Linh thiêng Hoa Lư tứ trấn - Trấn Nam: Đền thờ thần Cao Sơn

(PLVN) - Nếu như đất Hà Thành ngàn năm văn vật có tứ trấn Thăng Long thì cố đô Hoa Lư (tỉnh Ninh Bình) cũng có tứ trấn Hoa Lư nổi tiếng linh thiêng… Tứ trấn là khái niệm các thần trấn phương của kinh thành. Hoa Lư tứ trấn chỉ 4 vị thần trấn 4 phương của kinh thành Hoa Lư thời Đinh Lê. Trong đó ngôi đền trấn Nam thờ Cao Sơn Lạc tướng Vũ Lâm, là Sùng Công, cai quản vùng đất Cao - Sùng thời Thương.
Linh thiêng Hoa Lư tứ trấn - Trấn Nam: Đền thờ thần Cao Sơn Đền Cao Sơn

Theo như thần phả của đền núi Hầu (xã Yên Thắng, Yên Mô, Ninh Bình) thì Cao Sơn đại vương là Lạc tướng Vũ Lâm, con thứ 17 vua Lạc Long Quân, khi đi tuần từ vùng Nam Lĩnh đến vùng Thiên Dưỡng, đã tìm ra một loài cây thân có bột dùng làm bánh thay bột gạo, lấy tên mình đặt tên cho cây là Quang lang (dân địa phương vẫn gọi là cây quang lang hay cây búng báng).

Tại đây, thần đã dạy bảo và giúp đỡ người dân làm ăn sinh sống đồng thời bảo vệ khỏi các thế lực phá hoại vì vậy đã được nhân dân lập đền thờ. Thần Cao Sơn cùng với thần Thiên Tôn và thần Quý Minh là ba vị thần trấn ngự ở ba cửa ngõ phía tây, đông và nam của cố đô Hoa Lư.

Ngày nay đền thần Cao Sơn được thờ trong khu vực quần thể chùa Bái Đính. Nhưng chính đền thì phải ở đất Nho Quan. Thần tích của đền Kim Liên, trấn Nam của Thăng Long cho biết quê của Cao Sơn ở Phụng Hóa (Nho Quan, Ninh Bình). Nay là đền Láo tại xã Văn Phú của huyện Nho Quan.

Theo thần phả đình làng Lỗi Sơn (Gia Phong, Gia Viễn, Ninh Bình), thì Tản Viên Sơn Thánh đã đưa quân về vùng Tràng An lập đồn. Tản Viên Sơn Thánh truyền binh sĩ chia làm ba chủ: Sùng Công đóng đồn ở khu Ðồi Khoai (thuộc xã Yên Lão, Phụng Hóa, Nho Quan). Hiền Công lập đồn ở xã Vân Cái làm phòng tuyến, còn Sơn Thánh lập đồn ở xã Sơn Dược.

Sùng Công là Cao Sơn vì chữ Sùng là dịch Nho của chữ Cao. Hiển Công là Quý Minh vì Hiển là dịch Nho của chữ Minh.

Trong các thần tích thì Cao Sơn được gọi là Lạc tướng Vũ Lâm. Tên này có thể giải nghĩa như sau. Sơn là quẻ Cấn trong Bát quái, chỉ hướng Nam xưa, nay là hướng Bắc. Cao nghĩa là thủ lĩnh, vua. Vì thế Cao Sơn tương đương với một loạt các từ Lạc Vương, Nam vương. Vũ Lâm như vậy là ghi âm của từ “vua Nam”.

Truyền tích Cao Sơn ở Ninh Bình còn gắn với loài cây búng báng là loài cây được Cao Sơn phát hiện có thể dùng làm bột bánh thay bột gạo cho nhân dân ở đây. Vì thế loài cây này được gọi là Quang Lang… Thực ra Quang Lang hay Quan Lang nghĩa là vua Nom (Quan là nhìn, là nom), cũng là Nam vương ở trên.

Những cái tên Vũ Lâm, Quan Lang trong truyền tích Cao Sơn khẳng định thêm nhận định Cao Sơn là thủ lĩnh phương Nam. Vì thế phương trấn của Cao Sơn phải là phía Nam, không phải phía Tây như vẫn nghĩ.

Để đến được đền Cao Sơn phải đi hết hang sáng có một lối dẫn xuống sườn thung lũng của rừng cây xưa mới tới nơi thờ tự vị thần cai quản vùng núi Vũ Lâm. Tương truyền, Đinh Bộ Lĩnh từ thưở còn hàn vi đã được mẹ đưa vào sống cạnh đền sơn thần trong động. Khi Đinh Tiên Hoàng đế dựng kinh đô Hoa Lư cũng cho xây dựng 3 ngôi đền để thờ các vị thần trấn giữ ở 3 vòng thành.

Theo đó, thần Thiên Tôn trấn giữ cửa ngõ vào vòng thành phía Đông, thần Quý Minh trấn giữ cửa ngõ vào thành Nam và thần Cao Sơn trấn giữ cửa ngõ vào vòng thành phía Tây. Ngôi đền thần Cao Sơn hiện tại được tu tạo có kiến trúc gần giống với đền Thánh Nguyễn, cũng xây tựa lưng vào núi, có hành lang ngăn cách với thung lũng ở phía trước.

Theo truyền thuyết, thần Cao Sơn là một trong 50 người con của Lạc Long Quân - Âu Cơ. Đền thờ chính của thần ở huyện Phụng Hóa (Nho Quan, Ninh Bình). Vị thần này có công phù trợ quân Lê Tương Dực diệt được Uy Mục, sau cũng được dân làng Kim Liên rước về thờ và được phong là Cao Sơn đại vương trấn phía Nam kinh thành, một trong Thăng Long tứ trấn.

(Kỳ cuối: Trấn Tây thờ đức thánh Nguyễn tức Không Lộ quốc sư)

Thiên Minh (t/h)
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Tết Đầu lúa của người Raglai và K’ho ở Bình Thuận

Tết Đầu lúa của người Raglai và K’ho ở Bình Thuận

(PLVN) - Tết Đầu lúa là tục lệ có từ rất lâu đời và gắn liền với tập tục trồng lúa trên nương rẫy của đồng bào Raglai và K’ho ở huyện Bắc Bình (tỉnh Bình Thuận). Đây là dịp để đồng bào thể hiện sự tôn vinh và niềm tin đối với cây lúa mẹ trên rẫy, cầu cho cây lúa không bị quấy nhiễu, không bị sâu rầy để đơm bông trổ hạt, đem lại ấm no cho dân làng.

Đọc thêm

Sơn La nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự

Sơn La nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự
(PLVN) -Thời gian qua, Cục Thi hành án dân sự (THADS) tỉnh Sơn La đã nỗ lực triển khai đồng bộ các giải pháp, bám sát mục tiêu kế hoạch đề ra, đẩy nhanh tiến độ giải quyết án, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân... Sơn La được đánh giá là một trong những đơn vị dẫn đầu trong khối THADS các tỉnh miền núi phía Bắc.

Triển khai đồng bộ, hiệu quả, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Xử lý vi phạm hành chính

Triển khai đồng bộ, hiệu quả, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Xử lý vi phạm hành chính
(PLVN) -Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi được Quốc hội khóa XIV kỳ họp thứ 10 thông qua và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2022. Đây là đạo luật quan trọng liên quan trực tiếp đến đời sống của nhân dân, cần sự chuẩn bị chu đáo để luật phát huy tác dụng khi đi vào cuộc sống. Phóng viên đã có cuộc phỏng vấn Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh về những điểm mới và tính cấp bách của việc ban hành Luật và việc triển khai thực hiện Luật này trong thời gian tới.

Rau ế ẩm, nông dân Nghệ An ứa nước mắt đổ bỏ

Rau ế ẩm, nông dân Nghệ An ứa nước mắt đổ bỏ
(PLVN) - Thời tiết thuận lợi giúp người trồng rau, củ, quả được mùa. Nhưng nghịch lý “được mùa, mất giá” lại diễn ra, người nông dân ở Nghệ An phải đổ bỏ rau vì không có đầu ra cho sản phẩm.
Gác lại công việc gia đình, thường trực bám chốt chống dịch

Gác lại công việc gia đình, thường trực bám chốt chống dịch

(PLVN) - Từ khi dịch Covid-19 bùng phát đợt 3 trên địa bàn tỉnh Hải Dương, tại bất kỳ chốt kiểm soát dịch từ tỉnh đến xã, người dân cũng đều thấy màu áo của lực lượng công an đang cùng các lực lượng khác tham gia vào công tác phòng, chống dịch Covid-19.

Mới ra tù lại tiếp tục đi trộm cắp tài sản

Mới ra tù lại tiếp tục đi trộm cắp tài sản
(PLVN) - Sau khi ra tù khoảng một tháng, để có tiền tiêu xài, Phạm Tuấn Lản, sinh năm 1994, trú tại ấp Bình Khánh, xã Mỹ Khánh, thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang lại tiếp tục đi trộm cắp tài sản và bị bắt. 
Không tổ chức Lễ hội Yên Thế 2021

Không tổ chức Lễ hội Yên Thế 2021

(PLVN) - Để đảm bảo an toàn cho người dân trong bối cảnh dịch bệnh, lãnh đạo UBND huyện Yên Thế ra thông báo không tổ chức Lễ hội kỷ niệm 137 năm cuộc khởi nghĩa Yên Thế (1884 - 2021).

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬