Tây Nguyên – miền đất sử thi

(PLVN) - Tây Nguyên được biết đến như là miền đất huyền thoại, nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa tinh thần vô giá. Dù ngắn hay dài, sử thi Tây Nguyên là một bức tranh toàn cảnh của cả một thời đại, phản ánh một cách trung thực, sinh động đời sống sinh hoạt cộng đồng, cuộc đấu tranh vì những ý tưởng nhân văn cao cả…
Tây Nguyên – miền đất sử thi

Miền đất sử thi

Sử thi Tây Nguyên có thể ra đời vào khoảng thế kỉ XVI, khi xã hội Tây Nguyên có những biến động to lớn do các cuộc chiến tranh giữa các buôn làng… Cũng như thần thoại Hy Lạp, sử thi Tây Nguyên gắn liền với tên tuổi những anh hùng thần thoại, những anh hùng của buôn làng Tây Nguyên từng được bao thế hệ ngưỡng vọng như Đăm San, Đăm Di, Dyông Dư…

Cũng theo các tài liệu lịch sử, sử thi Tây Nguyên đã được biết đến từ khá lâu, từ thời Pháp thuộc, đầu những năm hai mươi của thế kỷ trước, nhưng đến gần đây, mới được nghiên cứu, khai thác một cách quy mô, sâu rộng.

Theo các nhà nghiên cứu, cho đến nay, đã có hơn hai trăm bộ sử thi Tây Nguyên được sưu tầm, ghi chép và đang được tổ chức biên soạn; số còn lại đã được biết đến nhưng chưa kịp ghi chép cũng có hàng trăm bộ nữa.

 

Trong đó, sử thi ngắn cũng có tới mấy trăm câu (sử thi H’điêu có 570 câu); sử thi tương đối dài thì có hàng nghìn câu, như Đăm San (2077 câu), Khinh Dú (5880 câu); có những sử thi rất dài, có lẽ dài nhất trong số những sử thi đã được biết cho đến nay là Ot N’rông của người M’nông khoảng 30.000 câu…

Nhưng điều quan trọng hơn là dù ngắn hay dài, sử thi Tây Nguyên vẫn phản ánh một cách trung thực, sinh động đời sống sinh hoạt cộng đồng, cuộc đấu tranh vì những ý tưởng nhân văn cao cả mà sự kiện trung tâm là hình ảnh những người anh hùng (các M’tao) qua các cuộc chiến đấu dũng cảm, với tài năng phi thường của mình, đưa nhân dân đến hình thành những cộng đồng mới, đông đúc, giàu mạnh, vinh quang hơn… Một trong những hình ảnh tiêu biểu ấy là Đăm San, người  anh hùng của các buôn làng Tây Nguyên.

Người thổi hồn sử thi trường tồn

Điều đặc biệt ở sử thi Tây Nguyên là cách kể độc đáo. Dù văn bản có độ dài hàng trăm, hàng ngàn câu, nhưng vẫn có các cụ già thuộc lòng. Họ là những nghệ nhân, là những “kho tàng sống”, góp phần lưu giữ những giá trị tinh thần vô giá của người Tây Nguyên.

Trong khung cảnh huyền ảo của màn đêm, của không gian núi rừng như tạo nên một không - thời gian huyền thoại mà cũng rất thực và sống động lạ thường… Nếu ai đã được nghe kể sử thi thì hẳn không quên được cái ấn tượng của những đêm Tây Nguyên khi bên bếp lửa bập bùng và bên ché rượu cần giữa nhà rông hay nhà dài, nghệ nhân hát kể sử thi và xung quanh con cháu, buôn làng ngồi nghe như nuốt từng lời, như hòa vào cái không gian huyền ảo, lung linh, lặng thầm cuộc sống. Người kể khan khi cao giọng, khi lắng trầm, lúc tâm tình, ngâm ngợi..

 

Trong lúc diễn xướng, nghệ nhân dường như sống trong “một thế giới riêng”, hóa thân vào các nhân vật trong sử thi mà họ hằng yêu mến; còn người nghe mở trí tưởng tượng bay bổng cho tâm hồn trở về với thời xa xưa, huyền thoại.

Ngoài cách kể trên, còn một cách kể độc đáo hơn. Đó là cách người ta nằm kể. Mỗi lần như thế, nghệ nhân nằm trên một chiếc ghế chỉ dành cho khách quý và là chỗ ngồi của các nghệ nhân cồng chiêng trong các ngày lễ hội lớn. 

Người Tây Nguyên, ai cũng thuộc một số câu thơ hay tên các nhân vật “chính diện” nào đó trong tác phẩm sử thi. Họ luôn luôn mơ ước và được như mẫu người của các nhân vật lý tưởng được miêu tả trong câu chuyện, đó là chàng Đam San, Xinh Nhã, Lêng, Mbông luôn khỏe mạnh, dũng cảm; là nàng Hbia, Bing, Jông nết na, xinh đẹp. Mọi người càng được nghe kể khan càng thích thú, say mê bởi nội dung bổ ích, giúp cho họ hiểu được cuộc sống của chính mình, khát vọng vươn tới cuộc sống tốt đẹp, hoàn thiện hơn.

Nỗ lực bảo tồn

Có một thực tế hiện nay là trong các buôn làng Tây Nguyên, việc dân làng tụ tập về nhà Rông hay nhà dài đêm đêm nghe già làng kể sử thi đã thưa vắng dần. Lớp người kế tục công việc của những nghệ nhân thì hầu như vắng bóng, trong khi lớp nghệ nhân - già làng thì ngày một thưa dần….

Nghệ nhân trẻ chưa có được nhiều người sẵn sàng và có đủ khả năng để đón nhận, tích góp những vốn liếng của người đi trước trao truyền lại. Loại hình di sản này đang có nguy cơ thất truyền. Trước tình hình đó, các địa phương đã có một số việc làm kịp thời như tạo điều kiện cho các nghệ nhân thực hành diễn xướng, truyền dạy, giúp đỡ các nghệ nhân trẻ người dân tộc tham gia sưu tầm, dịch thuật sử thi.

Nhiều nghệ nhân sử thi Tây Nguyên đã được Nhà nước phong tặng Nghệ nhân Ưu tú, Nghệ nhân Nhân dân. Công tác xã hội hóa về bảo tồn di sản được phát huy, nhiều người đã tự nguyện góp sức chung tay bảo tồn sử thi Tây Nguyên, có nơi đã tổ chức trợ cấp tiền sinh hoạt hàng tháng cho một số nghệ nhân, giúp họ bớt những khó khăn trong cuộc sống để cùng với các nhà sưu tầm, nghiên cứu giữ gìn vốn quý của dân tộc mình

Điều phấn khởi nhất là di sản của đồng bào được trân trọng, tôn vinh, đó là vào năm 2014, sử thi Tây Nguyên được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Sơn Bình / Câu chuyện Pháp luật
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Sắp diễn ra Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam – VITM Hanoi 2020

Sắp diễn ra Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam – VITM Hanoi 2020
(PLVN) - Hội chợ Du lịch Quốc tế Việt Nam – VITA Hanoi 2020 sẽ được tổ chức từ ngày 18 – 21/11 trong bối cảnh dịch Covid-19 đã được kiểm soát và Chính phủ cho phép mở lại các hoạt động sự kiện, lễ hội. Hội chợ lần này hướng tới chủ đề ứng dụng công nghệ số trong phát triển du lịch. 

Tái khởi động Chương trình Kích cầu Du lịch lần 2 hậu Covid-19

Tái khởi động Chương trình Kích cầu Du lịch lần 2 hậu Covid-19
(PLVN) - Ngày 18/9, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức  phát động Chương trình kích cầu du lịch nội địa lần thứ 2 và sẽ được triển khai vào những tháng cuối năm 2020. Chương trình tái kích cầu du lịch lần này hướng đến chủ đề “Du lịch Việt Nam an toàn, hấp dẫn”.

Tự hào với 10 công trình chào mừng Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XV

Tự hào với 10 công trình chào mừng Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XV
(PLVN) - Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XV, nhiệm kỳ 2020 – 2025, là đợt sinh hoạt chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cán bộ, đảng viên và Nhân dân toàn tỉnh. Để tạo khí thế thi đua sôi nổi chào đón sự kiện trọng đại này, tỉnh Quảng Ninh đã lựa chọn 10 công trình gắn biển chào mừng Đại hội.

Bổ nhiệm Tổng Biên tập Báo Nam Định

 Bổ nhiệm Tổng Biên tập Báo Nam Định
(PLVN) - Trước khi được Tỉnh uỷ Nam Định tiến hành bổ nhiệm, Ban Tuyên giáo TW, Bộ Thông tin & Truyền thông đã có công văn gửi Tỉnh uỷ Nam Định đồng ý bổ nhiệm chức danh Tổng Biên tập báo Nam Định đối với bà Hoàng Thị Hoài Phương.
Công ty CP Tràng An: Nơi gửi trọn niềm tin của người tiêu dùng

Công ty CP Tràng An: Nơi gửi trọn niềm tin của người tiêu dùng

(PLVN) -"Xác định vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) là vấn đề vô cùng quan trọng, ảnh hưởng  trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng, Công ty CP Tràng An luôn đảm bảo VSATTP một cách tuyệt đối, không chấp nhận đánh đổi với bất cứ giá nào…" - Đó là khẳng định của Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Tràng An Đỗ Hoài Nam.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬