Nhìn từ dịch Covid-19: Người dân không hoảng loạn trước tin giả

(PLVN) - Theo Ths. Vũ Mạnh Cường, Vụ phó Vụ Truyền thông và Thi đua khen thưởng Bộ Y tế, từ khi dịch bệnh Covid-19 xảy ra, Bộ Y tế cũng đã nhìn thấy mạng xã hội là mảnh đất rất màu mỡ cho các thông tin trái chiều, tin giả (fake news), các thông tin không được kiểm chứng xuất hiện. Vậy truyền thông có vai trò ra sao trong cuộc chiến chống dịch Covid-19 và tin giả, tin không kịp thời sẽ khiến người dân hoang mang đến mức nào?
Thạc sỹ Vũ Mạnh Cường, bác sỹ Nguyễn Trung Cấp, bác sỹ Trần Văn Phúc tại buổi tọa đàm. Thạc sỹ Vũ Mạnh Cường, bác sỹ Nguyễn Trung Cấp, bác sỹ Trần Văn Phúc tại buổi tọa đàm.

Thất bại truyền thông sẽ thất bại trong chống dịch

Tại tọa đàm “Trách nhiệm truyền thông nhìn từ dịch Covid-19” do CLB Cafe số (Hội Truyền thông số VN) và Báo Giao thông tổ chức mới đây, Ths. Vũ Mạnh Cường, Vụ phó Vụ Truyền thông và Thi đua khen thưởng, Bộ Y tế cho biết, dịch bệnh này chúng ta nghe đến từ giữa tháng 1/2020.

Khi dịch xuất hiện ở Vũ Hán, Trung Quốc, truyền thông nước ngoài bắt đầu đưa tin, Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế đã tiến hành thu thập thông tin, nghiên cứu tài liệu, Cục Quản lý Khám chữa bệnh lập tức lật giở lại dịch SARS, đưa ra phác đồ điều trị.

Đồng quan điểm, BS. Trần Văn Phúc, Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Đa khoa Xanh pôn cho rằng, trong đợt dịch này, thành hay bại, vai trò của truyền thông chiếm tỷ lệ rất cao, có thể là 30%. Truyền thông làm thế nào để con số cất lên tiếng nói, những con số đó không đe doạ người dân thì mới quan trọng. Chúng ta mà thất bại trên mặt trận truyền thông thì 100% sẽ thất bại khi dịch xuất hiện.

BS Phúc dẫn chứng, trong dịch bệnh Mers năm 2015, Hàn Quốc không có truyền thông nguy cơ, dẫn tới người dân không biết, tự vào mạng tìm, loạn tin đồn, dẫn đến Hàn Quốc có 186 bệnh nhân nhưng tử vong 38 bệnh nhân, Chính phủ Hàn Quốc phải cách ly 16.752 bệnh nhân. Hệ quả toàn xã hội Hàn Quốc thời điểm đó bị rối loạn, bệnh nhân sợ hãi, giá cả leo thang, phải đóng cửa toàn bộ trường học từ mầm non đến đại học, GDP sụt giảm.

Vụ phó Vụ Truyền thông và Thi đua khen thưởng Bộ Y tế cho biết, rất may dịch Covid-19 lần này, việc truyền thông tương đối đồng điệu, chúng ta đã bắt đầu đi được một nhịp với nhau, đây là điều tuyệt vời để ngăn chặn dịch bệnh không lan rộng ra.

Ông Cường chia sẻ: “Suốt từ 23 Tết Nguyên đán đến nay toàn bộ ngành Y tế chưa được nghỉ ngơi. Hệ thống y tế dự phòng đã được kích hoạt ngay lập tức, đưa ra tất cả các kịch bản bệnh có thể phát triển để đưa ra các phương pháp đối phó khác nhau. Quan trọng hơn hết, vai trò điều hành của Chính phủ rất rõ nét, các biện pháp đưa ra rất tổng thể, phối hợp nhịp nhàng với các bộ ngành, địa phương để chúng ta đối phó với dịch bệnh một cách hiệu quả nhất.

Tiếp xúc trực tiếp với các cán bộ y tế cơ sở chúng tôi nhận thấy hoạt động của loa phường vô cùng cần thiết, chúng tôi sử dụng từ phương tiện đơn sơ nhất đến phương tiện hiện đại nhất hiện nay. Các đơn vị như Viettel xác lập một tổng đài với 80 điện thoại viên, mỗi ngày nhận 15 nghìn cuộc gọi cần tư vấn về dịch bệnh.

Các ứng dụng như Zalo Việt Nam, App sức khoẻ Việt Nam, DDT giúp thành lập một cổng điện tử mới về dịch bệnh. Đặc biệt, bên cạnh sự giúp đỡ của các công ty viễn thông là sự trợ giúp của các nhà báo, các toà soạn, nhiều cơ quan báo chí mở chuyên mục về dịch bệnh, cập nhật tin thường xuyên”.

Cùng với đó, bác sỹ Nguyễn Trung Cấp, Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương cũng bày tỏ: Bệnh Covid-19 mới xuất hiện nên nảy sinh rất nhiều vấn đề về chẩn đoán, xây dựng phương án điều trị ban đầu, càng về sau càng hoàn thiện hơn. Liên tục có các cải tiến mới về chẩn đoán, phác đồ… như chúng ta theo dõi.

Nếu không phải người của chuyên ngành sẽ không hiểu, hoang mang trước nhiều thông tin chẩn đoán mỗi ngày một khác nhau. Và bản thân các bác sỹ gặp khó khăn khi truyền tải thông tin từ những kiến thức hàn lâm chuyển tải sang thành kiến thức đại chúng, để người dân hiểu rõ và rành mạch hơn.

Nhìn từ dịch Covid-19: Người dân không hoảng loạn trước tin giả ảnh 1
 Hành khách đều qua khu vực đo thân nhiệt tại sân bay. 

Ví dụ như thông tin virut Covid-19 lây qua khí dung, oresol, nếu chúng ta quy ra là lây qua đường không khí sẽ khiến người dân hoảng loạn. Người dân sẽ lẫn lộn với ý thức: lây qua không khí rất nguy hiểm, nhưng hiểu rõ trong môi trường đóng kín, qua giọt bắn giọt nhỏ thì khiến người dân yên tâm hơn.

Khoảng cách giữa khái niệm chuyên môn với khái niệm dân dã. Cùng với đó liên tục có sự đổi mới trong chẩn đoán và điều trị, các thông tin đưa ra truyền thông liên tục, tham gia diễn giải để truyền thông đúng áp dụng với cộng đồng, cần xây dựng một mạng lưới đội ngũ chuyển tải được khái niệm theo đúng tinh thần…

Không giấu giếm thông tin

Hiện nay chúng ta đang công khai rất trung thực về dịch bệnh, không giấu giếm hay làm giảm bớt thông tin. Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều ý kiến trái chiều xung quanh “tính trung thực” này. Ông Vũ Mạnh Cường khẳng định: “Khi dịch bệnh bùng nổ, chúng tôi đề ra nguyên tắc đầu tiên và tối cao nhất là không giấu giếm, công khai trung thực về dịch bệnh, từ số người nhiễm, số người nghi nhiễm… Giữa y tế và truyền thông nếu lệch nhịp sẽ không còn là truyền thông nguy cơ nữa. Qua lần này chúng tôi nhận thấy sự đồng điệu, đồng tâm giữa các bên”.

Bác sỹ Trần Văn Phúc cho biết thêm: “Với tư cách là người đồng hành từ dịch SARS 2003, dịch H1N1… tôi quan sát thấy Việt Nam thực hiện rất tốt việc minh bạch hoá thông tin với toàn dân và thế giới. Đúng là cũng có ý kiến nghi ngờ, thậm chí các đồng nghiệp của tôi ở nước ngoài cũng nghi ngờ Việt Nam làm quá tốt như vậy có phải là giấu giếm? Tôi theo dõi và khẳng định không có chuyện đó”. 

Bác sĩ Nguyễn Trung Cấp cho rằng, chúng ta đã làm rất tốt 2 việc đầu nên Việt Nam có số lượng bệnh nhân rất nhỏ. Còn nếu con số bệnh nhân này mà lên hàng nghìn, hàng vạn thì chắc chắn sẽ không thể điều trị tốt được.

Vấn đề thứ 2, bác sĩ Cấp muốn chia sẻ, toán thống kê là một chương trình bác sĩ phải học nhưng để hiểu sâu cũng không nhiều. Chắc chắn với nhà báo thì toán thống kê vô cùng khó khăn. Chúng ta thấy tình trạng, Trung Quốc công bố mỗi ngày tăng thêm 300 - 400 bệnh nhân, tử vong 30 - 40 bệnh nhân, các nhà khoa học bảo dịch leo thang khủng khiếp. Đến ngày khác, Trung Quốc công bố tăng thêm 2.000 bệnh nhân, chết khoảng 400 bệnh nhân, nhà khoa học bảo rằng đến đỉnh và chuẩn bị quay xuống.

Nhưng nếu căn cứ con số thông thường thì sẽ có ý kiến thắc mắc rằng: “Lúc đang đi lên các ông lại bảo là cực kỳ kinh khủng. Lúc đang cực kỳ kinh khủng ông lại bảo là đã đỡ rồi”. Đó là khái niệm về thống kê. Nếu hiểu đúng thì cực kỳ khó khăn. Một trong những trách nhiệm của truyền thông là diễn giải con số đó phù hợp để người dân hiểu và không hoảng loạn ở con số hàng trăm hay hàng nghìn mà ở xu thế đi lên hay đi ngang.

Thứ 3, có thể tư duy của thầy thuốc và nhà báo khá xa nhau. Tư duy thầy thuốc là trong hoàn cảnh xấu, chọn cái ít xấu nhất. Còn với nhà báo, tư duy là mong mỏi mọi điều tốt với mọi người. Mỗi con người là một số phận nên không chấp nhận được việc bảo chết thêm vài trăm người. Đặt vào vị trí của nhau trong mỗi quyết định, trong mỗi lý giải thì mọi thứ sẽ tốt hơn…

Là người trong cuộc ở tuyến đầu, bác sỹ Nguyễn Trung Cấp cũng cho biết thêm, trong quá trình theo dõi, điều trị cho bệnh nhân Covid-19, từ hơn 20 ngày qua ông và bác sỹ Phó khoa không rời bệnh viện. Bởi để giảm thiểu tối đa nguy cơ, bác sỹ Trưởng và Phó là hai người trực tiếp thăm khám soi, nghe sát tận miệng bệnh nhân, bất cứ thời gian nào… 

Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông và Thi đua khen thưởng, Bộ Y tế Vũ Mạnh Cường: Các thông tin không chuẩn xác sẽ gây hoang mang cho cộng đồng

Việc xuất hiện những thông tin trái chiều, tất cả chúng ta cũng nhìn thấy mạng xã hội là mảnh đất màu mỡ cho các thông tin trái chiều, fake news, các thông tin không được kiểm chứng xuất hiện. Trong đó, có rất nhiều thông tin dịch không chính xác, mà “khí dung giao” là 1 ví dụ.

May mắn, các nhà khoa học y tế của Việt Nam nhanh chóng đưa ra các thông tin chính xác để dập những thông tin gây hoang mang đó. Đặc biệt, thời gian gần đây, trên mạng lan truyền thông tin, Chính phủ Nga tuyên bố virus Corona là do rò rỉ, là nhân tạo. Sau đó, một dịch giả nổi tiếng đã phải lên tiếng do dịch sai, chưa được kiểm chứng từ các bác sĩ, nhà khoa học. 

Lợi dụng tình hình dịch Covid-19 có diễn biến phức tạp, nhiều đối tượng đã thông tin không chính xác khiến người dân lo lắng. Gần đây, thông tin virus Corona có thể lây truyền qua đường ống nước khiến không ít người dân hoang mang. Đến thời điểm hiện tại tôi chưa thấy thông báo có trường hợp lây nhiễm virus Corona mới qua đường ống thoát nước hay đường ống chất thải.

Đây chỉ có thể là một giả thuyết còn thực tiễn chưa có ca nào bị lây nhiễm virus Corona mới, gây bệnh viêm đường hô hấp cấp qua đường ống nước hay đường ống thoát chất thải. Thực tế, phải có một chùm các ca mắc Covid-19 cùng bị nhiễm virus qua một đường lây truyền thì mới có thể khẳng định được đường lây đó là chính xác. Nếu không chứng minh được điều này thì mọi đường lây truyền khác chỉ là giả thuyết và không có cơ sở khoa học.

Hơn nữa, Covid-19 là vụ dịch đầu tiên mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phải kêu gọi để chống lại fake news lan truyền trên các trang mạng xã hội. Tôi cho rằng khi người dân lo lắng có hiểu biết thì sẽ dẫn đến hành động đúng, còn chỉ lo lắng mà không có hiểu biết sẽ gây ra nhiều hệ lụy khó lường.

Thực tế đã có sự đánh tráo khái niệm khiến nhiều người dân hiểu sai về tình hình dịch bệnh cũng như bản chất của vấn đề. Đơn cử, nhiều ý kiến cũng như các thông tin cho rằng vùng có dịch là cả tỉnh Vĩnh Phúc. Tuy nhiên, vùng có dịch là xã Sơn Lôi chứ không phải cả tỉnh Vĩnh Phúc. Việc đánh tráo khái niệm đã khiến không ít người dân có sự kỳ thị đối với người dân tại Vĩnh Phúc…

Nguyễn Mỹ
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Mùa dịch và chữ tâm trong kinh doanh

Bên cạnh số ít những “gian thương” đầu cơ trục lợi trên dịch bệnh thì những người kinh doanh chân chính vẫn ngày đêm nỗ lực giúp đồng bào trong lúc ngặt nghèo.
(PLVN) - Chữ tâm của người kinh doanh càng hiển hiện rõ trong thời điểm dịch bệnh hoành hành, nhiều địa phương áp dụng Chỉ thị 16, hoạt động mua bán khó khăn.

Quyết định cần thiết

Quyết định cần thiết
(PLVN) -  19 tỉnh, thành phố phía Nam thực hiện giãn cách xã hội. Đây là một quyết định khó khăn, bởi vị trí đặc biệt của TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam đối với đất nước.

Chống “virus tâm lý”

Chống “virus tâm lý”
(PLVN) - “Cuộc chiến” chống đại dịch COVID-19 ở nhiều quốc gia đang đối mặt với những thách thức mới. Đông Nam Á oằn mình gánh “kỷ lục buồn” vì COVID-19, biến thể Delta cũng đang “nhấn chìm” quốc gia giàu có như nước Anh. Với Đông Nam Á, trong ngày 30/6, nhiều nước gặp phải “kỷ lục” chết chóc.

Tán dương, khen ngợi và quấy rối - đâu là ranh giới?

Tán dương, khen ngợi và quấy rối - đâu là ranh giới?
(PLVN) - Trong những năm gần đây, nhờ sự nỗ lực của các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội và cộng đồng, vấn nạn quấy rối tình dục trẻ em – đặc biệt là trẻ em gái và phụ nữ đã có những chuyển biến tích cực, tuy nhiên đây vẫn còn là vấn đề phổ biến, chưa được chấm dứt triệt để.

“Xin hãy tử tế đến tận cùng”

Một trong những Youtuber đi làm thiện nguyện với thái độ khiếm nhã, khiến dư luận bức xúc.
(PLVN) - Những ngày này, nhiều Youtuber, người có điều kiện quyên góp - sống ở Sài Gòn đã chia sẻ khó khăn với những người nghèo khó hơn bằng những suất cơm, tấm bánh thiết thực. Thế nhưng, trái với đi từ thiện là trao yêu thương, trao nụ cười, trao tấm lòng thơm thảo, nghĩa đồng bào thì một số Youtuber khiến dư luận sững sờ, không tin vào mắt mình khi có những lời lẽ phản cảm, khiếm nhã với người nhận! Nhiều người cho rằng, khi bạn chưa đặt bản thân vào vị trí người cơ nhỡ thì xin đừng đi làm thiện nguyện…

Nâng Pháp lệnh Công nghiệp Quốc phòng thành luật

Tên lửa, khí tài hiện đại của Quân đội.
(PLVN) - Sau 12 năm thực hiện, Pháp lệnh Công nghiệp Quốc phòng đã bộc lộ những hạn chế. Vì vậy, Bộ Quốc phòng sẽ nghiên cứu, tham mưu, đề xuất Đảng, Nhà nước xây dựng Dự án Luật Công nghiệp Quốc phòng, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ với hệ thống pháp luật về quốc phòng, giải quyết những yêu cầu mới mà thực tiễn đặt ra, bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất với các quy định của pháp luật có liên quan.

Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam: Phát huy vai trò Nhân dân trong giám sát quyền lực Nhà nước

Hội thảo về kiểm soát quyền lực để phòng chống tham nhũng do Ban Nội chính tổ chức vào tháng 1/2021.
(PLVN) - Nhân dân kiểm tra, giám sát quyền lực Nhà nước là một trong những nội dung của xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN. Từ khi Nhà nước vô sản ra đời, vấn đề phát huy vai trò của Nhân dân trong việc kiểm tra, giám sát đối với quyền lực Nhà nước được đặt ở vị trí trung tâm công tác lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Nhân dân kiểm tra, giám sát quyền lực Nhà nước là một trong những đặc trưng của xã hội mới - xã hội XHCN.

Vừa chống dịch, vừa an dân

Hình minh họa
(PLVN) - Bài phát biểu tại Hội nghị sơ kết 7 ngày thực hiện cách ly xã hội toàn TP theo Chỉ thị 16 của Bí thư Thành ủy TP HCM Nguyễn Văn Nên đã đập tan những hoài nghi của một số người về tâm huyết, năng lực phòng chống dịch COVID-19 của đô thị lớn nhất Việt Nam.

Không được phép lơ là, chủ quan

Không được phép lơ là, chủ quan
(PLVN) - Dịch bệnh COVID-19 trên thế giới đang tiếp tục diễn biến phức tạp tại nhiều khu vực. Số ca nhiễm và tử vong toàn cầu tăng trở lại do sự xuất hiện của biến chủng SARS-CoV-2 làm tiêu tan hy vọng trở lại cuộc sống bình thường của nhiều quốc gia. Đã xuất hiện các biến chủng mới được cảnh báo nguy hiểm hơn.

Đề xuất giúp hạn chế 'mầm độc' mạng xã hội

Đề xuất giúp hạn chế 'mầm độc' mạng xã hội
(PLVN) - Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 72/2013/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng và Nghị định số 27/2018/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 72/2013/NĐ-CP Bộ Thông tin và Truyền thông (TT&TT) đã đề xuất một số quy định mới về cấp phép mạng xã hội. Trong đó có nội dung đang rất được quan tâm về quy định liên quan đến dịch vụ phát sóng trực tuyến trên mạng xã hội (livestream).

Kịp thời, công bằng và minh bạch

Kịp thời, công bằng và minh bạch
(PLVN) - Ngày 13/7, Phiên họp thứ 58 Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã nghe Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân gửi tới Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XV.

Đi ngược chiều đạo lý

Hình minh họa
(PLVN) - Trong cơn dịch bệnh hoành hành, lợi dụng sự khó khăn, một nhóm người lập ra các app (ứng dụng) tín dụng và mồi chài “ở nhà kiếm tiền triệu”.

Trận đánh không được phép thất bại

Trận đánh không được phép thất bại
(PLVN) - TP Hồ Chí Minh, đô thị lớn nhất Việt Nam, thành phố được mệnh danh “không bao giờ ngủ” với những hoạt động giao thương không ngừng nghỉ, người, xe tấp nập trên đường thâu đêm suốt sáng đã chính thức bước vào một “giấc ngủ” hiếm hoi trong 15 ngày; khi áp dụng Chỉ thị 16 với toàn bộ TP để tập trung toàn lực chống dịch COVID-19, kể từ 0h ngày 9/7/2021.

Khi thành phố là nhịp cầu gắn kết những yêu thương

Một góc vắng lặng của TP HCM trong những ngày đầu giãn cách
(PLVN) -  TP Hồ Chí Minh có những ngày nắng, những ngày mưa, nhưng bây giờ lại có thêm những ngày giãn cách xã hội để phòng chống dịch COVID-19. Hai từ giãn cách đọc ngắn, đơn giản thôi nhưng phía sau đó lại chứa đựng biết bao nhiêu điều, bao nhiêu trăn trở suy tư và quan trọng nhất nó thể hiện ý thức của người dân, sự quyết tâm của Chính phủ trong việc khống chế đại dịch đang bùng phát trở lại.

Ưu tiên số 1

Hình minh họa.
(PLVN) - Phòng, chống COVID-19, duy trì sản xuất kinh doanh trong bối cảnh dịch bệnh đang diễn biến phức tạp tại TP HCM và các tỉnh lân cận hiện nay đang là ưu tiên số 1.

Khi trẻ em phải “cõng” kỳ vọng của gia đình

Hình minh họa.
(PLVN) - "Mỗi người sinh ra có sở trường khác nhau. Chúng ta không thể bắt một trẻ có thiên hướng về âm nhạc, hội họa đi học bác sĩ”, ông Khuất Văn Quý – Phó Vụ trưởng Vụ Gia đình, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chia sẻ tác động tiêu cực khi một số bậc cha mẹ quá kì vọng vào con cái.