Con tê giác trắng Bắc Phi đực cuối cùng đã chết: Tiếng kêu cứu từ châu Phi hoang dã

(PLO) - Sau khi Trung Quốc ra quyết định nới lỏng lệnh cấm buôn bán động vật hoang dã, nhiều người lo ngại tài nguyên thiên nhiên cùng tương lai các nước châu Phi đang rơi vào nguy hiểm, nên đã quyết liệt lên tiếng, hành động.
James Mwenda đứng cạnh tê giác Najin, một trong hai cá thể cái Bắc Phi còn lại, ở Kenya James Mwenda đứng cạnh tê giác Najin, một trong hai cá thể cái Bắc Phi còn lại, ở Kenya

Con tê giác trắng Bắc Phi đực cuối cùng

Mới đây, James Mwenda đã đến Hong Kong để truyền đi thông điệp cho người bạn đặc biệt đã qua đời và hoàn thành một lời hứa. Hôm 19/3/2018, Mwenda, canh gác khu bảo tồn Ol Pejeta, Kenya, nói lời vĩnh biệt với Sudan, con tê giác trắng Bắc Phi đực cuối cùng. Các bác sĩ thú y đã quyết định trợ tử cho Sudan, 45 tuổi (tương đương 90 tuổi đối với tê giác thường) sau thời gian dài bệnh tật. 

Phân loài này hiện chỉ còn hai cá thể cái là Najin và Fatu, con và cháu của Sudan, và dường như thụ tinh trong ống nhiệm là hy vọng duy nhất của loài. 

“Cái chết của Sudan là điều thúc đẩy tôi truyền đi thông điệp của mình”, Mwenda nói.  

Hồi tháng 10/2018, Trung Quốc nới lỏng lệnh cấm với sừng tê giác và xương hổ. Sau 25 năm cấm, nước này giờ nói rằng sẽ cho phép buôn bán sản phẩm từ tê giác và hổ trong “trường hợp đặc biệt” gồm nghiên cứu khoa học, trao đổi cổ vật văn hóa và “nghiên cứu y học hoặc chữa trị”.

Nhu cầu cho sừng tê giác và xương hổ chủ yếu xuất phát từ những lợi ích sức khỏe mà nhiều người tin rằng chúng có. Theo y học Trung Quốc cổ truyền, các sản phẩm này có thể tạo ra “phép màu”, từ chữa ung thư đến tăng cường sinh lực. 

Tuy nhiên, trên thế giới chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học nào chứng minh được điều này. Sừng tê giác có cấu tạo từ keratin, giống hệt thành phần trong tóc và móng tay, móng chân con người.

Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) nhận định việc mở cửa thị trường Trung Quốc đối với hổ và tê giác sẽ đem lại “hậu quả tàn khốc”. Mwenda cũng đồng tình rằng quyết định nới lỏng lệnh cấm của Trung Quốc sẽ đẩy cuộc sống và sự phát triển của các loài động vật vào nguy hiểm. 

“Thật buồn khi phải chứng kiến bộ mặt đen tối của con người do lòng tham thúc đẩy”, ông nói.

Chuyến thăm Hong Kong của Mwenda là một phần của dự án Tuần Voi Hong Kong do Quỹ bảo tồn Voi (TEF) tổ chức với sự đồng hành của Quỹ Động Thực vật Hoang dã châu Phi (AWF).

Mwenda đã đến thăm 14 trường học trong thành phố để nâng cao nhận thức về cái giá mà động vật hoang dã phải đánh đổi cho nạn buôn bán ngà voi. Daniel Ole Sambu, một người dân tộc Maasai, sẽ đi cùng anh. Sambu đang làm việc với Quỹ Big Life để điều phối các chiến dịch chống săn bắt trộm qua biên giới ở Đông Phi. 

“Việc tới các trường học để giáo dục người trẻ với tư tưởng còn chưa bị tha hóa là điều rất quan trọng. Đó là những nhà lãnh đạo tương lai”, Mwenda nói. 

Trước là tê giác trắng Bắc Phi, sau có thể đến loài voi? Giáo sư Lee White, Giám đốc Công viên Quốc gia Gabon, nhận định nhu cầu đối với ngà voi ở một số nước, như Trung Quốc, Nhật Bản, đã tàn phá quần thể voi ở Trung Phi.

Con tê giác trắng Bắc Phi đực cuối cùng đã chết: Tiếng kêu cứu từ châu Phi hoang dã ảnh 1
 Daniel Ole Sambu (thứ hai từ phải sang) cùng các nhà hoạt động kêu gọi chấm dứt buôn bán và tiêu thụ động vật hoang dã và các sản phẩm từ động vật hoang dã.

White đã đến Hong Kong tham dự Sáng kiến Bảo vệ Voi, dự án có sự tham gia của 19 quốc gia châu Phi với buổi gây quỹ được tổ chức cuối tuần. “Gabon có tài nguyên thiên nhiên tuyệt vời. Nó có rừng, hệ động thực vật hoang dã và 800 km bãi biển với cá heo, cá voi”, ông nói. Nước này sở hữu 50 - 60% trong số 45.000 con voi rừng. Đây là phân loài hiếm và nhỏ hơn voi xavan.

Tuy nhiên, ông cho biết các nhà khoa học trong những năm 1980 ước đoán Gabon có khoảng 60.000 - 65.000 voi rừng. Quốc gia Trung Phi này đã mất 1/3 số voi rừng từ năm 2004 đến 2011. Tính trên toàn châu Phi, lượng cá thể giảm 75% trong vòng 15 năm qua. 

Ngà từ voi ngà thẳng thường được những kẻ buôn lậu săn lùng nhiều nhất. “Ngà của chúng cứng hơn, nên được những thợ điêu khắc Nhật Bản ưa chuộng”, ông White nói trong chuyến thăm Hong Kong đầu tiên.

“Khi tôi nhìn vào những đồ chạm khắc ấy, tất cả những gì tôi thấy là voi chết… Tôi thậm chí còn có thể ngửi thấy mùi xác rữa”, ông chia sẻ. 

Nguy cơ thế hệ tương lai “không còn gì”

White phụ trách 13 công viên quốc gia ở Gabon (rừng bao phủ 88% lãnh thổ nước này) cùng với 850 nhân viên canh gác. Ông tham gia vào cơ quan quản lý các công viên quốc gia vào năm 2009, hai năm sau khi thành lập. Lúc đó chỉ có khoảng 100 nhân sự, một con thuyền và không có ôtô.

“Giờ chúng tôi có hơn 800 người, khoảng 175 chiếc ôtô, chủ yếu hoạt động thực địa, khoảng 35 chiếc thuyền, bốn máy bay và một trực thăng. Chúng tôi là một công viên quốc gia đang vận hành đầy đủ”. 

Và ở đây cũng có cả vũ khí.  Thách thức lớn nhất của White khi phát triển công viên quốc gia là đấu tranh chống bọn săn bắt trộm. Những kẻ này hoạt động với sự trợ giúp của thợ đào vàng trái phép và người Baka Pygmy, thổ dân trong rừng. Khi nói là "đấu tranh", ý của ông thực sự là chiến đấu. 

“Chúng tôi bán quân sự hóa. Chúng tôi biến nhà sinh học thành chiến sĩ, cảnh sát và do thám. Tôi, từ giáo sư White - một nhà khoa học, đã tuyên thệ nhậm chức cảnh sát. Đó chưa bao giờ là kế hoạch trong đời tôi”, ông nói. 

Theo ông White, săn bắt trộm là vấn đề phức tạp liên quan tới tham nhũng, tội phạm có tổ chức và khủng bố. Ông nói rằng có bằng chứng cho thấy tiền đổ về Boko Haram, một nhóm phiến quân đặt trụ sở ở Nigeria.

Con tê giác trắng Bắc Phi đực cuối cùng đã chết: Tiếng kêu cứu từ châu Phi hoang dã ảnh 2
Lô ngà voi bị thu giữ ở Kwai Chung, Hong Kong

“Bạn có tổ chức khủng bố, nhóm băng đảng mafia và nhóm quân đội tham nhũng”, ông nói, cho rằng bảo vệ tài nguyên thiên nhiên của Gabon là ưu tiên. 

“Nếu chúng ta mất kiểm soát với tài nguyên thiên nhiên thì chúng ta mất kiểm soát đất nước. Chúng ta sẽ cứ tiếp tục xuống dốc”, ông nói, cho biết thêm các nước châu Phi đã mất gần hết voi vì nội chiến.

“Vì sừng tê giác có giá 60.000 USD/kg và ngà voi là 2.000 USD/kg là những loại hàng có giá trị mà kẻ săn bắt trộm có thể thu lợi nhuận, chúng trở thành một dạng chỉ số… Nếu số cá thể giảm mạnh, sẽ có vấn đề nghiêm trọng xảy ra”, White nói. “Chúng tôi đang không chỉ nỗ lực đảm bảo tương lai cho voi mà còn cho cả đất nước. Bạn không thể tách rời chúng”. 

Cả White và Mwenda phải tự trang bị vũ khí để bảo vệ hệ động vật trên châu lục của họ khỏi cơn khát vô đáy từ châu Á. Mwenda hy vọng mọi người nhận ra những người hoạt động thực tế đang cống hiến như thế nào và bận rộn làm việc trong điều kiện khó khăn. 

Chẳng hạn, tê giác Sudan đã được trông nom 24/24 bởi các nhân viên trang bị vũ khí để bảo vệ nó khỏi bọn săn trộm. “Nếu giờ chúng ta không làm tất cả để bảo vệ động thực vật hoang dã, thế hệ tương lai sẽ không còn gì”, Mwenda cảnh báo. 

Hong Kong được cho là thị trường ngà voi lớn nhất thế giới và góp phần rất lớn vào tình trạng 30.000 con voi châu Phi bị giết hại mỗi năm, theo WWF. Báo cáo Great Elephant Census cho thấy ước tính loài này hiện còn 350.000 cá thể, giảm khoảng 490.000 so với 10 năm trước, chủ yếu do nạn săn trộm.

Lệnh cấm buôn bán ngà voi trên khắp Trung Quốc có hiệu lực từ tháng 1/1/2019, trong khi các nhà lập pháp Hong Kong, cùng tháng đó, bỏ phiếu để loại bỏ dần việc sử dụng ngà voi, tiến tới chấm dứt hoàn toàn việc tiêu thụ vào 2021. 

Hong Kong gần đây đã tăng mức phạt với hành vi vi phạm Quy định về Bảo vệ Động Thực vật bị đe dọa. Trước ngày 1/5, mức phạt tối đa là 2 triệu HKD (hơn 255.000 USD) và hai năm tù, với hành vi buôn bán trái phép động thực vật hoang dã và bộ phận. Mức phạt tối đa giờ đã tăng lên 10 triệu HKD (1,3 triệu USD) và hạn tù cao nhất là 10 năm.  

Hà Bắc (tổng hợp)
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Mưa lớn do áp thấp nhiệt đới đến bao giờ?

Vị trí và đường đi áp thấp nhiệt đới trưa nay, 23/7.
(PLVN) - Từ nay đến ngày 24/7, khu vực Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to; riêng khu vực phía Đông Bắc Bộ, Hòa Bình, Sơn La có mưa rất to từ 80-150mm. Từ nay đến ngày 25/7, khu vực Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh có mưa rất to, có nơi trên 300mm/đợt; khu vực từ Quảng Bình đến Thừa Thiên Huế có mưa vừa, mưa to, có nơi trên 150mm/đợt...

Vai trò của doanh nghiệp trong bảo vệ môi trường

Đại diện EuroCham cho rằng yêu cầu lập ĐTM đối với đầu tư điện áp mái là không phù hợp.
(PLVN) - Theo Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà, Luật Bảo vệ môi trường 2020 xác định cộng đồng doanh nghiệp là nhân tố đóng vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ môi trường. Phát huy được vai trò của các doanh nghiệp trong công tác bảo vệ môi trường chính là giải pháp then chốt nhằm giải quyết các áp lực về môi trường hiện nay.

Bão số 3 có thể ảnh hưởng các tỉnh/thành nào?

Vị trí tâm bão và đường đi của bão chiều nay, 20/7.
(PLVN) - Các tỉnh, thành phố ven biển từ Quảng Ninh đến Cà Mau cần theo dõi chặt chẽ diễn biến và chủ động ứng phó với bão và thời tiết nguy hiểm trên biển Đông; các tỉnh, thành phố khu vực Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ chủ động ứng phó với mưa dông, mưa lớn cục bộ, lốc, sét, gió giật mạnh...

Bão giật cấp 14 diễn biến phức tạp, Bắc Biển Đông sóng cao 5-7m

Bão giật cấp 14 diễn biến phức tạp, Bắc Biển Đông sóng cao 5-7m
(PLVN) - Bão số 3 sẽ suy yếu thành áp thấp nhiệt đới rồi lại mạnh lên thành bão. Ttrong 24 giờ tới tàu thuyền hoạt động khu vực phía Bắc vĩ tuyến 19,5 độ Vĩ Bắc; từ kinh tuyến 110,0 đến 114,0 độ Kinh Đông nguy cơ cao chịu tác động của gió mạnh, sóng lớn và lốc xoáy...

Rác thải của F1 cách ly tại nhà được xử lý thế nào?

Một số cán bộ của các quận, huyện vẫn chưa rõ hướng xử lý rác thải của F1 khi cách ly tại nhà sẽ như thế nào?
(PLVN) -  Một số quận tại TP HCM đã thực hiện cách ly tại nhà đối với F1 của bệnh nhân COVID-19. Vấn đề rác thải của F1 khi cách ly tại nhà đã được Bộ Y tế hướng dẫn nhưng cán bộ địa phương, F1 và người thân vẫn gặp nhiều lúng túng.

Đề phòng biển động rất mạnh, lốc xoáy do bão số 3

Đề phòng biển động rất mạnh, lốc xoáy do bão số 3
(PLVN) - Vùng biển phía Bắc khu vực Bắc Biển Đông sóng biển cao 3-5m, biển động rất mạnh. Khu vực Biển Đông (bao gồm vùng biển quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa), vùng biển từ Bình Thuận đến Cà Mau và Cà Mau đến Kiên Giang có mưa rào và dông, trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc xoáy và gió giật mạnh...

Bão giật cấp 10 trên Biển Đông

Vị trí tâm bão và đường đi của bão lúc 13h hôm nay, 19/7.
(PLVN) - Vùng nguy hiểm trên Biển Đông trong 24 giờ tới: phía Bắc vĩ tuyến 19,5 độ Vĩ Bắc; từ kinh tuyến 111,0 đến 114,5 độ Kinh Đông. Toàn bộ tàu thuyền hoạt động trong vùng nguy hiểm đều có nguy cơ cao chịu tác động của gió mạnh, sóng lớn và lốc xoáy...

Áp thấp nhiệt đới mạnh trên Biển Đông

Áp thấp nhiệt đới mạnh trên Biển Đông
(PLVN) - Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia dự báo, trong 24 giờ tới, áp thấp nhiệt đới di chuyển theo hướng Tây Bắc, mỗi giờ đi được khoảng 5km và có khả năng mạnh thêm.

Cứu hộ 477 cá thể động vật hoang dã trong nửa đầu năm 2021

Cơ quan chức năng tiếp nhận 52 cá thể rùa tại một ngôi chùa ở TP Hồ Chí Minh ngày 17/5. Nhu cầu phóng sinh rùa tại các chùa chiền đang làm gia tăng hoạt động săn bắt, buôn bán rùa trái phép.
(PLVN) - Mặc dù tình trạng buôn bán trái phép động vật hoang dã (ĐVHD) có giảm, nhưng tính chất các vụ việc vẫn diễn biến rất phức tạp. Mỗi ngày, Phòng Bảo vệ ĐVHD của Trung tâm Giáo dục thiên nhiên (ENV),  tiếp nhận trung bình 10 vụ việc có dấu hiệu vi phạm về ĐVHD do người dân thông báo qua đường dây nóng 1800-1522.

Cảnh báo mưa lớn nhiều khu vực từ Bắc vào Nam

Cảnh báo mưa lớn nhiều khu vực từ Bắc vào Nam
(PLVN) - Từ chiều tối mai đến 21/7, khu vực Bắc Bộ có mưa rào và dông rải rác; riêng khu vực vùng núi Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to. Ngày 22-24/7, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ khả năng mưa lớn diện rộng...