Án lệ góp phần hoàn thiện những quy định pháp luật còn chung chung

(PLO) - Qua 10 án lệ đã được công bố hiện nay cho thấy, cũng như ở các nước theo truyền thống pháp luật thành văn, án lệ ở Việt Nam được hình thành trước hết trong quá trình tòa án giải thích để áp dụng các quy định trong pháp luật thành viên, nhằm làm tăng tính thuyết phục trong các phán quyết của tòa án.
Án lệ góp phần hoàn thiện những quy định pháp luật còn chung chung Toàn cảnh một hội thảo về án lệ.

Các lập luận trong các quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng Thẩm phán TANDTC được phát triển thành án lệ chính là sự giải thích, góp phần bổ túc, hoàn thiện cho những quy định quá chung chung, mập mờ, chưa rõ nghĩa… trong các văn bản quy phạm pháp luật.

Gián tiếp giải thích pháp luật

Chẳng hạn, để hướng dẫn tòa án khi xét xử các vụ án tương tự, Án lệ số 01/2016/AL về vụ án Đồng Xuân Phương thuê Hoàng Ngọc Mạnh đâm anh Nguyễn Văn Soi được phát triển từ lập luận sau: “Theo các tài liệu có trong hồ sơ vụ án, có căn cứ xác định về mặt chủ quan, Phương chỉ muốn gây thương tích cho anh Soi mà không muốn tước đoạt tính mạng, cũng không muốn thuê Mạnh đâm bừa, đâm ẩu vào anh Soi để mặc mọi hậu quả xảy ra… Hành vi của Đồng Xuân Phương thuộc trường hợp phạm tội cố ý gây thương tích dẫn đến chết người, quy định tại khoản 3 Điều 104 Bộ luật Hình sự. Tòa án cấp sơ thẩm và Tòa án cấp phúc thẩm đã kết án Đồng Xuân Phương về tội giết người là không đúng pháp luật”. 

Thực tế xét xử của các tòa án nước ta cho thấy, giữa vụ án giết người và vụ án cố ý gây thương tích dẫn đến hậu quả chết người không phải khi nào cũng có thể dễ dàng phân biệt. Vì vậy, theo TS Nguyễn Văn Nam (Trường Đại học Luật Hà Nội), bằng việc ra án lệ này, Hội đồng Thẩm phán TANDTC đã tháo gỡ một khó khăn khá lớn cho công tác xét xử của tòa án. Bởi với Án lệ số 01, giữa tội giết người và tội cố ý gây thương tích dẫn đến hậu quả chết người đã được Hội đồng Thẩm phán TANDTC phân biệt rõ ràng hơn.

Cụ thể, khoản 3 Điều 104 Bộ luật Hình sự năm 1999, lời văn của điều luật không nói rõ trường hợp “dẫn đến chết người” được hiểu như thế nào. Còn theo Án lệ số 01, chúng ta có thể hiểu cố ý gây thương tích dẫn đến hậu quả chết người được hiểu là về mặt chủ quan, người vi phạm chỉ muốn gây thương tích mà không muốn tước đoạt sinh mạng của nạn nhân; về mặt khách quan, hành vi gây thương tích là hành vi tấn công vào những phần không trọng yếu trên cơ thể, nó không thể là hành vi tấn công bừa, tấn công ẩu mà phải có chủ đích là tấn công vào những phần không trọng yếu trên cơ thể, những phần không tất yếu dẫn đến cái chết. Đồng thời cũng bằng án lệ này, Hội đồng Thẩm phán TANDTC gián tiếp giải thích rằng, với các yếu tố chủ quan, khách quan như trên, bị cáo không phạm tội giết người theo điểm m, n khoản 1 Điều 93 Bộ luật Hình sự năm 1999 (thuê giết người; giết người có tính chất côn đồ).

Đề xuất thừa nhận án lệ tạo ra quy phạm

Hiện có một số ý kiến phản đối việc thừa nhận án lệ và việc giải thích pháp luật của tòa án. Tuy nhiên, qua nghiên cứu những án lệ đã được công bố, ông Nam nhấn mạnh, cho dù thừa nhận hay không thì tòa án vẫn giải thích pháp luật. “Trong hoạt động xây dựng pháp luật, cho dù nhà làm luật cố gắng đến đâu cũng không thể loại trừ hoàn toàn việc giải thích pháp luật, bởi tính vô hạn, đa dạng, phức tạp của chủ thể nhận thức và thực hiện pháp luật, trong khi khả năng, điều kiện của nhà làm luật luôn chỉ là hữu hạn” – ông Nam lý giải. Điều đó càng được khẳng định trong thực tiễn áp dụng pháp luật, nhất là hoạt động áp dụng pháp luật của tòa án.

Đồng tình, TS Bùi Xuân Phái (Trường Đại học Luật Hà Nội) cũng cho rằng án lệ có giá trị bổ sung cho sự khiếm khuyết của pháp luật thành văn. TS Phái phân tích, không một cơ quan lập pháp nào có thể dám quả quyết rằng mình đã dự liệu hết các tình huống pháp lý để có thể can thiệp và điều chỉnh chúng. Do vậy, án lệ được hình thành từ nhu cầu thực tế giải quyết các tình huống pháp lý chưa được dự kiến trong các văn bản quy phạm pháp luật này. Ngoài ra, trong trường hợp nội dung của các quy định khó hiểu hoặc có thể không rõ ràng dẫn đến có thể bị hiểu theo nhiều nghĩa thì tòa án (thường là tòa án cấp cao) sẽ có trách nhiệm giải thích các điều khoản ấy để làm rõ nghĩa hoặc tạo ra cách hiểu thống nhất và giúp cho việc thực hiện pháp luật trở nên thống nhất.

Tham khảo các án lệ nổi tiếng trên thế giới, nghiên cứu sinh Phạm Vĩnh Hà nhận thấy hầu hết các án lệ đều là các án lệ tạo ra quy phạm mới, trong khi ở Việt Nam, chúng ta không thừa nhận những án lệ mà nội dung của nó tạo ra quy phạm mới. Theo ông Hà, việc giải thích các quy phạm pháp luật còn thiếu tường minh là rất cần thiết song chỉ mình nó là chưa đủ lấp đầy những lỗ hổng của luật thành văn. “Để có thể tận dụng tối đa chức năng của án lệ, thiết nghĩ cần tiến tới thừa nhận sự tồn tại của những án lệ tạo ra quy phạm ở Việt Nam và cho phép tòa án tạo ra nguyên tắc pháp luật ở một mức độ nhất định” – ông Hà mạnh dạn đề xuất. 

Thục Quyên
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

BHXH Tiền Giang: Lấy hiệu quả công việc làm thước đo

BHXH Tiền Giang: Lấy hiệu quả công việc làm thước đo
(PLVN) - Với chủ đề “Công chức, viên chức và người lao động ngành BHXH Việt Nam đoàn kết, sáng tạo, kỷ cương, nỗ lực thi đua hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao năm 2021”, BHXH Tiền Giang đã phát động phong trào thi đua với toàn thể công chức, viên chức và người lao động trong đơn vị.

Giới thiệu cuốn sổ tay “Rạng danh Tổ quốc cơ đồ Việt Nam”

Giới thiệu cuốn sổ tay “Rạng danh Tổ quốc cơ đồ Việt Nam”
(PLVN) - Cuốn sổ tay  “Rạng danh Tổ quốc cơ đồ Việt Nam” được giới thiệu hôm nay (22/1) cung cấp cho bạn đọc những thông tin, tư liệu có giá trị tham khảo tốt về tình hình đất nước, uy tín, vị thế của Việt Nam sau 75 năm giành được độc lập, tự do và sau 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới.
Sẵn sàng mọi điều kiện với chất lượng cao nhất để tổ chức thành công Đại hội lần thứ XIII của Đảng

Sẵn sàng mọi điều kiện với chất lượng cao nhất để tổ chức thành công Đại hội lần thứ XIII của Đảng

(PLVN) - Trước thềm Đại hội XIII của Đảng, ông Nguyễn Đắc Vinh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chánh Văn phòng Trung ương cho biết, tất cả các công việc chuẩn bị tổ chức phục vụ đã được chuẩn bị một cách khoa học, kỹ lưỡng, chu đáo, sẵn sàng mọi điều kiện với chất lượng cao nhất để tổ chức Đại hội thành công.

Home Credit nhận giải thưởng uy tín từ VISA

Home Credit nhận giải thưởng uy tín từ VISA
(PLVN) - Home Credit  vừa vinh dự đón nhận giải thưởng “Công ty dẫn đầu về tăng trưởng doanh số giao dịch thanh toán qua thẻ tín dụng năm 2020” từ Tổ chức thẻ Quốc tế Visa. Giải thưởng là sự ghi nhận những nỗ lực của công ty trong việc phát triển sản phẩm thẻ tín dụng đáp ứng nhu cầu của khách hàng.
Tết Việt đầy màu sắc qua góc nhìn của học giả Việt Nam và quốc tế

Tết Việt đầy màu sắc qua góc nhìn của học giả Việt Nam và quốc tế

(PLVN) - “Tết Việt Nam xưa” của MaiHaBooks được tuyển dịch kỹ lưỡng từ những bài viết của các học giả Việt Nam và Pháp từng đăng trên Tạp chí Đông Dương. Đối với giới nghiên cứu văn hóa Việt Nam cận đại, Tạp chí Đông Dương là cái tên mang nhiều ý nghĩa, bởi ở đó có sự xuất hiện nhiều cây bút tầm cỡ Việt Nam và Pháp. Đây là một tài liệu quý cho nghiên cứu lịch sử và văn hóa Việt Nam.

Bắt “game thủ” viết giấy nợ vì dám gian lận trong lúc chơi game bắn cá ăn tiền

Bắt “game thủ” viết giấy nợ vì dám gian lận trong lúc chơi game bắn cá ăn tiền
(PLVN) - Hôm nay (22/1), Công an TP. Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang cho biết, cơ quan Cảnh sát điều tra vừa đề nghị Viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn gia hạn tạm giam thêm 4 tháng đối với Nguyễn Hồng Lợi (sinh năm 1976, ngụ khu phố 4, phường Dương Đông, thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang)  để tiếp tục điều tra làm rõ về tội bắt giữ người trái pháp luật và cướp tài sản.

Say đắm cùng hoa đào chuông trên đỉnh Bà Nà

Say đắm cùng hoa đào chuông trên đỉnh Bà Nà
(PLVN) - Những ngày cuối năm, khi gió xuân đang len lỏi trên từng con phố, lòng người lại thèm được lạc bước trong không gian tĩnh lặng, chỉ để đắm say cùng thế giới hoa đào chuông trên đỉnh Bà Nà...
Chiều 22/1 có 2 ca mắc mới COVID-19

Chiều 22/1 có 2 ca mắc mới COVID-19

(PLVN) - Ban Chỉ đạo Quốc gia Phòng chống dịch COVID-19 cho biết có 2 ca mắc mới COVID-19 ở TP.Hồ Chí Minh và Long An được cách ly ngay khi nhập cảnh. Việt Nam hiện có 1.548 bệnh nhân. 
Mang theo “niềm tin son sắt với Đảng quang vinh” của nhân dân Đất Mũi đến với Đại hội Đảng XIII

Mang theo “niềm tin son sắt với Đảng quang vinh” của nhân dân Đất Mũi đến với Đại hội Đảng XIII

(PLVN) - Trước ngày Đoàn Đại biểu Đảng bộ tỉnh Cà Mau lên đường đến Thủ đô tham dự Đại hội XIII của Đảng, đồng chí Nguyễn Tiến Hải – Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn Đại biểu đã dành cho Báo PLVN những chia sẻ những tâm huyết, kỳ vọng và niềm tin son sắt của Đảng bộ và nhân dân Đất Mũi với Đảng quang vinh.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬