Thận trọng khi lập hồ sơ ứng cử Mo Mường là di sản văn hóa thế giới

(PLO) - Sẽ ra sao nếu Mo Mường được UNESCO công nhận như hát Xoan, Quan họ? Những đám ma người Mường sẽ ra sao khi trở thành những sản phẩm du lịch? Khách du lịch sẽ chĩa ống kính máy quay, máy ảnh vào thầy mo, vào đám ma. Sự kiện đau buồn trong cuộc đời con người bỗng dưng trở thành một “tiết mục” để du lịch khai thác?
Thận trọng khi lập hồ sơ ứng cử Mo Mường là di sản văn hóa thế giới Thầy mo làm lễ cúng.

Bí ẩn Mo Mường niên đại hàng ngàn năm

Mo Mường là loại hình văn hóa dân gian nổi bật, độc đáo có giá trị nhân văn sâu sắc, là món ăn tinh thần trong cuộc sống của người Mường. Người Mường luôn tự hào với cách ví von nếu “không có mo thì không có người Mường”.  Những thầy mo Chiến, thầy mo Lươm ở Mường Bi (Tân Lạc), thầy mo Nhúm, thầy mo Chành ở Mường Động (Kim Bôi); thầy Kệnh ở Mường Thàng (Cao Phong); thầy Trí, thầy Đỏn ở Mường Vang (Lạc Sơn)… nổi danh trên khắp xứ Mường tỉnh Hòa Bình. 

Theo thầy mo Bùi Văn Chuẩn, 87 tuổi thì thầy mo chính xác là nghề cúng bái. Thầy mo chính là sứ giả giữa thế giới thần linh và nhân gian. Mo Mường bao gồm nhiều thành tố văn hóa: phong tục tập quán, tín ngưỡng, nghệ thuật âm nhạc, nghệ thuật tạo hình, lối sống, ngôn ngữ, văn chương, diễn xướng… phản ánh đặc trưng riêng mang bản sắc văn hóa của người Mường. Ở các vùng Mường hiện nay có 5 làn điệu mo được dân gian đặt tên: “Ò hoi”, “Dà dê”, “Hâm mo”, “Dà đôông” và “Hệu kệu”.

Những làn điệu mo này, về mặt âm nhạc có giai điệu khác nhau. Nội dung Mo Mường với hàng chục nghìn câu thơ, câu văn vần qua các bài mo, cát mo, roóng mo được sáng tác theo vần điệu, nghệ thuật và tuân thủ theo một nguyên tắc diễn xướng nhất định được truyền khẩu từ đời này sang đời khác, là một sự độc đáo mà ít dân tộc nào bảo tồn được. Người Mường sử dụng mo để thực hành nghi lễ trong đời sống 23 nghi lễ như: lễ Tết Nguyên đán, lễ thanh minh tảo mộ, lễ cưới, lễ tế thành hoàng, tang lễ...

Mo Bùi Văn Lựng (sinh năm 1957) được coi là “pho sách sống” của xứ Mường. Đến đời ông là đời thứ 7 làm mo. Những thầy mo có gia truyền làm mo như mo Lựng được dân chúng coi trọng hơn và gọi là “mo có nổ”.  Mo Lựng bật mí, thầy mo khi hành lễ thường mặc chiếc áo dung để đi làm lễ là chiếc áo dài 5 thân cài khuy bên nách phải, màu xanh đen, thắt đai lưng, đội mũ vải nhọn đầu như hình chiếc bồ đài. Và đặc biệt hơn cả, thầy mo mang trong mình chiếc túi phép chứa đựng vật thiêng trong quá trình làm mo. 

Tất cả các thầy mo Mường đều phải nhớ lời nguyền: “Sinh ra tôi không mặc áo rách, không đi bừa nà rộc, không ăn đầu gà, không ăn thịt chó, không mó đầu trâu, không ngủ nhà gái góa chồng”. Nếu phạm phải lời nguyền đó, thầy mo sẽ bị tai ương không thể hóa giải. Ngoài lời nguyền đó, các thầy mo phải có tâm, không giữ được đạo đức mà làm sai lệnh đấng linh thiêng thì bị giày vò cho đói khổ, bệnh tật, ốm đau đến chết.

Thận trọng với việc lập hồ sơ ứng cử di sản văn hóa thế giới

Di sản văn hóa phi vật thể Mo Mường đang đứng trước nguy cơ bị mai một bởi sự du nhập của văn hóa thời kỳ công nghiệp hóa và toàn cầu hóa đang rất mạnh mẽ. Theo số liệu kiểm kê Di sản văn hoá phi vật thể Mo Mường, toàn tỉnh Hòa Bình chỉ còn có 241 thầy mo uy tín. Đây là “kho tư liệu sống” có giá trị đặc biệt quan trọng trong khai thác và tổng hợp bài bản các giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc của dân tộc Mường Hòa Bình. 

Ban Chỉ đạo về di sản văn hoá Mo Mường Hoà Bình vừa tổ chức hội nghị bàn về việc đưa di sản văn hoá phi vật thể Mo Mường vào danh sách các di sản để xây dựng hồ sơ trình UNESCO ghi danh vào danh sách di sản văn hoá phi  vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.

Tuy nhiên, người trân trọng văn hóa Mo Mường lo ngại, sẽ ra sao nếu Mo Mường được công nhận như hát Xoan, như Quan họ? Những đám ma người Mường  sẽ ra sao khi trở thành những sản phẩm du lịch? Khách du lịch sẽ chĩa ống kính máy quay, máy ảnh vào ông mo, vào đám ma. Sự kiện đau buồn trong cuộc đời con người bỗng dưng trở thành một “tiết mục” để du lịch khai thác. Khi đó, không chỉ nguy hiểm mà còn là sự phỉ báng đối với tín ngưỡng Mường. 

PGS. TS. Kiều Trung Sơn - Viện Nghiên cứu văn hóa từng đưa ra ý kiến cẩn trọng, Mo Mường luôn gắn với nghi lễ tang ma, nghi lễ quan trọng nhất và là cuối cùng của đời người, thủ tục tiễn đưa linh hồn từ cõi sống sang cõi chết. Nó không thể dễ dàng “sân khấu hóa” như hát Xoan, Quan họ… được. Và như vậy, không nên thấy Tuyên Quang làm hồ sơ Then Tày, Nam Định làm hồ sơ Chầu văn, Yên Bái làm hồ sơ lễ Cấp sắc của người Dao mà Hòa Bình cũng làm hồ sơ Mo Mường.

Nếu có quyết tâm làm, trước hết các nhà quản lý cần trưng cầu ý kiến của cả cộng đồng người Mường, cộng đồng đã sáng tạo, lưu giữ và phát triển Mo từ bao đời nay. Hãy tôn trọng, tham khảo ý kiến của người Mường trước khi quyết định làm hồ sơ để Mo Mường ứng cử danh hiệu di sản văn hóa thế giới.

Bảo Châu
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Lật lại cuộc săn lùng, tàn sát phù thủy châu Âu gần 500 năm trước

Lật lại cuộc săn lùng, tàn sát phù thủy châu Âu gần 500 năm trước
(PLVN) - Săn phù thủy (witch-hunt) hoặc thanh trừng (witch purge) thường được miêu tả là một cuộc tìm kiếm những người được gắn mác là phù thủy, có thể sử dụng phép thuật hoặc có liên quan đến tà pháp. Săn phù thủy là một tập tục đã có từ rất lâu và thường gây ra hoảng loạn đối với dân chúng ở khắp nơi.

“Mật lệnh” từ phòng biệt giam và những tội ác kinh hoàng của băng đảng tù nhân da trắng (Kỳ I)

“Mật lệnh” từ phòng biệt giam và những tội ác kinh hoàng của băng đảng tù nhân da trắng (Kỳ I)
(PLVN) - Trong hệ thống nhà tù tại nước Mỹ, các băng đảng sắc tộc người da màu và gốc Latin luôn chiếm phần đông với số lượng lên đến hàng ngàn người. Thế nhưng các băng đảng này vẫn luôn phải dè chừng và cảnh giác với băng đảng người da trắng với cái tên Aryan Brotherhood (tạm dich là “Hội huynh đệ gốc Arya” – một dân tộc gốc Ấn-Âu). Trong số hàng loạt các vụ thanh trừng và ám sát trong tù, sự tàn nhẫn và manh động của băng đảng Aryan Brotherhood vẫn luôn khiến các đối thủ phải khiếp sợ.
Nuôi con thời 4.0: Cơn lốc chất kích thích tấn công giới trẻ Việt Nam

Nuôi con thời 4.0: Cơn lốc chất kích thích tấn công giới trẻ Việt Nam

(PLVN) - Sinh nhật, liên hoan chơi thuốc lắc, cắn cỏ Mỹ, đi bar, cà-phê hút bóng cười… đang là một trong những trào lưu, thú vui không còn lạ lẫm và ngày càng trở nên phổ biến ở thanh thiếu niên Việt Nam. Bạn bè rủ rê, áp lực gia đình, cuộc sống, sự thờ ơ và thiếu hiểu biết của gia đình và người trẻ khiến cho tình trạng trẻ hóa sử dụng chất kích thích ngày càng tăng.

 

Gần 60 trường đại học tại Mỹ ủng hộ kiện chính quyền Tổng thống Donald Trump

Gần 60 trường đại học tại Mỹ ủng hộ kiện chính quyền Tổng thống Donald Trump
(PLVN) - Khoảng 60 trường đại học tại Mỹ ngày 12/7 đã bày tỏ sự ủng hộ đối với hai trường đại học hàng đầu là Đại học Harvard và Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) phát đơn kiện chính quyền Tổng thống Donald Trump về quy định cấm các sinh viên nước ngoài tiếp tục ở lại Mỹ, nếu các trường mà họ đang theo học không tổ chức các buổi học trực tiếp trên lớp vào mùa thu này.

Giá vàng hôm nay 14/7 sẽ lập đỉnh mới?

Giá vàng hôm nay 14/7 sẽ lập đỉnh mới?
(PLVN) - Giá vàng hôm nay 14/7 trên thị trường thế giới trở lại xu hướng tăng bất chấp áp lực chốt lời gia tăng khi vàng lên đỉnh cao 9 năm. Các chuyên gia khuyến cáo không nên kỳ vọng giá vàng sẽ điều chỉnh dài trong bối cảnh hiện tại.

Truy nã cựu Thứ trưởng Bộ Công Thương Hồ Thị Kim Thoa

Truy nã cựu Thứ trưởng Bộ Công Thương Hồ Thị Kim Thoa
(PLVN) - Bộ Công an ra quyết định truy nã, quyết định tạm đình chỉ điều tra vụ án, tạm đình chỉ điều tra bị can đối với cựu Thứ trưởng Bộ Công Thương Hồ Thị Kim Thoa. Trong thời gian ra quyết định khởi tố, bà Hồ Thị Kim Thoa đang ở Pháp.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬