Hàn Mặc Tử - Bạc phận thi sĩ tài hoa

(PLO) -Ngày nay, nhắc đến cái tên Nguyễn Trọng Trí (1912-1940), hẳn bạn yêu thơ, thậm chí giới văn nghệ đương thời, có lẽ ít ai chú ý. Họ bàng quan ư? Không hẳn vậy? Bởi lâu nay, cái tên quen thuộc mà họ biết đến nơi thi nhân ấy, lại là bút danh Hàn Mặc Tử kia. 
Hàn Mặc Tử - Bạc phận thi sĩ tài hoa Bút tích của Hàn Mặc Tử gửi mẹ

Nói về cuộc đời cũng như thơ ca của con người tài hoa mà mệnh bạc ấy, Trần Thanh Mại trong khảo cứu “Hàn Mạc Tử (thân thế và thi văn)”, đã cảm thán mà rằng: “Khảo cứu về đời Hàn Mạc Tử, tôi thấy rằng nhà thi sĩ ấy có một cuộc đời ly kỳ đặc biệt”. Cuộc đời ly kỳ đặc biệt ấy là gì? Vẫn ông Mại tiếp lời, rằng đó là cuộc đời “đầy đau thương, đầy khổ não”. 

Thật vậy, đi qua 28 năm cuộc đời của thi sĩ, ta không khỏi xót xa ứa lệ muốn “thương vay”. Nhưng trước hết, nên điểm qua cái duyên thơ ca của người thi sĩ trẻ tuổi ấy đã. Những chuyện đời, chuyện tình, chuyện bệnh buồn thương, ta sẽ cùng nhau khơi tiếp về sau vậy. 

Sao Khuê sớm mọc

Hồn thơ của Hàn Mặc Tử, được cho là phát tiết sớm lắm. “Thi nhân Việt Nam” cho rằng thi sĩ của “Đây thôn Vĩ Dạ’ làm thơ từ năm 15 tuổi; còn “Thi nhân Việt Nam hiện đại” thì cho là năm 16 tuổi. Ấy, cũng không sai khác là bao nhiêu, nhất là nếu căn cứ lúc thì lịch Tây, lúc theo lịch ta tùy ý. Và ban đầu, Hàn Mặc Tử làm thơ theo phong cách cổ xưa: thơ Đường luật. 

Qua khảo cứu “Hàn Mạc Tử (thân thế và thi văn)”, ta nên biết rằng, cụ thân sinh ra nhà thơ, là cụ Nguyễn Văn Toản, công chức nhà nước, có tiếng là “sức Hán học cũng uyên thâm”. Hẳn Trọng Trí trong buổi ban đầu nghiệp thơ, làm Đường luật, không thể không có ảnh hưởng từ khả năng Hán học của người cha đã quá cố ấy. Bởi vậy mà dù là một nhà thơ của thế hệ mới, “nhưng Hàn Mặc Tử lại cũng rất giỏi và có thể nói là xuất sắc về lối thơ Đường luật”.

Cái duyên thi phú của Nguyễn, được cho là từ người anh Nguyễn Bá Nhân, tức Mộng Châu hướng dẫn, khơi gợi. Bằng chứng là như lời kể của người em Nguyễn Bá Tín, thì Mộng Châu và Nguyễn Trọng Trí thường xướng họa thơ văn với nhau, rất lấy làm tương đắc.

Hàn Mặc Tử

Ngặt nỗi, bà mẹ là Nguyễn Thị Duy thấy rằng “không lẽ cứ để cho cái ông thi sĩ vị thành niên ấy ngâm vịnh suốt ngày, hay là cứ đọc truyện Đông châu liệt quốc cùng là thơ của Tú Xương và Tản Đà, mẹ chàng không nại tốn hao, gửi ngay con ra Huế, cho vào học trường Nhà Dòng Pellerin”. 

Nhưng bà nào hay, như con cá thoát khỏi chiếc chậu nhỏ mà ra ao, ra hồ, Nguyễn Trọng Trí lại càng có nhiều thời gian hơn cho thơ phú. Năm 19 tuổi, thơ Trọng Trí được nhiều báo đăng, lấy bút danh Phong Trần. Dạo ấy, chủ yếu thơ chàng được hiện diện trên “Phụ nữ tân văn” ở Sài Gòn, cũng như các phụ chương văn chương của nhiều nhật báo khác. Thơ hay đến nỗi, cụ Phan Sào Nam cũng biết đến và khen ngợi, như bài Đường luật “Thức khuya”, có hai câu thực là:

“Bóng nguyệt leo song rờ rẫm gối,

Gió thu lọt cửa cọ mài chăn”… 

Hay có lần Trí làm bài thơ Đường luật “Vịnh cây đàn nguyệt”, cụ Tàn Đà Nguyễn Khắc Hiếu biết, rất thích, có những câu rất đắt, tỉ như hai câu thực dưới đây:

“Bạc mệnh, đàn chơi, đau nửa kiếp,

Đồng tâm tơ buộc chặt quanh năm”… 

Trần Thanh Mại còn cho rằng, khi có biệt hiệu Lệ Thanh, Nguyễn Trọng Trí còn đoạt giải cao về thơ nữa: “giật ngay giải nhất trong một cuộc thi của một thi xã tổ chức”. Những bước đệm ban đầu thuận lợi, là cơ sở cho sự phát tiết, thăng hoa về sau của thi sĩ họ Nguyễn trong những năm tháng ngắn ngủi nơi dương thế “cõi tạm”. 

Nói về thơ của thi sĩ tài hoa họ Nguyễn, “Thi nhân Việt Nam hiện đại” gói gọn trong mấy câu sau: “Là một nhà thơ phải sống một cảnh đời đau thương nhất trong các thi nhân ở Việt Nam, lời thơ thành thực, khi nghẹn ngào, khi hoạt bát, bao giờ cũng chứa chan tình tứ hay một tin tưởng cao xa, khiến cho nhiều người phải chú ý”. Sau này, tìm hiểu về thơ thi sĩ, ta sẽ cảm rõ hơn lời nhận xét ấy. 

Bút hiệu lưu danh thơm

Bấy lâu nay, thiên hạ quen gọi Nguyễn Trọng Trí với cái bút hiệu ông mang: Hàn Mặc Tử. Trong đời làm thơ của mình, thi sĩ họ Nguyễn còn có nhiều bút danh khác nữa, chứ chẳng chỉ mình cái tên Hàn Mặc Tử thôi đâu. Hoài Thanh, Hoài Chân trong “Thi nhân Việt Nam” cho ta hay, thi sĩ còn từng dùng bút danh Phong Trần, Lệ Thanh. Trước đó khi làm thơ Đường luật, Trí lấy bút danh là Minh Duệ Thị cho hợp với loại thơ cổ xưa. 

Cái bút danh Lệ Thanh ấy, từng bị chê là “yểu điệu thục nữ quá”, từng được thi sĩ đặt tên cho tập thơ Đường luật của mình là “Lệ Thanh thi tập”. Lệ Thanh, theo “Văn học từ điển”, được cho là ghép chữ cái đầu sinh quán là Lệ Mỹ với chính quán Thanh Tân ghép lại mà thành. Bởi bị chê nên chàng thi sĩ sau mới lấy tên Hàn Mặc Tử.

Ngặt nỗi về sau, thiên hạ mất bao tâm sức mà giải nghĩa cho cái bút danh ấy, cho thấy, dễ gì hiểu được dụng ý của nhà thơ. Như trong “Việt Nam thi nhân tiền chiến” thì cho rằng, trước khi chết tên Hàn Mặc Tử, thì thi sĩ đặt là Hàn Mạc Tử, có nghĩa là “cái rèm lạnh” (chả thế mà sau này Trần Thanh Mại khảo cứu về đời người thi sĩ bạc mệnh, cũng vẫn ghi Hàn Mạc Tử chứ không ghi Hàn Mặc Tử).

Bút tích của thi sĩ Hàn Mặc Tử

Trong “Hàn Mạc Tử anh tôi”, Nguyễn Bá Tín cho hay, vì tình yêu u sầu với Hoàng Hoa nữ sĩ, tên thật là Kim Cúc nên Trọng Trí hay buồn bã như kẻ thất tình, bạn bè thấy vậy, mới trêu cợt là con người sau bức rèm lạnh, gọi đùa là Hàn Mạc Tử. Chữ Hàn là lạnh, chữ mạc không dấu là bức màn. 

Vẫn nơi sách “Việt Nam thi nhân tiền chiến”, có kể lại câu chuyện liên quan, theo đó có lần đến chơi nhà Quách Tấn, người mà sau này thi sĩ bạc mệnh phó thác hết nhưng di cảo nhờ giữ giúp và toàn quyền định đoạt. Quách Tấn đã trêu rằng: - Kể cũng ngộ thật! Tránh kiếp phong trần, lại đi làm khách hồng nhan. Sợ kiếp hồng nhan đa truân, lại đi làm kiếp rèm lạnh. Tránh lờ chui vào lưới. Sao mà lẩn thẩn quá thế? Trí đâm khùng: - Anh này thật đa sự! Không biết đặt “cái đếch” gì cho vừa lòng anh? Quách Tấn mới cười mà bảo: - Đã có rèm thì thêm bóng nguyệt vào. Hỏi còn cảnh nào nên thơ bằng? 

Tử hội ý, cầm bút vạch thêm “vầng trăng non” trên đầu chữ A của chữ Mạc, thành ra hiệu Hàn Mặc Tử. Chỉ một cái dấu thôi, mà đã thay đổi cả ý nghĩa bút hiệu của nhà thơ, để từ đó, Hàn Mặc Tử chính là “khách văn chương”. 

Gốc tích bút hiệu này, còn được Nguyễn Bá Tín, em ruột thi sĩ kể lại tường tận trong “Hàn Mặc Tử anh tôi”: “Theo chỗ tôi biết, thì bút hiệu đúng của Anh là Hàn Mặc Tử, trước hết anh tự nhận là nhà thơ nghèo nàn (Hàn Mặc, chữ Hàn của anh là nghèo, không phải lạnh).

Chữ Mặc là thỏi mực, ngụ ý “tao nhân mặc khách” (con người của bút mực, văn chương, thi sĩ). Anh Trí vốn rất ngưỡng mộ triết gia Mặc Dịch thời Chiến Quốc, nổi tiếng chủ trương thuyết Kiêm ái, nên anh cũng tự nhận thuộc môn phái Mặc Dịch, thương yêu hết mọi người. Chữ Mặc Tử khi ghép đôi mới có ý nghĩa là môn đồ Mặc Dịch. Chữ Mạc Tử thì không có ý nghĩa gì. Chữ Hàn Mặc Tử nói lên ý nghĩa một thi sĩ nghèo nàn, nhưng tình thương rộng rãi bao la. 

Và bút hiệu ấy, cho đến nay, vẫn còn lung linh trong lòng những ai “trót” yêu thơ Hàn Mặc Tử…/. 

Trần A.B
Cùng chuyên mục
“Mẹ ơi, con không muốn tới trường học nữa!”

“Mẹ ơi, con không muốn tới trường học nữa!”

(PLVN) - “Mẹ ơi, con không muốn tới trường học nữa. Con chỉ sợ đến trường, các bạn lại chửi bới, đánh đập con”; “Mỗi khi con ngủ, con lại nhớ tới cảnh các bạn xúm lại đánh vào mặt con, nện vào đầu con, đạp vào người con rất đau đớn. Con hoảng loạn và sợ hãi lắm!”. “Trường học đối với con nó là địa ngục” … Đó là tâm trạng sợ hãi, bi quan, chán chường của một số nạn nhân là học sinh bị bạo lực học đường.

Đọc thêm

Vụ một mảnh đất có 2 “sổ đỏ” tại Bắc Ninh: Cần xem xét trách nhiệm

Vụ một mảnh đất có 2 “sổ đỏ” tại Bắc Ninh: Cần xem xét trách nhiệm
(PLVN) - Tiếp tục thông tin về vụ việc một thửa đất có 2 “sổ đỏ” đứng tên 2 người khác nhau tại Bắc Ninh, nhiều cá nhân, tập thể của UBND huyện Yên Phong, UBND xã Phong Khê đã lộ rõ dấu hiệu vi phạm pháp luật trong việc cấp GCNQSDĐ. Để xảy ra sự việc trên, cũng cần xem xét trách nhiệm của Chủ tịch UBND huyện Yên Phong tại thời điểm đó.

Phú Xuyên (Hà Nội): Chính quyền bất lực trước vi phạm?

Phú Xuyên (Hà Nội): Chính quyền bất lực trước vi phạm?
(PLVN) - Công trình vi phạm trật tự xây dựng của ông Đinh Mạnh Hùng tại thôn Kiều Đoài, xã Đại Xuyên, huyện Phú Xuyên đã xuất hiện từ lâu, chính quyền địa phương đã ban hành quyết định yêu cầu cưỡng chế, thế nhưng, đến nay các công trình này vẫn ngang nhiên tồn tại. Phải chăng việc ban hành quyết định cưỡng chế của chính quyền nơi đây chỉ mang tính hình thức?

Bảo đảm an toàn cho trẻ khi mùa ong sinh sản

Bảo đảm an toàn cho trẻ khi mùa ong sinh sản
(PLVN) - Thời điểm cuối hè, đầu thu là mùa sinh sản của ong nên số người bị ong đốt phải nhập viện tăng. Đặc biệt là trẻ em được nghỉ đi chơi hay do tính hiếu kỳ hay chọc phá tổ ong và bị ong đốt phải nhập viện.
Wat Umong - Chùa thiêng nằm giữa rừng già

Wat Umong - Chùa thiêng nằm giữa rừng già

(PLVN) - Nằm ở một vị trí không mấy thuận lợi, Wat Umong, một ngôi chùa giữa những cánh rừng lại có một sức hút lạ lùng không lẫn vào đâu được giữa một xứ Thái Lan “vạn chùa”.

Nhang sạch, có thực sự sạch?

Nhang sạch, có thực sự sạch?
(PLVN) - Trước nhu cầu tiêu dùng xanh, sạch trong lĩnh vực thờ cúng, nhiều năm qua, các sản phẩm nhang sạch đã xuất hiện trên thị trường. Theo những lời quảng cáo, nhang sạch có nguyên liệu từ bột là các dược thảo tự nhiên, sử dụng keo kết dính từ cây bời lời và được Sở Khoa học và Công nghệ kiểm định nên luôn đảm bảo an toàn cho sức khỏe người dùng. Nhưng thực tế, nhang sạch có sạch như quảng cáo?

Chúng ta có sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không?

Chúng ta có sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không?
(PLVN) - Trong 75 năm qua, đặc biệt là sau 35 năm đổi mới, đất nước đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Những thành tựu này là lời khẳng định “đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín như ngày nay”...

“Mẹ ơi, con không muốn tới trường học nữa!”

“Mẹ ơi, con không muốn tới trường học nữa!”
(PLVN) - “Mẹ ơi, con không muốn tới trường học nữa. Con chỉ sợ đến trường, các bạn lại chửi bới, đánh đập con”; “Mỗi khi con ngủ, con lại nhớ tới cảnh các bạn xúm lại đánh vào mặt con, nện vào đầu con, đạp vào người con rất đau đớn. Con hoảng loạn và sợ hãi lắm!”. “Trường học đối với con nó là địa ngục” … Đó là tâm trạng sợ hãi, bi quan, chán chường của một số nạn nhân là học sinh bị bạo lực học đường.

Những “lỗ hổng”… nghẹn lòng

Những “lỗ hổng”… nghẹn lòng
(PLVN) - Năm học mới vừa bắt đầu, nhưng ngay trong ngày đầu tiên đi học sau khai giảng (7/9), đã xảy ra vụ tai nạn khiến 3 học sinh tử vong tại chỗ. Tiếp đó, một học sinh tử vong vì tường sập ngay sát trường, học sinh bị thương vì quạt trần rơi, học sinh bị bỏ quên trên xe đưa đón… 
Tai nạn trong trường học - trách nhiệm thuộc về ai?

Tai nạn trong trường học - trách nhiệm thuộc về ai?

(PLVN) - “Sao con tôi đi học trong trường mà cũng chết?” – câu hỏi đau đớn này người mẹ của sinh viên N.T.L đã thốt ra trong đám tang của con mình. Con trai của bà mẹ đã rời cuộc đời một cách tức tưởi bất ngờ khi em đang đứng xếp hàng vào thang máy thì một mảng vữa to bằng bàn tay rớt từ mái nhà trúng đầu và tử vong tại chỗ. 

Sĩ Nhiếp có phải là ông tổ ngành giáo dục Việt Nam?

Sĩ Nhiếp có phải là ông tổ ngành giáo dục Việt Nam?
(PLVN) - Lâu nay người Việt thường nhắc tới thầy Chu Văn An, Võ Trường Toản… là những người gieo chữ, mở đầu cho sự nghiệp giáo dục của nước ta. Tuy nhiên, ngay từ thời kỳ Bắc thuộc lần 2, Thái thú Sĩ Nhiếp đã có công phát triển Nho giáo và Hán ngữ tại đất Việt. 

Ngày hôm qua, không ở lại…

Ngày hôm qua, không ở lại…
(PLVN) - Tháng 9 luôn ngổn ngang, chộn rộn  với cha mẹ khi năm học mới bắt đầu, với đủ thông tin bất an về trường lớp! 

“Giải cứu Trái Đất trong 365 ngày”

“Giải cứu Trái Đất trong 365 ngày”
(PLVN) - “Giải cứu Trái Đất trong 365 ngày” của nhà văn Hoàng Anh Tú do Định Tị Books phát hành dành cho trẻ em về chủ đề môi trường. Cuốn “Giải cứu Trái Đất trong 365 ngày” lấy bối cảnh học viện siêu anh hùng vì môi trường. Sách có những hình minh họa sinh động, thu hút độc giả nhí. 
Nơm nớp những vụ ngộ độc thực phẩm tập thể tại trường học

Nơm nớp những vụ ngộ độc thực phẩm tập thể tại trường học

(PLVN) - Thời gian đây, một số trường học trên khắp cả nước xảy ra vụ ngộ độc thực phẩm khiến nhiều học sinh bị  đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, đau đầu phải nhập viện cấp cứu. Không ít phụ huynh lo ngại vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm không được kiểm soát chặt chẽ tại bữa ăn học đường.

Trợ giúp người bị xâm hại tình dục: Cần thật nhiều mảnh ghép để “vá lành”

Trợ giúp người bị xâm hại tình dục: Cần thật nhiều mảnh ghép để “vá lành”
(PLVN) - Xâm hại tình dục (XHTD) đặc biệt với phụ nữ, trẻ em gái đang có chiều hướng gia tăng một cách đáng lo ngại ở Việt Nam và thường để lại các hậu quả nghiêm trọng trước mắt và lâu dài về sức khỏe thể chất, tinh thần và xã hội, thậm chí là mất đi tính mạng. Do vậy, việc có nhiều mảnh ghép để “vá lành” các “lỗ thủng” do hậu quả của XHTD gây ra là rất cần thiết.

[Truyện ngắn] Nhạc cây

[Truyện ngắn] Nhạc cây
(PLVN) - Chàng trai vẫn chưa thôi bài sáo “Tiếng vọng đêm trăng”. Tối cuối tuần mùa thu mênh mang. Cả con phố như được ngơi nghỉ sau cả tuần căng mình ngột ngạt. Thân đa ta nhẹ nhõm và những tán lá cũng được vui cùng những cơn gió. 

Sắp diễn ra Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam – VITM Hanoi 2020

Sắp diễn ra Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam – VITM Hanoi 2020
(PLVN) - Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam – VITA Hanoi 2020 sẽ được tổ chức từ ngày 18 – 21/11 trong bối cảnh dịch Covid-19 đã được kiểm soát và Chính phủ cho phép mở lại các hoạt động sự kiện, lễ hội. Hội chợ lần này hướng tới chủ đề ứng dụng công nghệ số trong phát triển du lịch. 
Tái khởi động Chương trình Kích cầu Du lịch lần 2 hậu Covid-19

Tái khởi động Chương trình Kích cầu Du lịch lần 2 hậu Covid-19

(PLVN) - Ngày 18/9, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức  phát động Chương trình kích cầu du lịch nội địa lần thứ 2 và sẽ được triển khai vào những tháng cuối năm 2020. Chương trình tái kích cầu du lịch lần này hướng đến chủ đề “Du lịch Việt Nam an toàn, hấp dẫn”.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬