Quyền tự chủ thân thể của phụ nữ - Có mà như không?

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Gần một nửa phụ nữ ở 57 nước đang phát triển không được quyền tự chủ thân thể - con số này được đưa ra trong Báo cáo Tình trạng dân số thế giới năm 2021 vừa được Bộ Nội vụ, Trung ương Đoàn và Quỹ Dân số Liên Hợp quốc (UNFPA) tại Việt Nam công bố. Việc không có quyền tự chủ thân thể không chỉ dừng lại ở những tổn hại sâu sắc tới từng cá nhân phụ nữ và trẻ em gái mà còn làm giảm năng suất kinh tế, suy giảm kỹ năng, gia tăng chi phí cho hệ thống y tế và tư pháp.
Ảnh minh họa. Ảnh minh họa.

Nhiều quyền tự chủ thân thể bị xâm phạm

Quyền tự chủ cơ thể được đo lường thông qua 2 chỉ số của các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) là chỉ số 5.6.1 và 5.6.2. Trong số 75 quốc gia có số liệu trong báo cáo, để đo lường chỉ số SDG 5.6.2 về sự sẵn có của hệ thống luật pháp, các văn bản quy định hoặc chính sách đảm bảo quyền tiếp cận đầy đủ và bình đẳng cho phụ nữ và nam giới từ 15 tuổi trở lên trong việc tiếp cận thông tin và giáo dục về chăm sóc sức khỏe sinh sản và tình dục.

Với chủ đề “Cơ thể tôi là của tôi: Mưu cầu quyền tự chủ và tự quyết”, Báo cáo cho thấy, chỉ 55% phụ nữ hoàn toàn có quyền lựa chọn về dịch vụ y tế, sử dụng biện pháp tránh thai và quan hệ tình dục; chỉ 71% quốc gia đảm bảo người dân được tiếp cận gói dịch vụ chăm sóc thai sản tổng thể; chỉ 75% quốc gia đảm bảo người dân được tiếp cận các biện pháp tránh thai một cách hợp pháp, đầy đủ và bình đẳng; chỉ 80% quốc gia có luật hỗ trợ sức khỏe tình dục và hạnh phúc cho người dân; chỉ 56% quốc gia có các văn bản pháp luật và chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho chương trình giáo dục giới tính toàn diện.

Đặc biệt, Báo cáo cũng nêu lên những cách thức khác nhau liên quan tới quyền tự chủ thân thể của phụ nữ, nam giới, trẻ em gái và trẻ em trai. Theo đó, 20 quốc gia và vùng lãnh thổ có luật “cưới kẻ cưỡng hiếp”, trong đó nam giới phạm tội cưỡng hiếp có thể không bị truy tố hình sự nếu kết hôn với phụ nữ và trẻ em gái bị anh ta cưỡng hiếp. 43 quốc gia không có quy định pháp luật giải quyết vấn nạn hiếp dâm trong hôn nhân (bị vợ hoặc chồng cưỡng hiếp). Hơn 30 quốc gia hạn chế quyền đi lại của phụ nữ bên ngoài nhà ở của họ. Trẻ em trai và trẻ em gái khuyết tật có khả năng bị bạo lực tình dục cao gần gấp ba lần, trong đó trẻ em gái dễ gặp nguy cơ hơn.

Cưỡng bức tình dục trong hôn nhân – vô tội hay không?

Khi bản Báo cáo được công bố, nhiều chuyên gia xã hội và pháp lý rất lưu ý đến thông tin về 43 quốc gia không có quy định pháp luật giải quyết vấn nạn hiếp dâm trong hôn nhân (bị vợ hoặc chồng cưỡng hiếp). Sở dĩ vậy vì ở Việt Nam đây cũng là vấn đề còn nhiều tranh cãi. 

Năm 2020, Công an huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn đã ra quyết định khởi tố, bắt tạm giam Lý Văn Quang về tội Hiếp dâm theo khoản 1 Điều 141 Bộ luật Hình sự. Đối tượng Lý Văn Quang (35 tuổi, thường trú tại huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn) có vợ là chị N.T.V. (31 tuổi, thường trú tại xã Đồng Bục, huyện Lộc Bình). Do mâu thuẫn gia đình, tháng 8/2019, chị V. viết đơn ly hôn gửi tòa án huyện và về nhà bố mẹ đẻ sinh sống. Để muốn vợ từ bỏ ý định ly hôn quay về chung sống, Lý Văn Quang đã nhiều lần đến nhà vợ để níu kéo nhưng bất thành. Hồi 18h ngày 5/2/2020, Quang điều khiển xe mô tô đến gặp vợ, thấy chị V. ở nhà một mình, Quang đã dùng dao đe dọa và dùng vũ lực khống chế giao cấu trái ý muốn với chị V. Ngay sau khi nhận được đơn trình báo của gia đình bị hại, Công an huyện Lộc Bình đã xác minh làm rõ và ra quyết định khởi tố, bắt tạm giam Lý Văn Quang. 

Dù gây xôn xao dư luận nhưng đây không phải là vụ việc đầu tiên liên quan đến vấn đề “chồng hiếp dâm vợ”. Trước đó, ngày 10/9/2009 tại xã Tiến Lợi, thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận đã xảy ra sự việc đối tượng Hoàng Sơn Linh cầm dao uy hiếp buộc vợ Linh về nhà để đánh đập và tuyên bố giết vợ rồi tự sát. Khi Cảnh sát 113 và công an xã đến thuyết phục, vận động thì Linh lột quần áo, hiếp dâm vợ ngay giữa nhà. Ngày 21/11/2014, trong chương trình cuộc sống thường nhật của VTV1, một người phụ nữ đã dũng cảm trực tiếp lên sóng truyền hình chia sẻ về câu chuyện cuộc đời đầy bi kịch của mình khi bị chính người chồng bạo hành tình dục ngay cả khi ốm đau, khi sức khoẻ không đảm bảo và bản thân chị không tự nguyện...

Đối diện với những vụ việc này, thường xuyên có hai luồng quan điểm tranh cãi trong xã hội và ngay cả trong giới các nhà làm luật. Một bên cho rằng một khi đã còn quan hệ vợ chồng theo pháp luật thì không thể coi đó là hành vi hiếp dâm. Ngược lại, quan điểm đối lập lại nhấn mạnh tội danh hiếp dâm không quy định chủ thể đặc biệt nên không thể loại trừ trường hợp chủ thể là vợ, chồng mà chỉ quan tâm đến hành vi “giao cấu trái với ý muốn của nạn nhân”. 

Phủ nhận quyền tự chủ thân thể là vi phạm quyền cơ bản 

Phát biểu tại buổi lễ công bố Báo cáo Tình trạng dân số thế giới năm 2021, bà Naomi Kitahara - Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam nhấn mạnh: “Sự phủ nhận quyền tự chủ thân thể là hành vi vi phạm quyền cơ bản của phụ nữ và trẻ em gái, làm gia tăng bất bình đẳng và tiếp tay cho tình trạng bạo lực do phân biệt giới tính. Việc này không khác gì sự hủy diệt con người về mặt tinh thần và phải được ngăn chặn”. 

Quyền tự chủ cơ thể được đo lường thông qua 2 chỉ số của các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) là chỉ số 5.6.1 và 5.6.2. Việt Nam chưa có bộ số liệu đầy đủ cho chỉ số SDG 5.6.1 (tỷ lệ phụ nữ từ 15-49 tuổi tự đưa ra quyết định về quan hệ tình dục, sử dụng biện pháp tránh thai và chăm sóc sức khỏe sinh sản) nhưng chỉ số đạt hiện nay của Việt Nam là 54/100%. Việt Nam đang có kế hoạch thực hiện bộ số liệu đầy đủ cho chỉ số SDG 5.6.1 trong những năm tới.

Ở góc độ thanh niên, để đảm bảo quyền tự chủ thân thể, nữ thanh niên cần được giáo dục nhiều hơn có xu hướng tự quyết về việc sử dụng các biện pháp tránh thai và chăm sóc sức khỏe sinh sản, cũng như nói không với quan hệ tình dục. Giáo dục giới tính toàn diện, nghĩa là cung cấp thông tin chính xác, phù hợp với lứa tuổi về quyền, sức khỏe tình dục và sinh sản, cũng đóng vai trò quan trọng. Bởi lẽ, chương trình này giúp phòng, tránh mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây qua đường tình dục, trang bị cho người trẻ hành trang để có thể lên tiếng bảo vệ chính mình. Bên cạnh đó, chương trình cũng dạy cho người học về sự tôn trọng, đồng thuận và bình đẳng - những yếu tố then chốt để hiện thực hóa quyền tự do thân thể. Ông Nguyễn Tường Lâm - Bí thư Trung ương Đoàn bày tỏ mong muốn, công tác giáo dục giới tính toàn diện với trọng tâm là bình đẳng giới sẽ giúp nam, nữ thanh niên có được các kỹ năng giao tiếp tốt hơn, có sự tôn trọng nhau, phát triển toàn diện và có kiến thức kỹ năng để tự chăm sóc, bảo vệ bản thân.

“Khi được kiểm soát thân thể của chính mình, người phụ nữ có thể làm chủ các khía cạnh khác trong cuộc sống. Phụ nữ không chỉ có thêm quyền tự chủ mà còn được tiếp cận những tiến bộ trong y tế và giáo dục, gia tăng thu nhập và đảm bảo an toàn. Phụ nữ sẽ có cơ hội để phát triển. Gia đình, cộng đồng và quốc gia cũng được hưởng lợi từ sự phát triển này” - bà Naomi Kitahara nhấn mạnh.

Người Việt Nam thường soi chiếu người phụ nữ bằng thuyết “tam tòng, tứ đức” rằng người vợ trong gia đình phải phục tùng người chồng tuyệt đối ở rất nhiều khía cạnh, trong đó có khía cạnh về tình dục.

Tuy nhiên, dưới góc độ pháp luật về quyền con người nói chung và pháp luật điều chỉnh lĩnh vực hôn nhân gia đình nói riêng thì suy nghĩ này là suy nghĩ hoàn toàn chủ quan, mang tính cá nhân và không đúng với quy định của pháp luật. Với luật pháp, một nguyên tắc rất quan trọng trong mối quan hệ vợ chồng là quan hệ bình đẳng chứ không phải là quan hệ mệnh lệnh phục tùng.

Bên cạnh những quy định như vợ, chồng bình đẳng với nhau, có quyền, nghĩa vụ ngang nhau về mọi mặt trong gia đình, có nghĩa vụ thương yêu, chung thủy, tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau…, thì một nguyên tắc cơ bản xuyên suốt các quy định pháp luật trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình là tôn trọng lẫn nhau, tôn trọng tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm của nhau.

Từ đó, có thể thấy, trong cuộc sống vợ chồng, hành vi xâm hại tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm của nhau (trong đó có hành vi xâm hại tình dục) là hành vi vi phạm pháp luật, tùy thuộc vào tính chất, mức độ của hành vi và tùy thuộc vào hậu quả xảy ra, mà hành vi vi phạm có thể bị xử lý hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. 

\

Hồng Minh
Cùng chuyên mục
Tiếp kỳ án đòi “đền cọc” tại An Giang: Tòa đã bỏ qua một nhân chứng quan trọng

Tiếp kỳ án đòi “đền cọc” tại An Giang: Tòa đã bỏ qua một nhân chứng quan trọng

(PLVN) -  Trong vụ tranh chấp Hợp đồng đặt cọc mua nhà đất tại TP Long Xuyên (tỉnh An Giang), dù bị đơn đã khai rõ có người môi giới chứng kiến việc giao dịch đặt cọc; nhưng cả Hội đồng xét xử (HĐXX) sơ thẩm (TAND TP Long Xuyên) lẫn HĐXX cấp phúc thẩm (TAND tỉnh An Giang) đều không yêu cầu nguyên đơn cung cấp địa chỉ người này để đưa vào tham gia phiên tòa với tư cách người làm chứng.

Đọc thêm

Vụ phân lô tách thửa sai quy định tại Củ Chi: Dấu hiệu thất thoát ngân sách Nhà nước

Một số khu đất của bà Phước được UBND huyện Củ Chi cho phép đầu tư hạ tầng sai quy định.
(PLVN) -  PLVN mới đây có bài viết về việc UBND huyện Củ Chi cho phép bà Nguyễn Thị Phước (SN 1959, ngụ 19 Nguyễn Văn Đậu, phường 5, Phú Nhuận, TP HCM) thực hiện đầu tư hạ tầng trên khu đất gồm các thửa 68, 69, 90, 91, 92, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 130, 157, 158, 159, 160, 161, 162 tổng diện tích 40.869,78m2 (sau đây gọi là khu đất) tờ bản đồ 22 thuộc xã Tân Thạnh Tây có nhiều vi phạm.

Quảng Ninh: Sự thật đằng sau chương trình biểu diễn nghệ thuật "không thu tiền" ở TP Hạ Long

Vé được bán với giá từ 450.000 đến 950.000/vé/ghế, thu về hàng trăm triệu đồng mỗi tối.
(PLVN) - Thời gian gần đây, xuất hiện nhiều chương trình biểu diễn nghệ thuật không phép, có sự tham gia, góp mặt nhiều ca sĩ tên tuổi, thu hút hàng trăm khán giả đến xem mỗi tối. Các buổi biểu diễn được tổ chức tại Trạm khách Quân chủng Phòng không – Không quân và được bán vé với giá từ 450.000 đến 950.000/vé/ghế nhưng lại được quảng cáo là chương trình biểu diễn không thu tiền.

Quảng Ninh: Hai thửa đất liền kề, vì sao giá bồi thường chênh lệch cả chục triệu đồng/m2?

Ông Nguyễn Tiến Lãng trình bày sự việc với phóng viên.
(PLVN) - Mới đây, Báo Pháp luật Việt Nam nhận được đơn kêu cứu của ông Nguyễn Tiến Lãng (85 tuổi, trú tại tổ 11C, khu 4A, phường Hùng Thắng, TP Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh; nhận ủy quyền của con trai Nguyễn Tiến Luật) về giá đất bồi thường chưa hợp lý làm ảnh hưởng đến quyền lợi của gia đình.

Đồng Nai: Cưỡng chế “gấp rút” sau 2 ngày được mời làm việc

Cơ quan chức năng làm việc tại thửa đất nhà bà Mai sáng ngày 23/06/2022.
(PLVN) - Mới đây, Báo Pháp luật Việt Nam nhận được đơn của bà Ngô Thị Mai cầu cứu về việc bị cưỡng chế trên thửa đất số 34, 40 tờ bản đồ số 20 tại khu phố 2, phường Xuân Hoà, TP Long Khánh, tỉnh Đồng Nai. Mảnh đất này được bà Mai mua lại của vợ chồng bà Đỗ Thị Diệu Chi.

Sự việc dấu hiệu vi phạm tại Củ Chi (TP HCM): Cho cá nhân “đầu tư hạ tầng” 4ha đất để… phân lô tách thửa

Khu đất được chấp thuận đầu tư hạ tầng trái luật trong cảnh ngổn ngang.
(PLVN) -  Như PLVN đã có bài phản ánh, bà Nguyễn Thị Phước (SN 1959) sau khi được UBND huyện Chủ Chi (TP HCM) “chấp thuận đầu tư hạ tầng” khu đất 4ha tại ấp 1, xã Tân Thanh Tây; đã ký hợp đồng đặt cọc mua đất nền với nhiều người; rồi suốt thời gian dài không thể thực hiện hợp đồng. Theo tìm hiểu, lý do dẫn đến tình trạng này đã được nêu trong Kết luận thanh tra 08/KL-TTTP-P3 ngày 15/06/2020 của Thanh tra TP HCM.

Dự án tuyến tránh TP Sơn La (QL6): Nhà thầu “hạ” đường dây điện rồi bỏ mặc

Dự án tuyến tránh TP Sơn La (QL6): Nhà thầu “hạ” đường dây điện rồi bỏ mặc
(PLVN) -  Cả hệ thống đường dẫn dây điện nằm rạp trên nền đất nơi người dân thường xuyên qua lại, nguy hiểm rình rập, tai nạn có thể xảy ra. Nguyên nhân là do nhà thầu thi công công trình làm hỏng, rồi chậm trễ hoàn trả lại như đã hứa. Đó là thực tế đang xảy ra tại tổ 7, phường Chiềng Sinh, TP Sơn La, tỉnh Sơn La.

Vụ ẩu đả kinh hoàng tại ngã tư Trần Duy Hưng - Hoàng Minh Giám (Hà Nội): Cả bị cáo, bị hại đều cho rằng “dấu hiệu bỏ lọt tội phạm”

Ông Phạm Hùng Vĩ (bố của bị cáo Hưng) có đơn cho rằng còn nhiều chứng cứ khách quan của vụ án chưa được làm rõ.
(PLVN) -  Không đồng tình với quyết định của TAND TP Hà Nội xử 3 bị cáo về tội “Giết người” và “Gây rối trật tự công cộng”, đại diện gia đình bị cáo và cả bị hại trong vụ án này đều cho rằng tòa cấp sơ thẩm đã bỏ lọt tội phạm và chưa làm rõ được người đã gây ra nhiều thương tích nghiêm trọng cho bị hại.

Hàng loạt dự án “bảo tồn gen và lai tạo” bò Mông tại Bắc Kạn: Có mục đích thực sự nào ẩn khuất phía sau?

Toàn cảnh dự án của Cty bò Mông.
(PLVN) -  Ông Lục Văn Cường, Chủ tịch UBND xã Quảng Chu cho biết, hiện trên địa bàn còn có nhiều HTX nuôi bò Mông chưa mang lại hiệu quả. Tuy nhiên, các dự án đều gắn với từ “bảo tồn gen và lai tạo”, nên chính quyền địa phương cùng các ngành cũng khó có lí do để kiểm tra, đánh giá tính hiệu quả để đưa ra giải pháp đối với những đơn vị này.

Bắc Ninh: Khiếu kiện liên quan dự án khu dân cư Lãm Trại

Vợ chồng ông Hoàng Đình Đạt trao đổi sự việc với phóng viên.
(PLVN) -  Ông Hoàng Đình Đạt (trú tại thôn Lãm Trại, phường Vân Dương, TP Bắc Ninh) cho rằng, việc UBND TP Bắc Ninh đề xuất UBND tỉnh giao một nửa diện tích đất tại lô G3, dự án khu dân cư Lãm Trại cho người khác khi đã giao cho gia đình ông là không đúng.

Quy hoạch hai bên đường Lê Văn Lương - Tố Hữu bị “băm nát”: Chỉ tại 1 dự án, số tiền thất thoát đã nhiều tỷ đồng

Một góc dự án Khu công viên giải trí số 01 Trung Hòa - Nhân Chính.
(PLVN) - Ngoài việc cấp phép tùy tiện, vi phạm trong thẩm định, phê duyệt đồ án quy hoạch, một nguyên nhân khác khiến quy hoạch đô thị 2 bên đường Lê Văn Lương - Tố Hữu (Hà Nội) bị phá vỡ là do tình trạng buông lỏng quản lý xây dựng theo quy hoạch xây dựng được duyệt, tổng mặt bằng, phương án kiến trúc được chấp thuận của một số sở, ngành, UBND quận, huyện.

Vụ kiện hi hữu đòi lại thửa đất đã bán 24 năm

Khu đất đã được ông lập viết giấy bán cho ông Nam từ 24 năm trước.
(PLVN) -  Gia đình ông Lê Văn Nam (SN 1964, ngụ thôn Mũi Đá, xã Tân Phước, thị xã La Gi, Bình Thuận) đã mua đất, trả đủ tiền, đã sử dụng đất có vị trí, ranh giới rõ ràng suốt 24 năm; nhưng bất ngờ bị TAND La Gi tuyên bố “hợp đồng mua bán vô hiệu”.