơn tổ quốc, cứu vớt đồng bào khỏi vòng nô lệ, lập được sự nghiệp vẻ vang, như những bậc vĩ nhân mà bỉ nhân kính mộ”. Rồi, mong ước ấy, cũng có lúc được hiện thực hóa bằng hành động, qua cuộc tương ngộ với một anh hùng dạo ấy, Phan Sào Nam. 

Chí lớn gặp nhau

Ở đây, lại phải nói qua một chút về hoạt động của cụ Phan, rồi từ đó mà dẫn tới mối lương duyên gặp gỡ giữa hai người sau này, thành sợi dây gắn kết họ suốt cả một đời hoạt động cứu nước. Như ghi chép của học giả Nguyễn Hiến Lê trong “Đông Kinh nghĩa thục”, thì năm 1903, cụ Phan Bội Châu tìm đếm cụ Tiểu La Nguyễn Thành (tức ấm Hàm) ở Quảng Nam. Nguyễn Thành, vốn đã hoạt động cứu nước trước đó, nổi danh khắp xứ Quảng. 

Theo chính lời cụ Phan thuật lại nơi “Ngục Trung thư”, thì mùa xuân năm Quý Mão (1903), Phan Bội Châu cùng Đặng Thái Thân, Lê Võ vào Quảng Nam ra mắt Nguyễn Thành. Anh hùng gặp nhau, lại cùng yêu nước thương nòi cả, nên mới quen mà như cố nhân gặp lại, quây quần uống rượu.

Là người đi trước, đã có kinh nghiệm, hiểu thời thế, Tiểu La khuyên rằng, muốn làm cách mạng thành công, thì phải hội đủ ba điều: thu phục được lòng người, có tài chính, và mua được vũ khí cho đủ, mà để kêu gọi được nhân tâm, thì: “nếu không mượn tiếng phò vua giúp chúa thì những nhà sang họ lớn kia, ai chịu phụ họa theo mình”.

Mà lúc bấy giờ, vua Hàm Nghi thì không biết nơi nào, Thành Thái bị Pháp kiềm chế. Chỉ còn dòng dõi Đông cung Cảnh đang còn, “chúng ta khởi nghĩa, nên trước hết tôn ngài lên làm cung chủ; có thế thì danh nghĩa mới thuận, hiệu lệnh được chuyên”. Mấy người đều cho là phải. Thế là Phan Bội Châu từ đó mới tìm đến với dòng dõi Hoàng tử Cảnh, chẳng ai xa: Kỳ Ngoại hầu Cường Để.

Tiểu La Nguyễn Thành đề xuất tìm tôn thất nhà Nguyễn để thu phục nhân tâm

Sau cuộc gặp ở Quảng Nam, thì tháng 3 năm ấy, Phan Bội Châu ra Huế yết kiến Kỳ Ngoại hầu Cường Để. Thông qua Trần Xuân Hàn, con trai Trần Xuân Soạn làm cầu nối, hai người gặp được nhau.

Họ Phan bày tỏ hết tâm tư, chí hướng cho vị hoàng thân họ Nguyễn được hay. Nghe lời ấy, khác gì có người đến giúp mình mở lối, Kỳ Ngoại hầu Cường Để lấy làm vui mừng lắm, hớn hở mà rằng: - Lâu nay tôi vẫn nuôi cái chí lớn đó.

Ngặt vì từ lúc Hồ Quí Châu và Nguyễn Thụ Nam là hai bạn đồng chí của tôi qua đời đi rồi, tôi để ý tìm kiếm mãi nhưng chưa gặp được ai có thể nói câu chuyện ấy với mình. Nay các ông không từ xông pha muôn dặm, vì chỗ tinh khí với nhau mà tìm đến tôi, tôi xin vui lòng hi sinh tất cả mọi sự, để cùng các ông nằm gai nếm mật, nếu có thể báo đáp quốc ân trong muôn một, dầu tôi có phải tan thây mất xác cũng vui.

Từ sau cuộc gặp gỡ ấy, Kỳ Ngoại hầu cùng Phan Bội Châu, Đặng Thái Thân vào Quảng Nam hội họp tại nhà Tiểu La Nguyễn Thành, cùng mưu đại sự…

Việt Trần
Cùng chuyên mục
Đối thoại với thanh niên ít nhất mỗi năm một lần

Đối thoại với thanh niên ít nhất mỗi năm một lần

(PLVN) - Đó là nội dung đáng chú ý tại Nghị định số 13/2021/NĐ-CP của Chính phủ quy định về đối thoại với thanh niên; cơ chế, chính sách và biện pháp thực hiện chính sách đối với thanh niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi.

Đọc thêm

Cả nước sẽ có thêm 3 thành phố trực thuộc Trung ương

Cả nước sẽ có thêm 3 thành phố trực thuộc Trung ương
(PLVN) - Theo Quyết định số 241/QĐ-TTg của Thủ tướng ngày 24/2/2021, phê duyệt Kế hoạch phân loại đô thị toàn quốc giai đoạn 2021 – 2030, cả nước sẽ có thêm 3 tỉnh là thành phố trực thuộc Trung ương, gồm: Bắc Ninh, Thừa Thiên - Huế và Khánh Hòa. Ngoài ra, các huyện Hoài Đức, Gia Lâm, Đông Anh, Thanh Trì, Đan Phượng của Hà Nội dự kiến thành lập quận.

Kết luận điều tra vụ nam tiếp viên hàng không làm lây lan dịch bệnh: Thiệt hại vật chất hơn 4 tỷ, ảnh hưởng hơn 2.000 người

Kết luận điều tra vụ nam tiếp viên hàng không làm lây lan dịch bệnh: Thiệt hại vật chất hơn 4 tỷ, ảnh hưởng hơn 2.000 người
(PLVN) - Nam tiếp viên hàng không Dương Tấn Hậu (28 tuổi, BN 1342), người làm lây lan dịch bệnh khiến 3 người dương tính Covid-19 vừa bị Cơ quan An ninh điều tra Công an TP HCM (CQĐT) đề nghị truy tố tội Làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người theo điểm c khoản 1 Điều 240 BLHS, khung hình phạt là phạt tiền từ 50 - 200 triệu đồng, hoặc bị phạt tù từ 1 - 5 năm.

Hy vọng chiến thắng Covid-19

Hy vọng chiến thắng Covid-19
(PLVN) - Hôm qua (2/3), Việt Nam ghi nhận thêm nhiều ca nhiễm Covid-19. Như vậy là đợt “xâm nhập” Việt Nam lần này của Covid-19 vẫn còn đó nguy cơ lây nhiễm. Điều người dân quan tâm lúc này là việc tiêm vắc xin. Nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á, người dân cũng đã được tiêm vắc xin phòng dịch.
Lấp “lỗ hổng” quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử

Lấp “lỗ hổng” quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử

(PLVN) - Chính phủ vừa thông qua đề nghị xây dựng Nghị định về quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được giao dịch qua thương mại điện tử. Theo đó, Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng Nghị định theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản có liên quan, trình Chính phủ trong quý IV năm 2021.

Hà Nội chi trả gộp lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội tháng 3, 4

Hà Nội chi trả gộp lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội tháng 3, 4
(PLVN) - Để công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH) đảm bảo kịp thời và an toàn cho người hưởng trong thời gian tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch, ngày 1/3/2021, BHXH TP Hà Nội và Bưu điện TP Hà Nội đã ban hành Hướng dẫn liên ngành số 946/HD-BHXH-BĐHN về việc chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH, bảo hiểm thất nghiệp tháng 3, 4/2021 trong thời gian phòng chống dịch Covid-19.

Sắp diễn ra Phiên họp thứ 54 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Sắp diễn ra Phiên họp thứ 54 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội
(PLVN) - Phiên họp thứ 54 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) dự kiến diễn ra vào ngày 10/3 tới đây. Phiên họp thứ 54 sẽ là phiên họp cuối cùng của UBTVQH nhiệm kỳ khóa XIV và là phiên họp quan trọng để cho ý kiến vào các nội dung chuẩn bị cho Kỳ họp thứ 11 của QH khóa XIV.

Đối thoại với thanh niên ít nhất mỗi năm một lần

Đối thoại với thanh niên ít nhất mỗi năm một lần
(PLVN) - Đó là nội dung đáng chú ý tại Nghị định số 13/2021/NĐ-CP của Chính phủ quy định về đối thoại với thanh niên; cơ chế, chính sách và biện pháp thực hiện chính sách đối với thanh niên từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi.
Lùi thời hạn sử dụng phần mềm mô phỏng dạy lái ô tô

Lùi thời hạn sử dụng phần mềm mô phỏng dạy lái ô tô

(PLVN) - Đó là nội dung đáng chú ý tại Thông tư 01/2021/TT-BGTVT về việc sửa đổi, bổ sung Thông tư 12/2017/TT-BGTVT quy định về đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe cơ giới đường bộ vừa được Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) ban hành sẽ có hiệu lực từ ngày 15/3.

Ám ảnh “sàm sỡ” trong showbiz

Ám ảnh “sàm sỡ” trong showbiz
(PLVN) - Trong showbiz, dù vô ý hay cố tình, không ít “ngôi sao” từng gây ồn ào khi chạm vào khu vực nhạy cảm trên cơ thể của đồng nghiệp. 

Du lịch Việt dễ tụt hậu nếu vẫn “loay hoay” với chuyển đổi số

Du lịch Việt dễ tụt hậu nếu vẫn “loay hoay” với chuyển đổi số
(PLVN) - Trong nỗ lực hồi phục ngành du lịch, Singapore đã trang bị thêm các công nghệ không gian ảnh ba chiều và hỗ trợ phát sóng trực tiếp chất lượng cao cho các sự kiện trực tuyến và trực tiếp. So với đảo quốc sư tử, ngành du lịch Việt Nam vẫn đang “loay hoay” với công cuộc chuyển đổi số. 

Mỹ và EU trừng phạt Nga về vụ Navalny

Mỹ và EU trừng phạt Nga về vụ Navalny
(PLVN) - Hôm 2/3, Mỹ đã công bố áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Nga vì hành động mà nước này mô tả là nỗ lực đầu độc thủ lĩnh phe đối lập Alexei Navalny bằng chất độc thần kinh.
Dự án tại Vườn Quốc gia U Minh Thượng (Kiên Giang): Cừ tràm thay cừ thép, lập chứng từ khống, thi công gian dối

Dự án tại Vườn Quốc gia U Minh Thượng (Kiên Giang): Cừ tràm thay cừ thép, lập chứng từ khống, thi công gian dối

(PLVN) - Tỉnh Kiên Giang vừa ban hành Kết luận Thanh tra số 01 ngày 18/1/2021 (KLTT) về việc thực hiện chính sách pháp luật với 2 dự án sử dụng vốn ngân sách do Vườn Quốc gia U Minh Thượng (VQG) làm chủ đầu tư. Quá trình thanh tra đã phát hiện hàng loạt sai phạm nghiêm trọng, gây thất thoát của Nhà nước nhiều tỷ đồng.

Tập trung cải tạo, nâng cấp các công trình phục vụ SEA Games 31

Tập trung cải tạo, nâng cấp các công trình phục vụ SEA Games 31
(PLVN) - Chiều 2/3, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội Vương Đình Huệ đã đi thăm, làm việc với Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể thao Hà Nội; kiểm tra một số công trình phục vụ SEA Games 31 tại Hà Nội.

Tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của Bộ đội Biên phòng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của Bộ đội Biên phòng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
(PLVN) - Kỷ niệm 62 năm Ngày truyền thống Bộ đội Biên phòng và 32 năm Ngày Biên phòng toàn dân, phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Đại tá Văn Ngọc Quế - Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ đội Biên phòng - về những kết quả đã đạt được trong hành trình 62 năm qua.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬