Giải mã kỹ thuật thủ công được ví như bản sắc văn hóa của dân tộc Dao Tiền

Giải mã kỹ thuật thủ công được ví như bản sắc văn hóa của dân tộc Dao Tiền
0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Người Dao Tiền sở hữu kỹ thuật in vải sáp ong thủ công mang giá trị về văn hóa dân tộc. Nhiều điều đặc sắc về kỹ thuật này đã được người dân nơi đây chia sẻ với PV báo Pháp luật Việt Nam.

Xóm Hoài Khao, cách Thị trấn Nguyên Bình 20 km, cách Quốc lộ 34 (Ngã ba Sơn Đông) khoảng 10km. Đây là một xóm nhỏ với 35 hộ dân, nằm biệt lập trong một thung lũng, với 100% là người dân tộc Dao Tiền.

Bà con dân tộc nơi đây luôn gìn giữ và bảo tồn nguyên vẹn những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc, từ kiến trúc nhà cửa, đời sống, phong tục tập quán, tín ngưỡng, trang phục, tiếng nói… đến đời sống sinh hoạt hàng ngày.

Nơi đây nổi tiếng với kỹ thuật in hoa văn sáp ong độc đáo và mang nhiều dấu ấn đặc trưng riêng. Kỹ thuật này không chỉ là một phần của văn hóa dân tộc mà còn gắn liền với việc bảo vệ thiên nhiên.

Kỹ thuật in hoa văn sáp ong mang hồn cốt dân tộc Dao Tiền (Ảnh: Lê Hanh)

Kỹ thuật in hoa văn sáp ong mang hồn cốt dân tộc Dao Tiền (Ảnh: Lê Hanh)

Đã là phụ nữ Dao Tiền ai cũng phải biết đến vải in sáp ong

Phụ nữ Dao Tiền đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển các giá trị văn hóa, truyền thống của dân tộc. Từ khi còn nhỏ, các bé gái đã được gia đình và cộng đồng dạy dỗ về các kỹ năng và nghệ thuật truyền thống, trong đó có in hoa văn bằng sáp ong. Quá trình này không chỉ là học nghề mà còn là một phần của sự giáo dục về văn hóa, tâm linh và truyền thống.

Ngay từ nhỏ, các bé gái Dao Tiền đã được các bà, các mẹ dạy cách vẽ hoa văn bằng sáp ong, nhuộm chàm, và làm ra các sản phẩm thủ công. Đây là một phần không thể thiếu trong quá trình trưởng thành của họ. Mỗi người phụ nữ đều học cách vẽ những hoa văn đặc trưng, cách chọn và xử lý nguyên liệu, và cách thực hiện các bước nhuộm màu một cách chính xác.

Đã là phụ nữ giao tiền ai cũng biết đến vải in sáp ong (Ảnh : Lê Hanh)

Đã là phụ nữ giao tiền ai cũng biết đến vải in sáp ong (Ảnh : Lê Hanh)

Các dịp lễ hội, cưới hỏi, và các sự kiện quan trọng trong gia đình đều là những cơ hội để phụ nữ Dao Tiền thực hành và truyền dạy kỹ năng in sáp ong.

Trong những dịp này, các bé gái thường được tham gia vào các hoạt động chuẩn bị, từ việc vẽ hoa văn, nhuộm vải đến may váy áo. Đây là cơ hội để họ học hỏi từ những người phụ nữ lớn tuổi hơn, và cùng nhau duy trì truyền thống.

Hoa văn trên trang phục thường mang ý nghĩa sâu sắc, biểu tượng cho sự tôn trọng đối với tổ tiên, thiên nhiên và cuộc sống. Việc biết cách in sáp ong không chỉ là một kỹ năng thủ công mà còn là biểu tượng của sự kết nối và tôn trọng các giá trị truyền thống. Điều này, làm cho việc học và biết cách in sáp ong trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của phụ nữ Dao Tiền.

Chị Bàn Thị Liên (xóm Hoài Khao, xã Quang Thành), người đã có nhiều năm kinh nghiệm làm vải in sáp ong chia sẻ với PV báo Pháp luật Việt Nam: “Năm ngoái, người dân Dao Tiền mở thành công một lớp truyền dạy in hoa văn sáp ong. Các cháu nhỏ được thực hành và nhanh chóng nắm được kỹ thuật. Đã là phụ nữ Dao Tiền ai cũng biết đến vải in sáp ong. Phụ nữ Dao Tiền mặc trang phục in sáp ong từ bé cho đến lớn. Trang phục đã trở thành một phần đặc biệt mang nhiều ý nghĩa trong cuộc sống của chúng tôi”.

Hang Ong Đá - hồn cốt của bản sắc văn hóa của dân tộc Dao Tiền

Người dân Hoài Khao hay người Dao Tiền nói chung gìn giữ cẩn trọng các tổ ong trên 2 vòm hang đá trong làng đó là Hang Chán Vềnh và hang Tà Lạc.

Các hang có từ 25 đến 30 tổ ong khổng lồ, với hàng nghìn con ong vây quanh tổ, được gọi tên là hang Ong Đá.

Hang Ong Đá được người dân Hoài Khao bảo vệ nghiêm ngặt, không được lấy mật và không cho người ngoài vào khai thác. Có một sự gắn kết và mối quan hệ hòa hợp giữa bầy ong và dân làng Hoài Khao hàng trăm năm qua.

Khi đàn ong di cư, để lại cho dân làng hàng chục tổ sáp ong. Bà con nấu sáp ong, in hoa văn trên trang phục truyền thống.

Chị Bàn Thị Liên cho biết thời điểm thu hoạch sáp ong vào chớm thu (thường là trước rằm tháng 7), lúc này đàn ong bay đi tránh rét để lại xác tổ ong. Và đến khi mùa xuân ấm áp, đàn ong lại quay về làm tổ.

Sau khi chọn được ngày tốt, từ sáng sớm trưởng xóm sẽ phân công nhau, mỗi người một việc, nhóm được phân công làm đồ lễ để thầy mo đi cúng, nhóm đi lấy củi, nhóm đi lấy sáp ong, nhóm nấu sáp ong.

“Nghi lễ cúng thần ong, thần rừng, cầu các vị thần phù hộ cho cả đoàn đi lấy sáp ong gặp may mắn và cầu cho năm sau ong quay về nhiều hơn. Việc leo lên thang cao dùng sào để chọc xác tổ ong xuống từ độ cao 2,3 chục mét khá nguy hiểm. Vì vậy dân làng sẽ cử những người đàn ông khỏe mạnh và cẩn thận để thực hiện công việc này, còn những người phụ nữ sẽ nhặt và buộc sáp ong đem về. Ngày lấy sáp ong, thực sự như một ngày hội của dân làng, mọi người đều đoàn kết thực hiện các nhiệm vụ”, chị Liên chia sẻ.

Có một sự gắn kết và mối quan hệ hoà hợp giữa bầy ong và dân làng Hoài Khao hàng trăm năm qua (Ảnh: Lê Hanh)

Có một sự gắn kết và mối quan hệ hoà hợp giữa bầy ong và dân làng Hoài Khao hàng trăm năm qua (Ảnh: Lê Hanh)

Vỏ tổ ong sau khi thu hoạch về được bẻ nhỏ, cho vào chảo gang đun với nước. Khi nước sôi người dân sẽ ép nước sáp ong nguyên chất chảy xuống chảo nước lạnh. Sáp ong gặp nước lạnh sẽ kết tinh, tạo thành từng vỉa vàng óng nổi lên mặt nước.

Sau đó, vỏ sáp ong được vớt lên rửa sạch và bóp cho ra hết nước, cuối cùng là công đoạn cho vào chảo cô sáp ong thành từng miếng to. Khi hoàn thành sáp ong sẽ được cân chia đều cho các gia đình trong làng.

Chị Liên tiết lộ, tùy vào sản lượng sáp ong, mỗi gia đình sẽ được chia khoảng 1kg sáp ong, có năm ít thì được vài lạng. Với 1kg sáp ong sẽ nhuộm được 10 chiếc váy.

Kỹ thuật in sáp ong kỳ công – tinh hoa của phụ nữ Dao Tiền

Sáp ong đem đun cho tan chảy, sau đó lọc bỏ tạp chất. Sáp ong được đặt lên than hồng nhằm tạo độ nóng để sáp in thật ăn vải và rõ nét các hoa văn.

Sau khi dệt xong tấm vải trắng từ sợi bông, phụ nữ Dao Tiền dùng miếng đá phẳng, mịn cả 2 mặt để mài láng bóng, sau đó chia tấm vải thành nhiều ô, cột bằng nhau. Công việc này người phụ nữ thực hiện bằng tay, chấm các điểm cân đối thành hàng và phải làm liên tục khi nào hết khổ vải mới nghỉ.

Dụng cụ để in hoa văn cũng rất đơn giản, gồm các ống tre, trúc có đường kính to nhỏ khác nhau (từ 1,5cm- 2cm), để in các hình tròn. Các que vót mỏng uốn hình tam giác để in các đoạn thẳng và góc, lá chít ép phẳng dùng làm cữ.

Tùy theo các kiểu hoa văn, phụ nữ Dao Tiền sẽ dùng các dụng cụ phù hợp chấm vào sáp ong rồi in hoa văn lên mặt vải. Việc in ấn được làm liên tục khi nào hết khổ vải.

Khi sáp ong khô thì đem nhuộm chàm nhiều lần (từ 15- 20 lần), ngày đem phơi nắng, đêm ngâm chàm. Tấm vải khi ngâm phải luôn ngập nước chàm, dùng chân đạp kỹ cho vải thấm đều màu chàm để không bị loang lổ.

Sau khi nhuộm được màu chàm như ý, tấm vải sẽ được nhúng vào nước sôi, lúc này sáp ong bị nóng sẽ tan ra và hiện lên các hoa văn trên nền chàm. Những tấm vải in hoa văn sáp ong được phụ nữ Dao Tiền sử dụng chủ yếu để khâu váy.

Sáp ong để in hoa văn trên vải trắng sau khi nhuộm chàm, sáp ong sẽ giữ lại màu trắng của vải. Nét hoa văn sáp ong độc đáo in trên vải đã trở thành nét đặc trưng của người Dao Tiền.

Việc gìn giữ và bảo tồn truyền thống in hoa văn bằng sáp ong tại xóm Hoài Khao không chỉ giúp duy trì một phần di sản văn hóa quý báu mà còn góp phần bảo vệ thiên nhiên.

Sự tôn trọng đối với bầy ong và cây chàm trong quá trình sản xuất là minh chứng cho sự gắn kết giữa con người và môi trường, tạo nên một cộng đồng bền vững và hài hòa với thiên nhiên.

Người Dao Tiền luôn chú trọng đến việc bảo vệ môi trường sống xung quanh. Họ có những quy định nghiêm ngặt về việc khai thác tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo sự cân bằng sinh thái.

Việc thu hoạch sáp ong và lá chàm được thực hiện theo mùa, không làm cạn kiệt nguồn tài nguyên. Các hoạt động này không chỉ bảo vệ hệ sinh thái mà còn duy trì nguồn nguyên liệu bền vững cho nghệ thuật in sáp ong.

Du khách trải nghiệm kỹ thuật in sáp ong (Ảnh : Lê Hanh)

Du khách trải nghiệm kỹ thuật in sáp ong (Ảnh : Lê Hanh)

Việc duy trì và phát triển nghệ thuật này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Dao Tiền.

Sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên trong quá trình in vải sáp ong là minh chứng cho một lối sống bền vững, hài hòa, nơi mà con người không chỉ sống dựa vào thiên nhiên mà còn bảo vệ và tôn trọng.

Tin cùng chuyên mục

Nhộn nhịp không khí Lễ hội Sen Hà Nội 2024

Nhộn nhịp không khí Lễ hội Sen Hà Nội 2024

(PLVN) - Lễ hội Sen Hà Nội năm 2024 chính thức được bắt đầu sau buổi khai mạc vào ngày 12/7. Tại lễ hội, bên cạnh những màn trình diễn nghệ thuật mãn nhãn, còn có các gian hàng, hội chợ ẩm thực đậm đà bản sắc dân tộc.

Đọc thêm

Dùng văn hóa để nâng tầm thương hiệu cây sen Việt

 Sen Việt Nam nói chung và sen Bách Diệp ở Tây Hồ nói riêng đều có tiềm năng lan tỏa hương sắc, vươn tầm quốc tế.
(PLVN) - Chẳng biết từ bao giờ cây sen đã sinh trưởng ở Việt Nam. Mang vẻ đẹp thanh khiết, cao quý - sen trở thành một biểu tượng văn hóa tâm linh của người Việt. Bên cạnh ý nghĩa về tinh thần, hoa sen cũng đem lại những giá trị thực tiễn, như những đóa sen Bách Diệp ở Tây Hồ không chỉ đẹp mà còn cho ra món trà sen tuyệt hảo làm say đắm bao thực khách.

Đào Nhật Tân - nồng nàn theo năm tháng

Hiện giờ cây đào đã trở thành một biểu tượng văn hóa của Hà Nội mỗi dịp Tết đến, xuân về. (Nguồn: Du lịch - Reatimes)
(PLVN) - Nhật Tân là tên một phường ở quận Tây Hồ, đồng thời gắn liền với làng Nhật Tân có nghề truyền thống trồng đào nức tiếng Hà thành suốt nhiều thế kỷ. Cứ Tết đến, xuân về, người Hà Nội lại nô nức kéo đến vườn đào khoe sắc thắm chọn cho được một cây đào bích, đào phai ưng ý.

Dẻo thơm xôi làng Phú Thượng

Mẻ xôi thơm ngon của làng Phú Thượng trở thành món ăn yêu thích của người dân Hà thành. (Nguồn: NVCC)
(PLVN) - Nép mình gần triền đê sông Hồng, làng Phú Thượng (Tây Hồ, Hà Nội) bao năm nay vẫn thổi lửa truyền đời món xôi thơm ngon, dẻo mịn. Từ những con ngõ nhỏ, xôi làng Phú Thượng mang “tiếng thơm” đi khắp mọi nơi ở Hà Thành, trở thành một thức quà được nhiều người sành ăn yêu mến.

longformNghệ nhân 101 tuổi và “thiên cổ đệ nhất trà”

Nghệ nhân trà sen Nguyễn Thị Dần, 101 tuổi vẫn nhớ những lần đài Truyền hình Nhật Bản tới làm phim về nghề ướp trà sen Tây Hồ. (Ảnh: NVCC)
(PLVN) - Trước thềm lễ đón nhận Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia - nghề ướp trà sen Tây Hồ, chúng tôi có dịp tới ngôi nhà thấm đẫm hương “Trà sen bà Dần” qua hai thế kỷ. Cụ Dần đã 101 tuổi, có điều kỳ lạ, cứ đến mùa sen nở rộ tháng 6, cụ lại cùng con cháu ngồi lấy gạo sen trong những sớm mai tinh khiết, để làm nên thứ trà sen “ đệ nhất” Hà thành…

Quy hoạch bảo quản, phục hồi Di tích Đình Thổ Tang

Di tích Đình Thổ Tang, tỉnh Vĩnh Phúc.
Phó Thủ tướng Lê Thành Long mới ký Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 24/6/2024 phê duyệt Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích lịch sử và kiến trúc - nghệ thuật quốc gia đặc biệt Đình Thổ Tang (tỉnh Vĩnh Phúc).

Mùa sen tháng 6 “đánh thức” giác quan

Gánh hoa sen đẹp ngỡ ngàng trên phố Hà Nội. (Ảnh: Tú Phạm)
(PLVN) - Dưới cái nắng nhiệt đới của tháng 6 khiến bao loài hoa e ngại, hoa sen lại càng tươi tắn, có lẽ vì là loài hoa tri kỷ của mùa hè, giống như hoa cúc của mùa thu hay hoa đào của mùa xuân. Nhiều người mong đến mùa hè để ngắm sen, không chỉ đơn thuần là chiêm ngưỡng hương sắc mà còn để nâng niu, thỏa mãn khứu giác, thậm chí là vị giác với những sản vật từ sen.

Hệ giá trị gia đình - Hạt nhân của hệ giá trị quốc gia

Từng bước đưa vào cuộc sống các chuẩn mực giá trị đạo đức, văn hóa con người Việt Nam. Ảnh tham gia cuộc thi Gia đình do Hội Nhiếp ảnh TP HCM tổ chức.
(PLVN) -  Nhà yêu nước Phan Bội Châu đã từng có câu: “Nước là cái nhà to” và “Nhà chính là nước nhỏ”. Gia đình có vai trò quyết định đối với sự tồn tại, vận động và phát triển của mỗi một con người, mỗi một xã hội, mỗi một quốc gia, dân tộc. Gia đình là nơi khởi nguồn sinh ra mỗi con người, không có gia đình để tái tạo ra con người thì xã hội không thể tồn tại và phát triển được. Vì thế, hệ giá trị gia đình chính là phần hồn cốt của gia đình, cũng chính là phần lõi của hệ giá trị quốc gia, dân tộc.

Nhà Nguyễn và những cuộc binh biến trong cung cấm

Cung điện nhà Nguyễn tại Huế. (Ảnh minh họa: PV)
(PLVN) - Những cuộc khởi nghĩa nông dân chống Pháp và chống cả nhà Nguyễn nổi dậy khắp nước khiến nhà Nguyễn rất mỏi mệt và lo sợ. Trong cung cấm đã xảy ra ba cuộc binh biến lớn từ những vị trong dòng tộc nhà vua.

Nếp áo thanh xuân

Phụ nữ thành phố Tuyên Quang hưởng ứng Tuần lễ áo dài Việt Nam. (Ảnh: Báo Tuyên Quang)
(PLVN) - “Nếp áo thanh xuân” là sáng kiến trong chuỗi hoạt động của mạng lưới Di sản - Kết nối, được Câu lạc bộ Di sản áo dài Việt Nam khởi xướng nhằm gìn giữ, phát huy, quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc tới công chúng trong và ngoài nước, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Ca trù, dòng chảy bền bỉ miền cửa biển

Các đào nương hát thờ tại cửa Đình An Biên- Lê Chân, TP Hải Phòng.
(PLVN) - “Hồng hồng tuyết tuyết! Mới ngày nào chửa biết cái chi chi. Mười lăm năm thấm thoát có xa gì...”. Vào những dịp lễ, tết hay các ngày kỷ niệm của đất nước và thành phố, người dân TP Cảng có nhiều cơ hội được thưởng thức các chương trình nghệ thuật đặc sắc ngay tại dải trung tâm thành phố hay vườn hoa Nhà kèn hoặc cửa đình An Biên hàng tháng…

Trải nghiệm văn hóa Tín ngưỡng thờ Mẫu tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam

Một góc trưng bày trong khuôn khổ chương trình trải nghiệm. (Ảnh: T.T)
(PLVN) - Kỷ niệm 8 năm thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2016 - 2024), chương trình trải nghiệm văn hóa Tín ngưỡng thờ Mẫu: Tâm - Đẹp - Vui được giới thiệu tới công chúng tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam vào tối thứ Sáu, thứ Bảy hàng tuần từ tháng 6/2024.

Lễ Đông Sửa của người Thái ở Yên Châu

Lễ Đông Sửa của người Thái ở xã Sặp Vạt, huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La.
(PLVN) - Lễ Đông Sửa (hay còn gọi là cúng rừng thiêng) của dân tộc Thái ở bản Khá, xã Sặp Vạt, huyện Yên Châu (tỉnh Sơn La) là nét văn hóa tâm linh như một món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân nơi đây...

Nên và không nên làm gì trong Tết Đoan Ngọ?

Nên và không nên làm gì trong Tết Đoan Ngọ?
(PLVN) - Tết Đoan Ngọ, hay còn gọi tết Đoan dương, Tết diệt sâu bọ là ngày lễ truyền thống của người Việt, diễn ra vào mùng 5/5 âm lịch hàng năm. Năm 2024, Tết Đoan Ngọ rơi vào thứ 2, ngày 10/6 dương lịch. Dân gian cho rằng nên và không nên làm một số việc trong ngày này.

Lễ hội ẩm thực chay thu hút hàng ngàn người dân và du khách Huế

Lễ hội ẩm thực chay- Festival Huế 2024 diễn ra từ ngày 8/6 đến 9/6.
(PLVN) - Chiều 8/6, tại Nghinh Lương Đình, TP Huế, Ban từ thiện xã hội Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN) tỉnh Thừa Thiên Huế phối hợp với Ban Tổ chức Festival Huế, Sở Du lịch, Hiệp hội Du lịch tỉnh và một số doanh nghiệp, cơ sở ẩm thực, nhà hàng, khách sạn trong tỉnh tổ chức khai mạc lễ hội ẩm thực chay - Festival Huế 2024.

Cần những câu chuyện kể để bảo tồn, phát huy tiềm năng di sản ở bảo tàng

Chiếc hộp kể chuyện ở Bảo tàng TP HCM. (Nguồn: baodautu.vn)
(PLVN) - Dự án “Chia sẻ và gìn giữ di sản Việt Nam” do Quỹ Đoàn kết các dự án Đổi mới (FSPI) của Bộ Ngoại giao Pháp tài trợ và Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam khởi xướng từ năm 2022 - 2024. Để phát triển, nâng tầm các bảo tàng, Việt Nam đã và đang thực hiện những dự án, liên kết để học hỏi kinh nghiệm gìn giữ, bảo tồn di sản và phát huy tiềm năng của bảo tàng.