Thực hư chuyện 'Mả tù' ở Biên Hòa

(PLO) -“Mả tù” được cho là nơi chôn cất 400 người theo đạo Thiên chúa giáo trong thời kỳ cấm đạo khắt khe của vua nhà Nguyễn. Địa danh này gắn liền với lịch sử của thành Biên Hòa với nhiều bí ẩn. 
Thực hư chuyện 'Mả tù' ở Biên Hòa Cụ Tư Xanh cho biết khu vực “Mả tù” nay không còn.

Đây được cho cũng là nơi chôn cất nhiều chí sĩ yêu nước bị thực dân Pháp tra tấn đến chết trong nhà lao Biên Hòa. Địa danh “mả tù” chỉ còn sót lại trong ký ức của một số cao niên sống ở khu vực Dốc Sỏi, Ngã Ba Thành, chợ nhỏ Cây Chàm (thuộc phường Quang Vinh, TP, Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai). 

Lịch sử hàng trăm năm

Theo tài liệu và cuốn kỷ yếu 150 năm thành lập giáo xứ Biên Hòa được in vào năm 2013, có đoạn nói về gốc tích của địa danh “Mả tù”. Năm 1802, vua Gia Long giành được đất nước từ tay nhà Tây Sơn. Do chịu ơn một đức cha đạo Thiên chúa, vua Gia Long cho tự do truyền đạo.

Đến thời vua Minh Mạng bắt đầu cấm đạo. Số giáo dân ở vùng Biên Hòa, Bình Dương, Gia Định chỉ còn vài trăm người. Thời vua Tự Đức, việc cấm đạo càng chặt chẽ. Vua ban hành 13 sắc chỉ cấm đạo, ra lệnh bắt giam tất cả những người không chịu cải đạo, bỏ đạo. 

Tương truyền các tín hữu và họ đạo ở Mỹ Hội, Lái Thiêu, Thủ Dầu Một (tỉnh Bình Dương), Tân Triều (Biên Hòa) tổng cộng 600 người đã bị bắt giam vào nhà lao Biên Hòa, nằm trong thành Biên Hòa. Một số người không chịu nổi đòn roi, xin cải đạo hoặc bỏ đạo nên được đưa ra sống, chịu sự giám sát. Khu vực Dốc Sỏi (phường Quang Vinh) được cho là pháp trường, nơi một số người theo đạo có uy tín bị mang ra xử chém.

Cuộc cấm đạo khắt khe khiến quanh vùng không còn ai theo đạo Thiên chúa giáo. Năm 1859, Pháp và liên quân Tây Ban Nha tấn công, thành Gia Định thất thủ. Đến ngày 17/12/1861, Pháp tiếp tục tấn công thành Biên Hòa, quân nhà Nguyễn chống trả không nổi phải rút lui.

Trước thời điểm quân Pháp tấn công, trong nhà lao Biên Hòa có 407 tù nhân. Theo cuốn kỷ yếu của giáo xứ Biên Hòa: “Trước khi rút chạy, triều đình nhà Nguyễn ra lệnh cho lính phóng hỏa thiêu rụi nhà lao Biên Hòa. Ngọn lửa thiêu chết 400 người, còn lại 7 người thoát được ra ngoài”.

Pháp chiếm được thành Biên Hòa, ép nhà Nguyễn ký kết hiệp ước nhượng 3 tỉnh miền Đông cho mình. Một số giáo dân còn sót lại tập hợp về lập làng sống ở gần chợ Biên Hòa lập nên giáo xứ Biên Hòa ngày nay. 

Tìm trong đám tro tàn của nhà lao Biên Hòa, người ta phát hiện hàng trăm thi thể. Người dân chôn cất ngay tại chỗ. Số ngôi mộ lên đến 400 nên chiếm một khu đất khá rộng, trở thành nghĩa trang.

Đến năm 1875, cha đạo cai quản giáo xứ Biên Hòa người Pháp tên là Louvet (thường được gọi là cha Ngôn) mới cho dựng tại nơi chôn cất này một cây bia đá có khắc hình thánh giá để ghi nhớ sự kiện trên, đặt tên là “nghĩa trang đất thánh”. Tuy nhiên, người dân Biên Hòa thường hay gọi nghĩa trang này là “Mả tù”. Địa danh này có từ đây.

 Ngôi mộ tập thể chôn cất 400 bộ hài cốt.

Dấu xưa phai mờ

Vết tích khu “Mả tù” ngày nay không còn. Khu vực này giờ là nhà cửa san sát, cao lớn, là trường học khang trang. Dò hỏi nhưng rất ít người biết được địa danh xưa. Trong số ít đó có cụ Tư Xanh (87 tuổi, tên thật là Nguyễn Văn Xanh). Cụ Tư Xanh sống ngay sát khu vực “Mả tù” xưa, hiện là thủ từ một ngôi miếu ở gần nhà.

Cụ kể: “Địa danh “Mả tù” có từ rất lâu. Khi tôi sinh ra đã có tên này. Nghe người ta kể loáng thoáng về chuyện có nhiều người đạo Thiên chúa giáo chết cháy và được chôn ở đây nhưng không biết có thật không.

Nhưng từ năm 1945, nơi đây thường chôn cất những người chí sĩ cách mạng bị thực dân Pháp tra tấn đến chết trong nhà lao Biên Hòa (cách đó khoảng 1,5km). Cứ lâu lâu, thấy xe từ nhà thương (tức Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai cũ trên đường 30/4, TP. Biên Hòa) chở đến vài cái xác.

Một vài lần, tôi và anh em trong xóm đến đào huyệt chôn cất. Rồi người dân xung quanh đây cũng tiếp tục chôn cất thân nhân mình tạo thành một nghĩa địa lớn”.

Theo lời kể, khu vực trên hồi ấy toàn cây cối, ít nhà dân nên cứ chập choạng tối là không ai dám qua lại. Mãi đến năm 1954, nhiều người theo đạo thiên chúa từ miền Bắc di cư vào, tụ tập xung quanh khu vực “Mả tù” tạo thành “xóm Mả tù”, ngày nay còn có tên gọi là hẻm Bắc Hà.

Cụ Tư Xanh cho rằng địa danh “Mả tù” không phải nơi chôn cất 400 người theo đạo thiên chúa giáo bị thiêu chết bởi quân nhà Nguyễn. Cụ cho biết, khu mộ này được chôn ở ngay nhà lao Biên Hòa và cách khu vực “Mả tù” khá xa. Cụ ông lý giải tên gọi “Mả tù” là do những phạm nhân trong tù chết mang đến chôn cất. 

Tuy nhiên, trong cuốn kỷ yếu 150 giáo xứ Biên Hòa ghi rõ: “Khu mộ chôn cất 400 người theo đạo thiên chúa này được người ta thường gọi là “Mả tù””. Theo ghi chép, sau đó khu mộ được dời đi nơi khác, đến năm 1964 lại di dời đến nghĩa trang Đất Thánh (thuộc phường Tam Hòa, TP. Biên Hòa).

Một số nhà nghiên cứu cũng xác nhận khu vực “Mả tù” chính là nơi chôn cất 400 bộ hài cốt. Nơi đây được di dời. Nhất là sau năm 1975, nhu cầu làm khu dân cư, tách riêng nơi an nghỉ của những người có đạo về một khu vực riêng, giáo xứ Biên Hòa tiến hành di dời những ngôi mộ. “Còn lại những mồ mả nào không có người thân đến nhận, người ta san lấp, làm nhà, giờ còn biết chỗ nào là “Mả tù” nữa. Thành nhà cửa hết cả rồi”, cụ Tư Xanh nói.

Tiếp tục tìm đến nghĩa trang Đất Thánh nơi di dời khu vực “Mả tù”, ông Nguyễn Văn Quang, quản lý nghĩa trang, cho biết: “Năm 1964, cha xứ cho dời về đây. Ban đầu đặt ở phía trên, ngăn giữa thành ranh giới giữa mồ mả bên lương giáo với công giáo. Tất cả hài cốt đều được bỏ vào một cái hộp dài khoảng 50cm, rộng và cao chừng 15cm. Bốn trăm cái hộp được chôn riêng lẻ, thành hàng dài. Tuy nhiên, đến năm 2013, cải táng thêm một lần nữa thì lại chôn tập thể một nấm mồ”.

Cụ Tư Xanh kể: “Địa danh “Mả tù” có từ rất lâu. Khi tôi sinh ra đã có tên này. Nghe người ta kể loáng thoáng về chuyện có nhiều người đạo Thiên chúa giáo chết cháy và được chôn ở đây nhưng không biết có thật không.
Nhưng từ năm 1945, nơi đây thường chôn cất những người chí sĩ cách mạng bị thực dân Pháp tra tấn đến chết trong nhà lao Biên Hòa (cách đó khoảng 1,5km).
Cứ lâu lâu, thấy xe từ nhà thương (tức Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai cũ trên đường 30/4, TP. Biên Hòa) chở đến vài cái xác. Một vài lần, tôi và anh em trong xóm đến đào huyệt chôn cất. Rồi người dân xung quanh đây cũng tiếp tục chôn cất thân nhân mình tạo thành một nghĩa địa lớn”.
Bùi Yên
Cùng chuyên mục
Tâm sự của phi công trẻ đi ship đồ ăn qua ngày

Tâm sự của phi công trẻ đi ship đồ ăn qua ngày

Từng là nghề “hot” nhất, song Covid-19 đã biến phi công trở thành nghề mất giá nhất thế giới chỉ sau 1 năm bùng phát. Cơn ác mộng của những người đeo đuổi giấc mơ bầu trời dự báo sẽ còn kéo dài thêm nhiều năm nữa.

Đọc thêm

Xuất hiện ca siêu lây nhiễm “1 lây 102” ở Cát Lâm (Trung Quốc)

Xuất hiện ca siêu lây nhiễm “1 lây 102” ở Cát Lâm (Trung Quốc)
(PLVN) - Trung Quốc lại trở thành một trong những điểm nóng COVID-19 khi tình hình dịch bệnh ở nước này trở lại diễn biến phức tạp với các ca lây nhiễm trong cộng đồng. Đáng chú ý, nước này vừa xuất hiện một ca “siêu lây nhiễm” ở tỉnh Cát Lâm, 1 người lây nhiễm cho 102 người.

Tâm sự của phi công trẻ đi ship đồ ăn qua ngày

Tâm sự của phi công trẻ đi ship đồ ăn qua ngày
Từng là nghề “hot” nhất, song Covid-19 đã biến phi công trở thành nghề mất giá nhất thế giới chỉ sau 1 năm bùng phát. Cơn ác mộng của những người đeo đuổi giấc mơ bầu trời dự báo sẽ còn kéo dài thêm nhiều năm nữa.
Những thần đồng “chết yểu”- (Bài 8):  Thần đồng Thái Lan kết thúc mối tình đầu bằng thủ đoạn tàn độc

Những thần đồng “chết yểu”- (Bài 8): Thần đồng Thái Lan kết thúc mối tình đầu bằng thủ đoạn tàn độc

(PLVN) - Tức giận bởi bạn gái nói chia tay, Serm Sakhonrat trong giây phút không kìm chế bản thân đã cầm súng tước đi mạng sống của cô. Từng được tung hô là thần đồng Thái Lan nhờ nhiều thành tích học tập đáng ngưỡng mộ nhưng Serm Sakhonrat đã khiến cả đất nước Thái Lan sợ hãi khi đã nhẫn tâm giết và phi tang thi thể bạn gái một cách man rợ.

Mắc mật - nét tinh hoa của ẩm thực Xứ Lạng

Mắc mật - nét tinh hoa của ẩm thực Xứ Lạng
(PLVN) - Mắc mật được biết đến như một nguyên liệu không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực của đồng bào dân tộc Xứ Lạng. Các món ăn có mắc mật đều trở thành đặc sản của vùng đất này.

Bé gái đuối nước dưới hồ ở Lâm Đồng

Bé gái đuối nước dưới hồ ở Lâm Đồng
(PLVN) - Đang đi chơi cùng nhóm bạn thì cháu H bị trượt chân rơi xuống một hồ nước trong khu vực đang phân lô bán nền trên địa bàn thôn 13 (xã Đam B’ri, TP Bảo Lộc) tử vong thương tâm.

Tỷ giá USD hôm nay 18/1: Khởi sắc phiên đầu tuần

Tỷ giá USD hôm nay 18/1: Khởi sắc phiên đầu tuần
(PLVN) - Giao dịch lúc 9h (theo giờ Việt Nam), tỷ giá USD trên thị trường thế giới tiếp tục tăng. Trong khi đó, tỷ giá USD tại thị trường trong nước cũng đang khởi sắc với mức niêm yết giao động trong khoảng 22.960-23.160 VND/USD.

Ông Navalny bị bắt

Ông Navalny bị bắt
(PLVN) - Nhà hoạt động đối lập Nga Alexei Navalny bị bắt ngay khi vừa đặt chân xuống sân bay của Nga sau nhiều tháng điều trị tại bệnh viện Đức.

Tuấn Hưng cám ơn Hương Baby qua nụ hôn ngọt ngào

Tuấn Hưng cám ơn Hương Baby qua nụ hôn ngọt ngào
(PLVN) - Trong đêm tiệc liên hoan với bạn bè, anh hát ca khúc “Chỉ có thể là yêu” được anh viết riêng tặng vợ. Tuấn Hưng không ngại hôn vợ như để cám ơn người đã cho anh một hạnh phúc gia đình viên mãn.

Tư nhân có được thành lập doanh nghiệp sản xuất pháo hoa không?

Tư nhân có được thành lập doanh nghiệp sản xuất pháo hoa không?
(PLVN) - Được biết từ ngày 11/1/2021, theo quy định tại Nghị định 137/2020/NĐ-CP ngày 27/11/2020 của Chính phủ, người dân được phép sử dụng pháo hoa. Tôi muốn thành lập doanh nghiệp sản xuất kinh doanh pháo hoa thì cần những điều kiện gì? Xin hỏi những ai được phép kinh doanh pháo hoa? 

Quản lý thuốc lá thế hệ mới - tham chiếu kinh nghiệm từ các nước

Quản lý thuốc lá thế hệ mới - tham chiếu kinh nghiệm từ các nước
(PLVN) - Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương và các đơn vị liên quan đang khẩn trương đề xuất quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá làm nóng (thuốc lá nung nóng) theo chỉ đạo của Chính phủ. Việc tham chiếu bài học kinh nghiệm từ các nước được đánh giá sẽ tiết kiệm thời gian và công sức cho việc này.

Quận Gò Vấp thi hành án vượt chỉ tiêu đề ra

Quận Gò Vấp thi hành án vượt chỉ tiêu đề ra
(PLVN) - Mới đây, Chi cục Thi hành án dân sự (THADS) quận Gò Vấp tổ chức Hội nghị triển khai công tác năm 2021. Tới dự và chỉ đạo Hội nghị có bà Nguyễn Thị Thanh Vân, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân Quận – Trưởng Ban chỉ đạo Thi hành án dân sự quận Gò Vấp.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬