Hành trình của người Việt trở thành người “Chân đăng” ở những miền trời mới

(PLVN) - Cách đây hơn 1 thế kỷ, nhiều người Việt Nam, trong đó có cả các tù nhân chính trị đã lên các con tàu của nhiều công ty tuyển dụng để làm mộ phu trên hai hòn đảo tận Nam Thái Bình Dương. Không giống như ước mơ của nhiều mộ phu, sự vất vả, khổ cực, tàn nhẫn của các chủ đồn điền, hầm mỏ đã khiến người Việt khi đó đã nhiều lần đứng lên biểu tình, thậm chí ủng hộ Cách mạng ở quê nhà. 
Hành trình của người Việt trở thành người “Chân đăng” ở những miền trời mới Người lao động Việt Nam tại Tân Đảo, phụ nữ chít khăn mỏ quạ, đàn ông cầm gậy hái dừa.

Cộng hòa Vanuatu trước khi độc lập vào năm 1980 có tên là New Hebrides. Cùng với New Caledonia, đây là hai quần đảo thuộc địa của thực dân Pháp tại Nam Thái Bình Dương. Từ năm 1911, những người Việt Nam khi đặt chân đến hai hòn đảo này gọi New Hebrides là Tân Đảo, còn New Caledonia là Tân Thế Giới.

Người “Chân đăng” là ai? 

Theo nhiều sử liệu, những người Việt Nam (trong văn bản của Pháp ghi là ‘Annamite’) đầu tiên đặt chân đến New Caledonia là phạm nhân và tù chính trị bắt đầu từ năm 1891. Họ có khoảng 800 người chủ yếu là tù nhân của nhà tù Poulo Condor, bị đưa sang đây theo diện khổ sai. Từ năm 1895, việc tuyển dụng được thực hiện trực tiếp tại cảng Hải Phòng. Năm 1923, 145 người lao động Bắc Kỳ đầu tiên chính thức đến New Hebrides theo diện mộ phu (tức là người phu được tuyển mộ). 

Những người này đi xuất khẩu lao động có hợp đồng 5 năm ký với các công ty tuyển dụng của Pháp để vào làm trong các đồn điền. Cùng khoảng thời gian đó cũng có một số lượng lớn người lao động chọn đi làm công nhân ở New Caledonia. Cứ năm đàn ông thì mới có một phụ nữ. Hầu hết là đi để đổi đời, nhưng cũng nhiều người con gái, trốn nhà đi để khỏi phải lấy chồng. 

Phần lớn họ là người đến từ đồng bằng sông Hồng ở miền Bắc Việt Nam, đặc biệt là từ các tỉnh Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình, những khu vực đông dân cư với mức sống rất thấp và nạn đói hoành hành. Các công nhân tự do được đưa đến đảo Thái Bình Dương, phu mỏ kền và cromit còn những người đi Tân Đảo thì thường ký làm phu đồn điền trồng cà phê và dừa.

Được biết, vào thời đó, hợp đồng lao động của người Việt ở Tân đảo và Tân Thế Giới là 10 đồng Đông Dương, trong khi đó mức thu nhập bình quân của người Việt ở quê nhà chỉ từ 5 hào đến 1 đồng. Thêm vào đó, chủ mỏ còn cam kết bao luôn cả các chi phí ăn ở. Đến những năm 30, tiền công lao động của phu mỏ ngày càng được cải thiện và đạt mức cao gấp 30 lần so với thu nhập của người nông dân ở Việt Nam. Lương phu mỏ nam trung bình 80 quan/ngày và nữ 50 quan. 

Ngày 30/6/1946 cũng hát Quốc ca kéo Cờ đỏ Sao vàng lần đầu tiên tại Port Vila Tân Đảo. 

Chính bởi những điều khoản hấp dẫn đó mà đến những năm 1930, làn sóng tuyển dân phu ngày càng tăng. Các chuyến tàu đưa người Việt Nam ồ ạt sang Tân Đảo, Tân Thế Giới khai thác quặng và đồn điền, phục vụ cho thực dân Pháp trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ 2. Những người Việt khi đó được người Pháp và người bản địa gọi là người “Chân đăng”. 

Từ “Chân đăng” theo tiếng Pháp gọi “D’engager” với nhiều cách lý giải. Có người gọi là “người đi đăng ký”, người gọi “đặt chân vào đăng ký tình nguyện... Cũng có người bảo rằng bởi xưa kia các cụ khi đi xin theo chân các thương nhân Pháp đi mộ phu thường nói: “Đăng ký cho tôi một chân đi Tân Đảo/Tân Thế (“Giới)” nên từ đó mà ra... Nhưng dù lý giải như nào cũng chỉ cần hiểu đơn giản: “Chân đăng” là để chỉ những người người Việt Nam đến làm việc ở New Caledonia, New Hebrides theo dạng hợp đồng.  

Những lời hứa hẹn về mức lương và các ưu đãi hấp dẫn đã thu hút hàng ngàn lao động Việt Nam rời bỏ quê hương, mong thoát khỏi ách thống trị của thực dân Pháp, mang theo giấc mơ đổi đời. Tuy nhiên, sự thực tàn nhẫn của phận đời những người An Nam đi phu nơi xứ người đã khiến nhiều người không khỏi đau xót. 

Vỡ mộng nơi xứ người

Theo nhiều con cháu của những người “Chân đăng” đầu tiên kể lại, cuộc sống của cha ông họ những ngày đầu sang Tân Đảo, Tân Thế Giới vô cùng vất vả khổ cực. Họ phải làm việc nặng nhọc nhưng vẫn thường xuyên bị đánh đập dã man. Đàn bà thì bị cưỡng hiếp, nhiều người không chịu đựng nổi phải tự chặt một ngón tay để xin về, nhưng rồi dần dần chặt tay cũng không được về nữa. Những người “Chân đăng” bị coi như những “nô lệ da vàng”. Lương chỉ được 80 quan một năm, mức lương chỉ bằng 1 tháng so với cam kết ban đầu. 

Bởi khi ở Việt Nam không ai biết được những điều kiện lao động khổ cực đó nên sang đến nơi chẳng còn đường lui. Mọi người khi đó chỉ còn biết bảo nhau cố làm cho hết hạn hợp đồng rồi sẽ được tự do. Nhưng, nhiều người trong số họ đã chết trước khi có cơ hội nhìn thấy mảnh đất quê hương một lần nữa. 

Phái viên Vũ Hoàng của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (áo com-lê sẫm màu, đứng giữa) cùng bà con Việt kiều Tân thế giới hồi hương. 

Ngày nay trên mảnh đất New Caledonia, ở khắp các nghĩa trang Tiébaghi, Voh, Paagoumène... vẫn còn rất nhiều ngôi mộ được ghi bằng thứ tiếng Việt xưa cũ không dễ nhận ra. Có rất nhiều mộ bia được ghi bằng chữ Hán. Trên những ngôi mộ đó còn ghi những thông tin của người đã nằm xuống mang họ Trần, họ Nguyễn... Quê quán được ghi là Nam Định tỉnh, Thái Bình tỉnh... Thậm chí, nhiều bia mộ còn ghi quốc hiệu Đại Nam quốc trên đầu bia. Những bia mộ này được lập vào những năm thập niên 1920 đến 1950. 

Đặc biệt, từ sau năm 1945, nhiều bia mộ ở đây còn khắc rất đậm nét quốc hiệu mới của nước Việt Nam độc lập là “Việt Nam Dân chủ Cộng hoà”. Thậm chí, có bia mộ còn ghi rõ cả tiêu đề “Độc lập - Tự do - Hạnh phúc” bên dưới Quốc hiệu.

Trước đó, từ năm 1940 khi Chiến tranh thế giới thứ 2 nổ ra thì việc đi lại giữa Tân Đảo và Việt Nam bị cắt đứt. Tuy nhiên, cộng đồng người Việt ở đây mặc dù xa quê hương nhưng vẫn luôn hướng về Tổ quốc, nghe thông tin qua đài thì ủng hộ Việt Minh, ủng hộ Bác Hồ. Mỗi khi có tin chiến thắng mọi người đều ăn mừng. Tới khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, ngay giữa mảnh đất thuộc địa của Pháp họ đã liều lĩnh kéo lá cờ đỏ sao vàng lên ngang hàng với cờ Pháp. Các hội người Việt treo ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh trong hội quán. Bà con Việt kiều ở đây cũng đã gửi về nước hàng triệu quan để đóng góp cho kháng chiến.

Một ngôi mộ của người Việt ở Tân Đảo.  

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, nhiều người Pháp thù hận người Việt ở Tân Đảo và công khai chửi bới, dùng bạo lực, phá hoại tài sản của bà con. Các tổ chức của người Việt bèn nhân cớ này đấu tranh đòi quyền được hồi hương. Kết quả là 90% về miền Bắc, 10% ở lại vì có nhiều con cái, tài sản, không ai về miền Nam. 

Cuối cùng thì vào ngày 30/12/1960 con tàu Eastern Queen (Nữ hoàng phương Đông) đã đưa 551 người rời Tân Đảo cập bến Hải Phòng ngày 12/1/1961. Khi đó, đích thân Thủ tướng Phạm Văn Đồng ra đón kiều bào ở cảng. Trước đó vào năm 1959, Chính phủ đã ký hẳn một Nghị quyết về việc đón tiếp kiều bào ở Thái Lan, Tân Đảo, Tân Thế Giới về nước, đây cũng là tiền đề cho sự thành lập Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài sau này.

Trong hai năm 1963, 1964 có thêm 11 chuyến tàu nữa đưa hàng nghìn người từ hai quần đảo xa xôi về nước, rồi họ lại tản ra theo phân công của các đơn vị, nhiều người đi mãi Tuyên Quang, Lào Cai có người đi vùng mỏ Quảng Ninh, người thì ở lại ngay Hải Phòng. 

(Còn nữa)

Vũ Vũ / Xa lộ pháp luật
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Huyền thoại ngôi làng Cổ “đất đẻ ra quan”

Huyền thoại ngôi làng Cổ “đất đẻ ra quan”

(PLVN) - Ở cái vùng vốn được coi là “chiêm khê, mùa thối”, đất chật người đông, xã Cổ Am (huyện Vĩnh Bảo, TP Hải Phòng) nổi tiếng khắp đất Cảng bởi “nghề”… học. Nơi đây hiện vẫn còn lưu truyền những câu chuyện về dải đất “đầu rồng” với huyền thoại “đất đẻ ra quan”!

Đọc thêm

Đẻ thuê trở thành nghề “hái ra tiền” của nhiều phụ nữ Trung Quốc

Đẻ thuê trở thành nghề “hái ra tiền” của nhiều phụ nữ Trung Quốc
(PLVN) - Mang thai hộ ở Trung Quốc trở thành ngành công nghiệp, giúp những người môi giới kiếm lời khổng lồ. Thậm chí, ở tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc có 1 “làng đẻ mướn” đã tồn tại và hoạt động sôi nổi suốt 10 năm qua. Kinh hoàng hơn, tất cả những phụ nữ trong làng, thậm chí có cả cặp mẹ đẻ - con gái, và cả mẹ chồng - nàng dâu đều theo “nghề” này để kiếm tiền.

Quyền bầu cử của các cử tri có giống nhau hay không?

Quyền bầu cử của các cử tri có giống nhau hay không?
(PLVN) - Tùy thuộc thời gian cư trú hoặc quan hệ gắn bó với địa phương nơi đăng ký tham gia bầu cử mà Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân đã quy định từng nhóm đối tượng cử tri có phạm vi tham gia bầu cử không hoàn toàn giống nhau
Chuyển giao hồ sơ vụ kinh doanh dây điện giả sang cơ quan công an

Chuyển giao hồ sơ vụ kinh doanh dây điện giả sang cơ quan công an

(PLVN) - Cục Quản lý thị trường (QLTT) Vĩnh Phúc vừa hoàn tất thủ tục chuyển giao hồ sơ, tang vật cho Công an tỉnh Vĩnh Phúc vụ việc kinh doanh hàng hóa là dây điện nhãn hiệu Trần Phú có dấu hiệu tội phạm hình sự để tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

Hàng chục cô gái bị biến thành phương tiện vận chuyển ma túy sau khi phẫu thuật nâng ngực để "giữ" người yêu

Hàng chục cô gái bị biến thành phương tiện vận chuyển ma túy sau khi phẫu thuật nâng ngực để "giữ" người yêu
(PLVN) - Một cô gái có dung mạo bình thường, đen đúa gầy gò bỗng nhiên được người đàn ông đẹp trai giàu có để ý, muốn lấy làm vợ. Để lấy lòng bạn trai, cô gái chấp nhận đề nghị làm phẫu thuật nâng ngực. Thế nhưng, đằng sau việc nâng ngực lại là một âm mưu hiểm độc của gã bạn trai này.

Vui buồn quanh bức tượng vàng Oscar: “Dở khóc dở cười” vì công bố nhầm giải Phim hay nhất

Vui buồn quanh bức tượng vàng Oscar: “Dở khóc dở cười” vì công bố nhầm giải Phim hay nhất
(PLVN) - Tại Lễ trao giải Oscar năm 2017, nam diễn viên Warren Beatty xướng tên “La La Land” là Phim hay nhất nhưng sau khi đoàn làm phim lên phát biểu nhận giải, Warren bất ngờ xin lỗi và công bố lại “Moonlight” mới là bộ phim giành chiến thắng. Sự cố nhầm lẫn tai hại sau đó đã trở thành “nguồn cảm hứng” vô tận của những tấm ảnh chế tràn ngập mạng xã hội.

Sai phạm tại Dự án Khu nhà ở Tân Thanh (Điện Biên): Dấu hiệu buông lỏng quản lý, đùn đẩy trách nhiệm

Sai phạm tại Dự án Khu nhà ở Tân Thanh (Điện Biên): Dấu hiệu buông lỏng quản lý, đùn đẩy trách nhiệm
(PLVN) - Theo Thanh tra tỉnh Điện Biên, dự án khu nhà ở Tân Thanh chậm tiến độ, chưa được cấp phép xây dựng theo quy định; chủ đầu tư sử dụng đất sai mục đích, huy động vốn trái quy định… Trong khi đó, chính quyền địa phương và các sở, ngành liên quan có biểu hiện buông lỏng quản lý, đùn đẩy trách nhiệm… 

Bộ trưởng Lê Thành Long: Tâm huyết vì sự phát triển của Kiên Giang và khu vực đồng bằng sông Cửu Long

Bộ trưởng Lê Thành Long: Tâm huyết vì sự phát triển của Kiên Giang và khu vực đồng bằng sông Cửu Long
(PLVN) - Từ ngày 10 đến 14/5, đồng chí Lê Thành Long, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp, đại biểu Quốc hội Khóa XIV (nhiệm kỳ 2016-2021) đơn vị tỉnh Kiên Giang đã có các buổi gặp gỡ, tiếp xúc cử tri để vận động bầu cử đại biểu Quốc hội Khóa XV, nhiệm kỳ 2021-2026 đề ra nhiều chương trình hành động cụ thể góp phần đưa đồng bằng sông Cửu Long và Kiên Giang phát triển bền vững.

Kiểm dịch sản phẩm chế biến từ động vật, sản phẩm động vật thủy sản: Theo Luật Thú y hay Luật An toàn thực phẩm?

Kiểm dịch sản phẩm chế biến từ động vật, sản phẩm động vật thủy sản: Theo Luật Thú y hay Luật An toàn thực phẩm?
(PLVN) - Trong khi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tiếp tục đưa sản phẩm chế biến từ động vật - sản phẩm động vật hoặc sản phẩm có chứa “sản phẩm động vật” (hàng khô, đồ hộp, nấu chín, ăn liền, đông lạnh…) vào danh mục phải kiểm dịch theo Luật Thú y thì Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng việc này là không phù hợp, gây khó khăn cho doanh nghiệp...
Bộ đội Biên phòng kiên cường bám trụ vì sự bình yên của tuyến sau

Bộ đội Biên phòng kiên cường bám trụ vì sự bình yên của tuyến sau

(PLVN) - Dưới cái nắng hầm hập tháng 5, những người lính Biên phòng trên cả nước vẫn kiên cường bám trụ thực hiện nhiệm vụ “kép”: Vừa bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, vừa phòng, chống dịch bệnh Covid-19. Dù điều kiện sinh hoạt vô vùng khó khăn, thiếu thốn nhưng vượt lên tất cả là tinh thần, trách nhiệm của các cán bộ, chiến sĩ được giao nhiệm vụ giữ “phên dậu” của Tổ quốc. Họ đã hy sinh cái riêng vì cái chung, vì sự bình yên của tuyến sau..

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó Tổng biên tập: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376