Tài năng họ Vũ góp tay soạn luật lại nhận án lưu đày

(PLO) -Nói đến Vũ Trinh, đời nay ai siêng đọc sách, hẳn nhớ đến ông qua tác phẩm “Kiến văn lục”, được in ra quốc ngữ với tên gọi “Lan Trì kiến văn lục”. Nhưng không chỉ thế, vị quan nhà Nguyễn còn là một nhà lập pháp, góp phần ra đời bộ luật Gia Long. Ấy mà, quan họ Vũ sau đó bị vướng án và xử theo luật đấy. 

Vũ Trinh, trong “Đại Nam liệt truyện” ngợi ca là “học vấn sâu rộng, văn chương điển lệ, Gia Long sơ, những chiếu sách văn từ phần nhiều do tay phải làm, có tập thơ “Sứ yên”, tập thơ “Cung oán” và tập “Kiến văn lục” lưu hành ở đời”. Nói về sự nghiệp họ Vũ, còn nhiều nữa. 

Danh gia nhà Nguyễn

Trong “Từ điển văn học (bộ mới)” khi nói về Vũ Trinh (1759 - 1828), cho biết ông tên tự Duy Chu, hiệu Lai Sơn, Nguyên Hanh, Lan Trì Ngư Giả, người làng Xuân Lan, huyện Lương Tài, trấn Kinh Bắc, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh. Đường xuất thân của họ Vũ, kể ra thuận lợi, bởi được sinh ra trong gia đình trí thức, có ông là Hy Nghi đỗ tiến sĩ thời Lê, làm quan đến Binh bộ Thượng thư, cha là Thiều đỗ Hương cống. Vợ Vũ Trinh là con gái Nguyễn Khản, anh cùng cha khác mẹ với đại thi hào Nguyễn Du.

Vẫn qua “Liệt truyện”, ta được biết Vũ Trinh lúc nhỏ đã thông minh khác thường, có khả năng đọc sách chỉ nhìn qua một lượt là đọc được. Đến năm 17 tuổi, Trinh đỗ Hương tiến, nhờ tập ấm mà được bổ làm Tri phủ Quốc Oai thời Lê Trung hưng. 

Khi Tây Sơn nổi dậy, ở Bắc Hà Nguyễn Hữu Chỉnh kiêu ngạo, vua Lê mật mưu bàn với Trinh giết hắn đi, nhưng Trinh can. Sau này Tây Sơn đánh ra Bắc, ông cùng cha hộ tống vua về nhà, đem hết của cải cung hiến. Sau khi vua Lê Chiêu Thống nhờ người Thanh mà lấy lại được ngai vàng, ông được bổ làm Tham tri chính sự, nhưng rồi quân Thanh đại bại, ông trốn trong dân gian, không theo. 

Sau này khi chúa Nguyễn Ánh lấy lại được đất đai từ Tây Sơn, cho chiêu tập cựu thần nhà Lê, ông ra làm quan nhà Nguyễn. “Quốc sử di biên” cho hay, năm Nhâm Tuất (1802), triều đại mới lập, Vũ Trinh bấy giờ là Viên Ngọc hầu được cho ngồi ghế Hình bộ Tham tri (dưới Thượng thư). Đầu thời Gia Long, ông từng đi sứ Trung Hoa, làm giám thí các trường thi Sơn Tây, Quảng Đức… Nhưng có lẽ nhớ đến ông, người đời nhớ nhiều hơn đến tài văn học, đến công tham gia biên soạn bộ luật cho nhà Nguyễn.  

Công lập nên luật lệ

Theo ghi chép của “Quốc sử di biên”, tháng 6 năm Nhâm Thân (1812), Nhà nước ban hành “Hoàng Việt luật lệ”, và Vũ Trinh là người có công tham gia tạo tác công trình này làm khuôn phép cho luật lệ nước nhà thời Nguyễn: “Các ông Nguyễn Văn Thành, Vũ Trinh, Trần Hựu phụng sắc sửa định luật lệ, làm thành 22 quyển, cộng 398 điều”.

“Đại Nam thực lục” cho biết kỹ hơn về bộ luật này, sách 398 điều (trong đó hình danh và phàm lệ 45 điều; luật lại 27 điều; luật hộ 66 điều; luật lễ 26 điều; luật binh 58 điều; luật hình 166 điều; luật công 10 điều), gồm 22 quyển.

Luật Gia Long trở thành khuôn mẫu luật lệ thời Nguyễn, dùng trong cả nước để đưa dân vào khuôn phép. Dĩ nhiên, không phải ai cũng đồng thuận với nội dung của bộ luật được cho là lấy luật nhà Thanh, luật Hồng Đức làm căn cứ. Như C.B. Maybon cho rằng luật không chú trọng đến phong tục, tập quán nước Việt. Còn “Việt sử tân biên” thì phê là luật chỉ là “dụng cụ cho một chính sách chuyên chế”. Năm Ất Hợi (1815), “Hoàng Việt luật lệ” (còn gọi là luật Gia Long) được in xong và đem phát hành rộng rãi để áp dụng thi hành trong phạm vi cả nước. Vua Gia Long Nguyễn Ánh thân hành đặt bút viết lời tựa cho luật. 

Đối với lịch sử nền tư pháp nước ta, thì “Hoàng Việt luật lệ” là một trong những bộ luật lớn, quy củ. Tính từ khi luật “Hình thư” ra đời năm Nhâm Ngọ (1042) đời Lý, trở thành bộ luật thành văn đầu tiên của nước Việt, thì sau đó mới có “Quốc triều hình luật” (luật Hồng Đức) thời Lê sơ, và sau này là “Hoàng Việt luật lệ”. Tính ra, công sức, trí tuệ của Vũ Trinh góp vào bộ luật này không phải nhỏ. 

Lan Trì kiến văn lục của Vũ Trinh dịch ra quốc ngữ

Quan lập pháp vướng án

Tháng 2 năm Bình Tý (1816), “Hoàng Việt luật lệ” công bố, áp dụng chưa được bao lâu, thì… xảy ra cơ sự với quan họ Vũ. Nơi “Đại Nam thực lục” có cho hay: “Bắt trói Tham tri Hình bộ Võ Trinh và Chưởng cơ Tống Phước Ngoạn mà hạ ngục. Đình thần đương họp tra Văn Thuyên. Văn Thuyên cùng Nguyễn Trương Hiệu thanh biện chưa xong.

Có viên xá sai hình ty là Trần Ngọc Ngữ làm ngục lại nói với Võ Trinh rằng: “Trương Hiệu trước làm tịch sĩ cho Nguyễn Hữu Nghị, nay nhận là môn khách của Văn Thuyên là không đúng”. Trinh đem lời đó nói với Tống Phước Ngoạn. Ngoạn muốn biện cho Văn Thuyên bị vu, bèn ngầm giục Ngữ đem việc phát giác. Vua sai đình thần nghiêm tra. Ngữ không trả lời được, đổ cho Trinh và Ngoạn mớm lời, hai bên bị tội”. 

Vậy là, việc quan họ Vũ bị tội, lại liên quan đến vụ Nguyễn Văn Thuyên, con công thần Nguyễn Văn Thành (là Tổng tài soạn “Hoàng Việt luật lệ”) mà chúng tôi từng đề cập trong mục “Án xưa tích lạ” ở những số báo trước đó. Để cho rõ hơn sự thể, ta xem qua “Đại Nam liệt truyện” tìm thêm chứng cứ. 

Theo như “Liệt truyện”, thì Nguyễn Văn Thành vốn nể trọng Vũ Trinh, đã cho Thuyên - con mình - bái sư, nhận Trinh làm thầy. Khi vụ Thuyên bị tố cáo mưu phản, Thuyên biện bác là bị vu cáo. Vua Gia Long không tin việc ấy, mới nói với các quan là “Thuyên không có lòng làm giặc, sao thơ lại bội nghịch”.

Ý vua muốn chỉ lòng phản nghịch của Thuyên tuy chưa phát ra hành động, nhưng trong thơ đã chất chứa rồi. Trinh nghe thế, thì nói: - Thơ ấy vốn là quê hẹp trái lẽ, nhưng ở trong có câu: u cốc sinh hương thiên lý viễn, nghĩa là lan mọc ở hang sâu mùi hương bay xa nghìn dặm, chữ “hương” nên làm đích chữ trên bộ thảo, dưới chỗ đông, chữ môn bọc ở ngoài, vì tránh quốc húy, đổi làm chữ hương. Ngay một chữ ấy còn biết kính tránh, có lẽ không phải người thực lòng bội nghịch làm được.

Vua nghe lời Vũ Trinh nói, lấy làm giận lắm, cho rằng ông bênh kẻ bội nghịch, lại là trò ông. Thế là vị Hình bộ Tham tri bị đoạt hết chức tước, tống vào ngục. Sau này, cha con Thành – Thuyên phải chết, có người khuyên ông tự xử nhưng họ Vũ khảng khái cho rằng nếu mình có tội thì đem cổ chịu chém, còn không có tội, tội gì phải tự hại thân để mang tiếng xấu. Đến năm Mậu Dần (1818), ông được tha tội chết, bắt đi an trí ở Quang Nam.

Từ đây, họ Vũ lấy nghề gõ đầu trẻ làm kế mưu sinh, không vướng bận việc triều chính nữa. Sau này sang đời Minh Mạng, nhằm năm Mậu Tý (1828), nhân vua đi qua Quảng Nam, lúc này Vũ Trinh đã tuổi cao sức yếu, sai con xin với vua, vua thương xót, tha cho về quê nhà, tiếc nỗi về đến quê quán được vài hôm thì mất, thọ 70 tuổi. Vậy là một người tài danh đã nằm xuống...

Trần Đình Ba
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Bí ẩn chưa có hồi kết về UFO - (Kỳ 4): Phi thuyền bí ẩn của người ngoài hành tinh

Bí ẩn chưa có hồi kết về UFO - (Kỳ 4): Phi thuyền bí ẩn của người ngoài hành tinh
(PLVN) - Từ thập kỷ 50 thế kỷ XX đến nay, luôn có nhiều người dân và những nhà khoa học tin rằng có đĩa bay, thậm chí cho rằng mình đã may mắn, gặp gỡ với những vị khách đến từ Sao Kim, Sao Hỏa, Sao Thổ hoặc các vì sao khác, họ kể lại chuyến bay vào vũ trụ hoặc cuộc tiếp xúc của họ với những người “anh em trong vũ trụ”.

Người Việt Nam tiên phong dệt lụa thành công từ những cuống sen bỏ đi

Người Việt Nam tiên phong dệt lụa thành công từ những cuống sen bỏ đi
(PLVN) - Đó là cụm từ mà hãng thông tấn lớn thứ ba thế giới AFP đã sử dụng trong video lý giải về sự thành công nổi bật của lụa sen Việt Nam, phát ngày 27/8/2020. Với thời lượng 1 phút 30 giây, nội dung video được xây dựng thông qua cuộc phỏng vấn với nghệ nhân ưu tú Phan Thị Thuận, người đầu tiên thành công trong kỹ thuật làm loại lụa này tại Việt Nam.

Tin “hot” giải trí ngày 25/10: Thuỷ Tiên công khai số tiền kêu gọi chạm mốc 150 tỷ đồng

Tin “hot” giải trí ngày 25/10: Thuỷ Tiên công khai số tiền kêu gọi chạm mốc 150 tỷ đồng
(PLVN) - Thuỷ Tiên công khai số tiền kêu gọi chạm mốc 150 tỷ đồng, thông báo cụ thể kế hoạch cứu trợ miền Trung; Trung Quân và Denis Đặng hoàn thành tâm nguyện cuối cùng của chiến sĩ hy sinh trong vụ sạt lở ở Quảng Trị; kẹt ở Mỹ, Hương Tràm đau lòng khi không thể về quê chịu tang bạn, cứu trợ lũ lụt; Thúy Diễm bức xúc vì bị so sánh với Thủy Tiên về cách làm từ thiện;...


Bản tin Y tế: Giao mùa và những bệnh về đường hô hấp là “kẻ thù” của trẻ nhỏ

Bản tin Y tế: Giao mùa và những bệnh về đường hô hấp là “kẻ thù” của trẻ nhỏ
(PLVN) - Thời điểm giao mùa thu - đông có điều kiện thời tiết thay đổi thất thường lúc nắng gắt, lúc mưa nhiều và lúc gió lạnh là môi trường lý tưởng để virus phát triển, gây bệnh cho con người, đặc biệt là trẻ nhỏ. Vậy những bệnh nào trẻ thường hay mắc vào thời điểm này. Hãy cùng theo dõi Bản tin Y tế.

Triển lãm “Being an Artist”- góc nhìn cuộc sống muôn màu

Triển lãm “Being an Artist”- góc nhìn cuộc sống muôn màu
(PLVN) - Triển lãm “Being an Artist” với 17 tác phẩm nghệ thuật đến từ 10 họa sỹ trẻ. đang diễn ra tại Tranquil Books (Trần Hưng Đạo, Hà Nội). Sau hơn 3 tháng chuẩn bị và lên ý tưởng, “Being An Artist” mang tới cho người xem nhiều xúc cảm thú vị. Nhìn đời qua từng lăng kính khác biệt, qua những tác phẩm tại triển lãm, mỗi tác giả trẻ lại kể cho công chúng yêu nghệ thuật cách nhìn cuộc sống riêng của mình.

Kiểm tra đường dây truyền tải bị ảnh hưởng bởi bão lũ

Kiểm tra đường dây truyền tải bị ảnh hưởng bởi bão lũ
(PLVN) - Đoàn lãnh đạo Tổng công ty truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) đã  có cuộc trao quà, hỗ trợ nhân dân miền Trung khắc phục hậu quả mưa lũ, đồng thời kiểm tra các vị trí đường dây truyền tải điện bị ảnh hưởng bởi mưa bão.

119 người chết, 19 người vẫn đang mất tích vì mưa lũ

119 người chết, 19 người vẫn đang mất tích vì mưa lũ
(PLVN) - Số liệu thống kê của Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng chống thiên tai cho thấy những thiệu hại nặng nề do mưa lũ mà các tỉnh miền Trung đang phải gánh chịu, trong khi bão số 8 chỉ còn cách đất liền từ Hà Tĩnh đến Quảng Trị khoảng 410km về phía Đông và sẽ đổ bộ vào khoảng sáng sớm 26/10, còn áp thấp nhiệt đới đã mạnh thành bão số 9.

Bán con dâu mới cưới, “cha con” gã buôn người lĩnh án

Bán con dâu mới cưới, “cha con” gã buôn người lĩnh án
(PLVN) - Với dáng vẻ bảnh bao, nổi bật so với nhiều thanh niên trai tráng ở địa phương, gã buôn người đã vờ yêu rồi hỏi cưới con gái nhà lành, mục đích lừa bán họ sang Trung Quốc lấy tiền. Sau khi bán con dâu mới cưới, “cha con” gã buôn người phải trả giá…

Việt Nam chữa khỏi 1.051 bệnh nhân mắc Covid-19

Việt Nam chữa khỏi 1.051 bệnh nhân mắc Covid-19
(PLVN) - Bản tin sáng ngày 25/10, của Ban Chỉ đạo Quốc gia cho biết không có thêm ca mắc Covid-19 mới. Đến nay đã bước sang ngày thứ 53 Việt Nam không ghi nhận ca mắc Covid-19 mới ở cộng đồng và đã chữa khỏi 1.051 bệnh nhân.

Mastercard, IDEMIA và MatchMove thí điểm thẻ sinh trắc học vân tay tại châu Á

Mastercard, IDEMIA và MatchMove thí điểm thẻ sinh trắc học vân tay tại châu Á
(PLVN) - Mastercard vừa hợp tác với IDEMIA - doanh nghiệp hàng đầu thế giới về nhận dạng tăng cường (Augmented Identity) và MatchMove - công ty fintech có trụ sở tại Singapore để thí điểm lần đầu tại châu Á thẻ sinh trắc học sử dụng dấu vân tay để ủy quyền thực hiện giao dịch tại các thiết bị đầu cuối.

Câu chuyện nhạc Ráp và tuyên ngôn của giới trẻ Việt

Câu chuyện nhạc Ráp và tuyên ngôn của giới trẻ Việt
(PLVN) - Xưa nay, trong tâm trí nhiều người, nhạc Rap luôn được coi là “nhí nhố”- chỉ dành cho bọn trẻ nổi loạn. Bởi ở đó ẩn chứa sự trẻ trung, tự do, dám nghĩ dám làm, với những quan điểm, lối sống của giới trẻ vào từng câu Rap. Rồi một ngày, với sự xuất hiện của hai chương trình là King of Rap và Rap Việt, đã giúp nhạc Rap tiến gần hơn với khán giả cả nước, cũng như khẳng định được “sân chơi” riêng trong gu âm nhạc đa sắc hôm nay…

Ấn Độ có thể đối mặt với thảm họa kép về y tế

Ấn Độ có thể đối mặt với thảm họa kép về y tế
(PLVN) - Một cảnh tượng quen thuộc lại đang diễn ra tại miền Bắc Ấn Độ. Khói đốt rơm rạ từ các cánh đồng tạo nên những đám khói lớn mịt mù bay đến nhiều thành phố, thị trấn và vượt qua cả lãnh thổ các bang. Tập quán đốt rơm rạ trên cánh đồng chuẩn bị cho mùa vụ tiếp theo là một trong những lý do chính dẫn đến ô nhiễm thường niên tại Ấn Độ, thường diễn ra vào mỗi mùa Đông.
Hành trình “niềm tin” phía sau những số phận

Hành trình “niềm tin” phía sau những số phận

(PLVN) - Những người khuyết tật sinh ra vốn dĩ đã chịu nhiều thiệt thòi, bất hạnh và cần đến một nghị lực lớn trong cuộc sống. Nhưng, ít ai nhắc đến những “hiệp sĩ” đằng sau lưng họ, những người không kém phần dũng cảm và hy sinh…

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬