Khởi tố theo yêu cầu của người bị hại: Có tiền là thoát?

(PLO) - Theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS), một số tội danh của Bộ luật Hình sự (BLHS) sẽ được khởi tố theo yêu cầu của người bị hại. Tuy nhiên, việc người bị hại yêu cầu khởi tố hay không còn phụ thuộc vào kết quả bồi thường dân sự. Vì thế, nhiều ý kiến cho rằng nếu như người có hành vi phạm tội có tiền để bồi thường thì sẽ thoát tội.

Nhiều vụ bế tắc

Đầu năm 2011, một vụ việc xảy ra ở quận T. của thành phố H. khiến dư luận xôn xao. Do mâu thuẫn từ trước nên trên đường đi làm về, Nguyễn Văn T. đã chặn đường dùng dao chém anh Đinh Quang H. Vết thương vào phần đầu khiến anh H. phải nhập viện ngay sau đó. 

Ngay sau khi vụ việc xảy ra, gia đình Nguyễn Văn T. đã vào viện lo mọi thứ thuốc men, viện phí và tự nguyện “bồi thường” cho anh H. 100 triệu đồng. Gia cảnh khó khăn, lại thấy gia đình T. cũng “biết điều” nên anh H. đã làm đơn bãi nại cho T. và từ chối tham gia giám định thương tích. Cơ quan điều tra đã nhiều lần mời Nguyễn Văn T.  lên trụ sở để lấy lời khai, đồng thời yêu cầu anh H. đi giám định nhưng cả hai đều tìm cách trốn tránh.

Theo quy định tại Điều 105 BLTTHS, 11 trường hợp khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại bao gồm các tội: cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái bị kích động mạnh; cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng; vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính; hiếp dâm; cưỡng dâm; làm nhục người khác; vu khống; xâm phạm quyền tác giả; xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp là chỉ được khởi tố theo yêu cầu của người bị hại  hoặc của người đại diện hợp pháp của họ.

Các tội danh nói trên nằm ở Khoản 1 nên đều là tội phạm ít nghiêm trọng, không nhất thiết phải khởi tố mà có thể giải quyết bằng con đường hành chính, dân sự. Quy định như vậy cũng là để bảo vệ bí mật đời tư cho bị hại, nếu như họ có thể thỏa thuận, thương lượng thì không nhất thiết phải xử lý hình sự.

Không công bằng?

Tuy nhiên, trên thực tế việc khởi tố hay không theo yêu cầu của bị hại gặp nhiều khó khăn, thậm chí nhiều vụ là bế tắc. Theo phản ánh của UBND tỉnh Đồng Nai tại buổi tổng kết thi hành BLHS thì: “Việc người bị hại yêu cầu khởi tố hay không còn phụ thuộc vào kết quả bồi thường dân sự. Có trường hợp người bị hại từ chối không đi giám định thương tích nhưng chưa có chế tài điều chỉnh nên cũng không có căn cứ xử lý hình sự người phạm tội. Do đó, trong thực tiễn xử lý tội phạm này thiếu tính kịp thời, ít có giá trị răn đe giáo dục, có xu hướng đối tượng có nhiều tiền sẽ khó bị xử lý về tội này”.

Vấn đề này, Bộ Tư pháp cũng thừa nhận: “Đối với một số tội khởi tố, xét xử theo yêu cầu của người bị hại như tội cố ý gây thương tích, hiếp dâm... cũng phát sinh tiêu cực, không được công bằng. Trong thực tế, nhiều trường hợp bị cáo, gia đình bị cáo có điều kiện về kinh tế thì thường là thương lượng bồi thường vật chất và người bị hại không yêu cầu khởi tố hoặc rút yêu cầu khởi tố. Ngược lại, đối với bị cáo không có điều kiện kinh tế để thương lượng bồi thường thì phải bị khởi tố theo yêu cầu của người bị hại. Đây là một bất hợp lý nhưng lại diễn ra phổ biến, gây bất bình trong xã hội suốt thời gian qua”.

Để khắc phục tình trạng nói trên, nhiều ý kiến cho rằng cần quy định cụ thể những biện pháp xử lý nếu bị hại từ chối giám định (vì với một số tội như cố ý gây thương tích, chỉ qua giám định mới biết tỷ lệ thương tật bao nhiêu, rơi vào khoản mấy, có thuộc phạm vi khởi tố theo yêu cầu của bị hại hay không...); bổ sung hành vi từ chối giám định của người bị hại vào quy định của BLHS (hiện BLHS chỉ quy định hành vi từ chối khai báo, từ chối kết luận giám định  hoặc từ chối cung cấp tài liệu là tội phạm).

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng cần quy định rõ thời hạn yêu cầu khởi tố vụ án. Nếu quá thời hạn luật quy định mà bị hại không có yêu cầu khởi tố thì có thể coi là họ đã từ chối quyền  của mình; đồng thời bổ sung quy định thời hạn thực hiện quyền rút yêu cầu khởi tố vụ án của người có quyền yêu cầu khởi tố vụ án để đảm bảo quyền lợi của các bên cũng như tránh lãng phí công sức, tiền của của Nhà nước.

Đặng Quân
Cùng chuyên mục
Thầy Bùi Xuân Nhật trao bằng tốt nghiệp cho lớp Chuyên Sử khóa 34 (2016-2019).

Người ươm mầm ‘hạt giống đỏ’ trên quê hương đất Tổ

(PLVN) - Thầy Bùi Xuân Nhật, giáo viên bộ môn Lịch sử, trường THPT chuyên Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ đã góp phần không nhỏ trong công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh ưu tú của trường để giới thiệu những nhân tố mới xứng đáng - những “hạt giống đỏ” - cho Đảng.

Đọc thêm

Chú trọng hoạt động kiểm tra, giám sát công tác thi hành án dân sự

Chú trọng hoạt động kiểm tra, giám sát công tác thi hành án dân sự
(PLVN) -Chiều 15/10, trong khuôn khổ chương trình hợp tác năm 2021 với Bộ Tư pháp Pháp, Tổng cục Thi hành án dân sự (THADS) chủ trì, phối hợp với Vụ Hợp tác quốc tế và Bộ Tư pháp Pháp tổ chức Tọa đàm “Chia sẻ kinh nghiệm của Bộ Tư pháp Pháp trong hoạt động kiểm tra, giám sát công tác THADS”.

“Nữ tướng” thổi “làn gió mới” vào Tư pháp đất Sen hồng

Bà Phượng được mệnh danh là “nữ tướng” gác cổng về mặt pháp lý của địa phương.
(PLVN) -Từ khi còn công tác ở HĐND tỉnh Đồng Tháp với cương vị Trưởng Ban Pháp chế, bà Lê Thị Hồng Phượng đã được mệnh danh là “nữ tướng” gác cổng về mặt pháp lý của HĐND tỉnh. Từ tháng 12/2018 khi được điều động, bổ nhiệm giữ chức Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Đồng Tháp, bà lại tiếp tục phát huy thế mạnh, không ngừng sáng tạo, lãnh đạo công tác Tư pháp địa phương đạt được những thành tựu ấn tượng.

Năm 2022, Khánh Hòa tập trung thi hành án các vụ án tham nhũng

 Một buổi đối thoại giữa lãnh đạo Cục THADS với Đoàn viên thanh niên Cục và Chi cục THADS thành phố Nha Trang.
(PLVN) -Trong bối cảnh dịch bệnh Covid -19 diễn biến phức tạp; lượng án tiếp tục tăng cả về việc và tiền; nhưng nhờ những nỗ lực trong công tác chỉ đạo, điều hành, đổi mới phương thức tổ chức công việc phù hợp, năm 2021, ngành Thi hành án dân sự (THADS) Khánh Hòa vẫn vượt chỉ tiêu được giao.

Già làng Tráng Lao Lử: Thắp sáng ngọn lửa đoàn kết nơi biên cương

Ông Lử bên tấm hình người cha là cụ Tráng Lao Khô.
(PLVN) - Già làng Tráng Lao Lử vui với những chuyến đi cùng bộ đội biên phòng “nằm gai nếm mật” mai phục bắt gián điệp chống phá cách mạng; vượt núi băng rừng đi chữa bệnh cho bà con dân bản; làm người “đứng mũi chịu sào” hòa giải mâu thuẫn; vận động bà con xóa cây thuốc phiện, từ bỏ ma túy, bài trừ hủ tục lạc hậu…

Cục Thi hành án dân sự Điện Biên có tân Phó Cục trưởng

Cục Thi hành án dân sự Điện Biên có tân Phó Cục trưởng
(PLVN) -Mới đây, tại Cục THADS tỉnh Điện Biên đã diễn ra Lễ công bố Quyết định bổ nhiệm đồng chí Đoàn Trọng Ngôn, Trưởng phòng Nghiệp và tổ chức thi hành án, Cục THADS tỉnh Điện Biên, giữ chức vụ Phó Cục trưởng Cục THADS tỉnh Điện Biên.

Chuyện người thắp sáng ngọn lửa đoàn kết của đồng bào Mông nơi biên cương

Ông Tráng Lao Lử người thắp sáng ngọn lửa đoàn kết của đồng bào Mông nơi biên giới.
(PLVN) -Trong ký ức của mình, ông Tráng Lao Lử không nhớ nổi đã bao lần đi cùng bộ đội biên phòng “nằm gai nếm mật” mai phục bắt gián điệp chống phá cách mạng; không biết bao lần vượt núi băng rừng đi chữa bệnh cho bà con dân bản; không biết bao lần làm “người đứng mũi chịu sào” hòa giải mâu thuẫn; vận động bà con xóa cây thuốc phiện, từ bỏ ma túy, bài trừ các hủ tục lạc hậu…

Những gương sáng pháp luật sẽ giúp pháp luật phát huy giá trị vật chất

Nhà báo Trần Ngọc Hà – Phó Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam tặng hoa cho 3 khách mời tham dự tọa đàm.
(PLVN) - Tiếp theo thành công của buổi tọa đàm vừa qua, thực hiện chỉ đạo của Bộ Tư pháp, Báo Pháp luật Việt Nam vừa tiếp tục tổ chức tọa đàm về Chương trình bình chọn Gương sáng pháp luật để ghi nhận thêm những góc nhìn, quan điểm đặc sắc khác về việc đưa cảm hứng tuân thủ pháp luật đến toàn dân, lan tỏa những giá trị nhân văn trong thực thi pháp luật.

Giáo sư Hoàng Chí Bảo: Dành trọn cuộc đời truyền bá tư tưởng Hồ Chí Minh

Phòng làm việc của GS Hoàng Chí Bảo có hàng trăm cuốn sách về Hồ Chí Minh.
(PLVN) - “Mỗi lần kể chuyện hay viết sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh, mình phải có xúc cảm từ trái tim. Nếu Bác đã hóa thân vào dân, vào nước thì bây giờ truyền tư tưởng của Bác đến với mọi người, mình phải cố gắng thấu hiểu và thấu cảm để hiểu được Bác đầy đủ nhất trong khả năng có thể, rồi truyền cảm hứng đó đến mọi thế hệ, đặc biệt là thế hệ trẻ”.

Vinh danh “Gương sáng pháp luật”: Cần hướng đến các gương điển hình cấp cơ sở

Bộ trưởng Lê Thành Long và Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh chủ trì buổi làm việc.
(PLVN) -Chiều 13/10, Bộ trưởng Lê Thành Long và Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh đã chủ trì buổi làm việc với các đơn vị về việc chuẩn bị tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, vinh danh “Gương sáng pháp luật” năm 2021 và khai trương ứng dụng phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) trên thiết bị di động thông minh.

Quảng Nam: Đẩy nhanh tốc độ thi hành án tham nhũng, kinh tế

Một buổi làm việc của Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Nam với Cục THADS tỉnh liên quan đến công tác THADS, theo dõi thi hành án hành chính trên địa bàn.
(PLVN) -Chủ động, quyết liệt chỉ đạo, đôn đốc, xây dựng kế hoạch, đẩy nhanh tốc độ thi hành án đối với vụ việc liên quan đến thu hồi tiền, tài sản bị chiếm đoạt, thất thoát trong vụ án tham nhũng, kinh tế được các cơ quan THADS Quảng Nam xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của năm 2022.

Tập trung tuyên truyền chủ trương, chính sách về bình đẳng giới

Tập trung tuyên truyền chủ trương, chính sách về bình đẳng giới
(PLVN) -Nhằm hưởng ứng kỷ niệm 91 năm Ngày Phụ nữ Việt Nam (20/10/1930-20/10/2021) một cách thiết thực và phù hợp với tình hình thực tiễn trong bối cảnh cả nước đang phòng chống dịch bệnh Covid-19, Ban Thường vụ Công đoàn Bộ Tư pháp ban hành hướng dẫn tổ chức Ngày Phụ nữ Việt Nam (20/10) năm 2021.

Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm: Đại diện duy nhất cho tôn giáo được vinh danh “Công dân Thủ đô ưu tú” 2021

Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm phát biểu tại Quốc hội.
(PLVN) - Gần 50 năm đi theo Phật, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, Trưởng ban Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP Hà Nội; đại biểu Quốc hội các khóa XIII, XIV, XV; đã hết lòng phụng sự đạo pháp, phục vụ nhân dân, có nhiều việc làm vì người nghèo. Hòa thượng là đại diện duy nhất cho tôn giáo được Hà Nội đề cử vinh danh “Công dân Thủ đô ưu tú” năm 2021…