Lộng quyền, khai quốc công thần nhận án tử

(PLO) -Vốn là khai quốc công thần của nhà Lê sơ (1428-1527), Lê Sát có lúc quyền cao tột bậc, một tay điều hành việc nước thay cả vua nhỏ tuổi. 
Lê Sát làm tể tướng, Phụ chính đầu thời Lê Thái Tông Lê Sát làm tể tướng, Phụ chính đầu thời Lê Thái Tông

Nhưng khổ nỗi, vì không biết bao nhiêu là đủ, đến nỗi sau đó, thân bị lụy, danh bị ô, âu cũng là bài học cho những ai còn mong “tham quyền, cố vị”. 

Nơi “Bình Ngô đại cáo”, Nguyễn Trãi có cho hay cuộc khởi nghĩa chống Minh của Lê Lợi “Núi Lam sơn dấy nghĩa/Chốn hoang dã nương mình”… “Vừa khi cờ nghĩa dấy lên/Chính lúc quân thù đang mạnh”. Và những tuấn kiệt ban đầu tham gia đoàn quân chống phương Bắc đô hộ ấy, có Lê Sát. Bởi Lê Sát, như ghi chép trong “Đại Việt thông sử”, là người làng Bỉ Ngũ ở Lam Sơn. 

Góp công dựng nhà Lê

Có mặt trong đoàn quân vị nghĩa vì nước ấy, Lê Sát góp phần lập nên bao chiến công hiển hách, trở thành một trong những công thần khai quốc bậc nhất của nhà Lê sơ, mà trong “Nam quốc vĩ nhân truyện” có gói gọn là “Ông chém được Liễu Thăng, và bắt sống được Hoàng Phúc.

Chiến công của ông rất nhiều”. Vậy, cụ thể công lao của công thần họ Lê ra sao? Cứ xem những chính tích ông lập được, sách “Đại Việt thông sử” chép lại tường tận, hẳn rõ. 

Chiến công đầu tiên của Lê Sát được ghi lại, ấy là vào năm Canh Tý (1420), khi ông cùng Lê Triện được sai đi đánh Tạ Phượng, Hoàng Thành ở trại Quan Du (thuộc Quan Hóa, Thanh Hóa ngày nay), ông đã lập công phá thành “chém hơn nghìn tên, làm cho thế giặc ngày một suy”.

Tiếp đó là chiến công năm Giáp Thìn (1424) khi đánh tan quân Trần Trí, Sơn Thọ, vây thành Nghệ An. Với sự kiện ấy “từ đó thế quân lừng lẫy”. 

Khi cuộc khởi nghĩa đang trên đà thắng lợi, viện binh nhà Minh kéo sang. Năm Đinh Mùi (1427), khi An Viên hầu Liễu Thăng cầm đầu 20 vạn quân kéo sang, ông được lệnh cùng Lưu Nhân Chú, Lê Linh phòng giữ các ngã, mai phục địch nơi ải Chi Lăng.

Lộng quyền, khai quốc công thần nhận án tử ảnh 1
Lê Sát, Đinh Liệt đem quân và voi trận phục sẵn ở Chi Lăng đánh Liễu Thăng

Kết quả, Liễu Thăng rơi đầu nơi sườn Mã Yên, viện binh Minh đại bại. Đến trận hạ thành Xương Giang tháng 10 năm ấy, 5 vạn địch rơi đầu. Cái cảnh mà “Bình Ngô đại cáo” miêu tả dưới đây, chính là trận ấy:

“Đô đốc Thôi Tụ lê gối dâng tờ tạ tội,

Thượng thư Hoàng Phúc trói tay để tự xin hàng.

Lạng Giang, Lạng Sơn, thây chất đầy đường

Xương Giang, Bình Than, máu trôi đỏ nước

Ghê gớm thay! Sắc phong vân phải đổi,

Thảm đạm thay! Ánh nhật nguyệt phải mờ”.

Trận ấy, được Lê Quý Đôn nhận xét là “Có lẽ từ triều Trần bắt được Tích Lệ Cơ, Ô Mã Nhi cho đến lúc ấy, nước Nam thắng giặc phương Bắc, chưa có trận nào lớn như vậy”. Và với riêng Lê Sát thì “Trong chiến dịch này, công của ông đứng đầu các tướng”. Ghi chính tích của ông, trong “Ngự chế Việt sử tổng vịnh” mới ca rằng:

“Chi Lăng mai phục chính mưu cao,

Giết Liễu bắt, Thôi chiến thắng nhiều”. 

Nhiếp chính phò ấu chúa

Ra công, gắng sức cho nền độc lập, tự chủ của nước nhà, góp công lớn cho sự thành lập nhà Lê năm Mậu Thân (1428), cũng như nhiều khai quốc công thần khác, Lê Sát được tưởng thưởng công lao dựng nghiệp cho dòng dõi vua đất Lam Sơn.

Ghép chép nơi “Đại Việt sử ký toàn thư”, thì sau khi lên ngôi, vua Lê Thái Tổ phong thưởng các công thần, riêng Lê Sát được ban hiệu Suy trung Tán trị Hiệp trung mưu quốc công thần Nhập nội Kiểm hiệu Tư khấu Bình chương quân quốc trọng sự. Đến năm sau, khi khắc biển tên 93 công thần, tên ông đứng hàng thứ hai, được phong làm Huyện thượng hầu. Lê Sát trở thành một trọng thần của triều đại. 

Cuối đời vua Lê Thái Tổ (1428 - 1433), ông được gia phong làm Dương vũ Tĩnh nạn công thần, thăng Đại Tư đồ, được tin tưởng giao việc giúp rập cho vua tương lai là Lê Thái Tông. “Lê triều ngọc phả” cho hay, vua Lê Thái Tông, vốn là Hoàng Thái tử Nguyên Long, lên ngôi thay vua cha băng hà năm Giáp Dần (1433) khi tuổi mới 11. Sang năm Đinh Mão (1434), “do là bậc có công đầu, ông được làm thủ tướng”. 

Lộng quyền, khai quốc công thần nhận án tử ảnh 2
Lê Sát lấn quyền vua Lê Thái Tông

Vua còn nhỏ tuổi, Lê Sát đứng đầu đội ngũ công thần, hăng hái giúp vua việc nước. Hiềm nỗi, do là quan võ, xuất thân từ chiến trận, không có gốc nền văn học, lễ nghĩa, tính tình lại nóng nảy, quyết việc theo ý riêng của bản thân nên dần dần, Lê Sát trở nên chuyên quyền, lấn áp cả vua nhỏ tuổi, gây nên bao nhiêu việc nhiễu nhương nơi triều chính, tội Lê Sát bởi vậy ngày một đầy lên.

Cứ theo ghi chép trong “Khâm định Việt sử thông giám cương mục”, tội lỗi của vị trọng thần họ Lê, quả là nhiều lắm lắm. Nào là vì ghét Lưu Nhân Chú mà vu cáo tội lỗi rồi giết đi. Những vị quan không vừa lòng, thì hoặc biếm chức, hoặc cho lưu đày đi nơi xa, tỉ như Đồng tri Bắc đạo Bùi Ư Đài vì tâu xin chọn các kỳ lão vào hầu để khuyên răn vua nhỏ,

Lê Sát giận, giao cho ngục quan xét hỏi, khép vào tội ly gián vua tôi, buộc vua lưu đầy Ư Đài, dù vua không muốn... Bởi việc lấn quyền diễn ra mãi thế, trong khi vua dần khôn lớn, để rồi sinh ra cái án lụy thân.

Cái án lấn vua

Bài học của tiền nhân, Lê Sát không theo, đến nỗi thân bị lụy. “Ngự chế việt sử tổng vịnh” ghi rằng:

“Chỉ có Hoắc Quang sao chẳng học,

Huống hồ vô học lại càng sâu”. 

Sự thể cho cái án lấn vua của Lê Sát, nơi “Việt sử yếu” ghi: “Sát cậy công kiêu căng, làm nhiều điều coi thường pháp luật. Khi nhà vua đích thân nắm giữ triều chính, Ngài liền giết Sát đi”. Để khép Lê Sát vào tội chết, cũng phải có nguyên cớ của nó, bởi dù sao, như trong “Đại Nam quốc lược sử”, Alfred Schreiner đã bình rằng Lê Sát là “chư tướng trung thần hơn hết của vua cha”, lại công lao hiển hách, là trọng thần nữa.

Vua đã khôn lớn, có thể quyết được chính sự, nhưng Sát vẫn giữ quyền xử đoán. Sự bất mãn của vua Thái Tông vì sự lấn quyền của Lê Sát càng lúc càng đầy. Năm Đinh Tỵ (1437), theo “Việt sử cương mục tiết yếu” cho biết, vua vì biết Lê Ê, Lê Hiêu là thân thích của Lê Sát, trong khi Trịnh Khả hiềm khích với Sát,

những mong giảm bớt vây cánh của viên trọng thần này, ngài bèn cho bọn Lê Ê làm quan cõi ngoài, lấy Trịnh Khả coi cấm quân. Lê Sát thấy vua làm thế, thì không vừa lòng, phản đối. Vua lấy làm giận lắm, và cơ sự bắt đầu.

Lộng quyền, khai quốc công thần nhận án tử ảnh 3
Vua Lê Thái Tông bắt Lê Sát dùng tam ân triều điển

Vua đem việc ấy, nói với các ngôn quan (những người có chức năng đàn hặc, can gián) Đinh Cảnh An, Nguyễn Vĩnh Tích. An và Tích liền làm sớ dâng lên vua, hặc tội Lê Sát chuyên quyền. Vua nhận sớ ấy “giao xuống cho pháp ty xét hỏi”. Dẫu Lê Văn Linh và Nguyễn Ngân đều là những công thần ra sức bênh vực hòng gỡ tội cho Sát, nhưng vua không nghe, xuống chiếu kết tội rằng:

“Sát ghen ghét người hiền tài, chuyên quyền làm oai làm phúc, giết Nhân Chú, truất Trịnh Khả, đầy Ư Đài, đuổi Cầm Hổ. Xét hành vi của Sát, đều không phải phép tắc của người bề tôi. Nhưng nghĩ là viên cố mệnh đại thần, nên đặc cách khoan tha, cách hết chức tước”.

Những tưởng việc định tội đến đây là dừng, viên cố mệnh đại thần sẽ trở về phận dân thường. Nhưng số mệnh của Lê Sát không được chu toàn như thế, bởi sau đó không lâu, vào tháng 7 năm ấy, Sát bị tố cáo là nuôi bọn võ sĩ Lê Thảo làm thích khách để hại Nguyễn Ngân.

Vua nhận được tin tố cáo ấy, giận lắm, liền xuống chiếu “Sát nay lại nuôi sĩ tử, mưu hại bậc trung lương, đáng chém để rao quân”. Sau đó, Lê Sát được cho tự quyết định số phận của mình, chết tại nhà thay vì bị chém bêu thân. Còn vợ con, tài sản đều bị tịch thu hết. Thế là từ bậc trọng thần quyền cao chức trọng bậc nhất nhà Lê, Lê Sát trở thành một tội đồ của nhà nước. Ranh giới giữa công, tội, mong manh lắm thay. ../.

Trần Đình Ba
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Hiệu quả thiết thực trong học tập và làm theo Bác

Trung tướng Trịnh Văn Quyết thăm hỏi, tặng quà các thương binh, bệnh binh đang được chăm sóc tại Trung tâm Điều dưỡng Người có công tỉnh Phú Thọ.
(PLVN) -  Những năm qua, việc học tập và làm theo Bác đã thấm sâu vào trong nhận thức, tư tưởng, hành động, trở thành việc làm thường xuyên, tự giác của mỗi cán bộ, chiến sĩ quân đội. Toàn quân có nhiều mô hình mới, cách làm sáng tạo, mang lại hiệu quả thiết thực trong học tập và làm theo Bác, nhất là ở cấp cơ sở.

Chương trình giáo dục phổ thông mới: Thầy cô cũng học để không “thua” trò

Các thầy cô không ngừng học để không “tụt hậu” về công nghệ.
(PLVN) -  Năm học mới này, Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) mới sẽ triển khai ở các lớp 1, 2, 3 với Tiểu học; 6,7 với THCS và lớp 10 với THPT. Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đã thông qua Chương trình Phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở GDPT. Hiện 60/63 Sở đã triển khai bồi dưỡng trên hệ thống học tập trực tuyến.

Làm gì khi con “nghiện” mạng xã hội?

Nhiều trẻ “nghiện” mạng xã hội, theo dõi những clip không hợp lứa tuổi. (Ảnh minh họa)
(PLVN) -  Trẻ con “mê”, thậm chí “nghiện” các ứng dụng giải trí mạng xã hội là thực tế trong nhiều gia đình. Để “cai” cho con, phụ huynh cần đến nhiều kĩ năng, trong đó quan trọng là thấu hiểu con.

Chủ tịch ủy ban Olympic Philippines trao giải cho các VĐV xuất sắc môn Quần vợt SEA Games 31

Ngài Abraham Tolentino NG, Chủ tịch ủy ban Olympic quốc gia Philippines chụp ảnh lưu niệm cùng Chủ tịch Tập đoàn Hanaka Mẫn Ngọc Anh.
(PLVN) - Chủ tịch ủy ban Olympic Philippines Bộ trưởng Bộ Thanh niên và Thể thao Indonesia , ông Denny Abdi, Đại sứ Indonesia tại Việt Nam đến thăm, cổ vũ cho các vận động viên tại sân Quần vợt Hanaka Paris Ocean Park, thành phố Từ Sơn, diễn ra các trận chung kết và trao giải dung đơn nữ, đôi nam, đôi nam nữ môn Quần vợt SEA Games 31 .

Thí sinh là F0 được thi vào lớp 10 tại TP HCM

Ảnh minh hoạ
(PLVN) - Theo hướng dẫn mới của Sở GD&ĐT TP HCM, thí sinh F0 có nguyện vọng tham dự kỳ thi phải có đơn xin dự thi của thí sinh và ký xác nhận đồng ý của phụ huynh học sinh hoặc người giám hộ.

Khi cha mẹ giật mình…

Cha mẹ đặt quá nhiều kỳ vọng khiến trẻ bị áp lực.
(PLVN) - Chỉ cần gõ dòng chữ “học sinh tự tử vì áp lực” trên thanh tìm kiếm mạng xã hội sẽ có gần 800.000 kết quả được đưa ra trong chưa đầy 1 giây, khiến nhiều phụ huynh giật mình. Họ đâu biết đang vô tình đặt áp lực lên vai con trẻ bằng những kỳ vọng về điểm số, thành tích.

Gắn kết cộng đồng bằng những việc làm tử tế

Phát động Tháng Nhân đạo quốc gia năm 2022.
(PLVN) - Tháng Nhân đạo được Hội Chữ thập Đỏ Việt Nam triển khai từ năm 2018, qua 4 năm triển khai đã huy động được hơn 1.500 tỷ đồng, vượt 144% so với bình quân giá trị hoạt động các tháng trong năm, trợ giúp trên 3,3 triệu lượt người nghèo và người có hoàn cảnh khó khăn. Tháng Nhân đạo năm 2022 bắt đầu từ ngày 1-31/5, với chủ đề “Gắn kết cộng đồng - Lan tỏa hành động nhân ái”.

Phía sau những gương mặt vui tươi

Cần nhiều hơn những yêu thương trong tim mỗi người. (Ảnh minh họa)
(PLVN) - “Những năm tháng trưởng thành của thế hệ trước, không bao giờ giống với thế hệ sau. Thuở đó chúng ta không có một Facebook để mỗi ngày đếm like, xem các cú click đó thay cho thái độ cư xử của mình. Thuở đó chúng ta chưa có một TikTok để mỗi người đều có thể tự thể hiện bản thân theo những cách khác nhau… Vậy nên chúng ta nào biết được bên trong một đứa trẻ có những áp lực gì? Mỗi ngày chúng thức dậy, đến lớp, về nhà, liệu chúng có hạnh phúc không?”…

Phụ huynh không ở… “ngoài cuộc”

“Con hãy sống thật hạnh phúc, nỗ lực để trở thành người mà con muốn trở thành”…
(PLVN) - Nhiều ý kiến cho rằng, chuyện học hành, thi cử có lẽ chưa bao giờ lại có nhiều áp lực như ngày nay. Văn hóa Á Đông, khoa cử ảnh hưởng không nhỏ đến các gia đình ở Việt Nam. Đôi khi giỏi và dốt được nhìn qua điểm số, học lực của con - nhiều cha mẹ luôn mặc định con cái nhất định phải giỏi giang hơn người…

Những thầy cô “mang thế giới” lên vùng cao

Cô giáo Hà Ánh Phượng với những lớp học ngoại ngữ vùng cao.
(PLVN) -  Mang ngoại ngữ lên miền núi cao, dạy cho những học sinh dân tộc thiểu số và dẫn lối các em đến với cánh cửa giao lưu của thế giới, những thầy cô ấy đã vượt qua muôn ngàn khó khăn.

Chàng trai xứ Nẫu 'đưa' ba mẹ đi khắp nước Nhật

Chàng trai xứ Nẫu 'đưa' ba mẹ đi khắp nước Nhật
(PLVN) - Lê Đức Nhân (29 tuổi, xứ Nẫu - Bình Định) được biết đến là chàng trai ấm áp, vui vẻ và có nhiều tài lẻ. Không chỉ nấu ăn giỏi, anh còn vẽ tranh, trang trí nội thất. Đức Nhân sinh sống tại thị trấn Kusatsu - Gunma (Nhật Bản) trong ngành khách sạn - du lịch. Điều đặc biệt, chàng trai được biết đến nhiều hơn cả với việc đi du lịch cùng di ảnh của ba mẹ…