Bản lĩnh thẩm phán và chuyện án “dân kiện quan”

(PLO) - Những vụ án hành chính vẫn được nôm na gọi là án “dân kiện quan. Hôm nay (23/6), trong phiên thảo luận  của QH về Dự thảo Luật Tố tụng hành chính, nhiều ĐB vẫn lo ngại về bản lĩnh thẩm phán trong những vụ án mà bị đơn là UBND huyện, là chủ tịch huyện trong khi người xử án là các thẩm phán huyện.
Hiện tại, có hai luồng ý kiến đối với quy định về thẩm quyền của giải quyết các khiếu kiện hành chính đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của Ủy ban nhân dân cấp huyện.
Ý kiến thứ nhất là ủng hộ việc tòa án cấp tỉnh xét xử quyết định hành chính, hành vi hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện. 
Ý kiến thứ hai là vẫn giữ nguyên như quy định hiện hành. Tòa án cấp huyện thụ lý và xét xử sơ thẩm vụ án hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện. 
Mấu chốt của hai luồng ý kiến này là câu chuyện bản lĩnh của thẩm phán cấp huyện khi thụ lý án "dân kiện quan".
E ngại, nể nang  "nắn" phán quyết?
Ủng hộ quan điểm giao tòa án cấp tỉnh xét xử khiếu kiện đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện, một số ĐBQH tỏ ý không tin tưởng vào bản lĩnh của các thẩm phán cấp huyện đối với những áp lực của “cấp trên”.
ĐB Nguyễn Thành Bộ (Thanh Hoá) cho rằng một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ án hành chính bị hủy sửa cao, là do thẩm phán cấp huyện còn có sự e ngại, nể nang và áp lực khi tuyên xử quyết định của Chủ tịch ủy ban nhân dân cấp huyện. 
“Một thực tế hiện nay chính quyền cấp huyện xem tòa án như là một cơ quan phòng ban chuyên môn, điều này thực sự đã ảnh hưởng tới việc vị thế và sự độc lập xét xử của tòa án mà Hiến pháp và pháp luật đã quy định.” – ông nói. 
ĐB Lê Minh Hiền (Khánh Hòa)cũng nêu những bất cập: “ Kiểm sát viên, Thẩm phán khi xét xử sơ thẩm chịu nhiều áp lực ở địa phương không nêu được quan điểm áp dụng pháp luật đúng đắn, khi giải quyết làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân vì các quyết định quy hoạch, thu hồi đất, triển khai dự án thường được thông qua tập thể của cấp ủy Ủy ban nhân dân địa phương.
Đối với quyết định của Ủy ban nhân dân cấp huyện, Tòa án nhân dân cấp huyện giải quyết, Tòa án nhân dân cấp tỉnh xử phúc thẩm vì thế người dân thắng kiện rất hy hữu thường chỉ xảy ra ở giai đoạn xét xử phúc thẩm hoặc giám đốc thẩm.”
Nhận định do nhiều nguyên nhân khác nhau, Tòa án nhân dân cấp huyện vẫn phụ thuộc nhiều vào cấp ủy và cơ quan hành chính, tính độc lập của thẩm phán bị chi phối nhiều về mặt tổ chức nhân sự, về điều kiện tái bổ nhiệm, ĐB Hà Thị Lan (Bắc Giang) cho rằng việc xử án của thẩm phán cấp huyện vẫn bị ảnh hưởng và chi phối.
Theo bà, điều này không những làm yếu đi vị thế vai trò của thẩm phán cấp huyện về lâu dài còn khiến cho người dân không tin tưởng nhiều vào Tòa án hành chính, mà sẽ tiếp tục lựa chọn việc giải quyết bằng con đường khiếu nại, điều đó khiến cho tình trạng khiếu nại kéo dài phức tạp. 
ĐB Huỳnh Văn Tính
ĐB Huỳnh Văn Tính  
ĐB Huỳnh Văn Tính (Tiền Giang) khẳng định thay đổi thẩm quyền như vậy là một quy định cần thiết, bởi quyết định trên sẽ tháo gỡ được những khó khăn của Thẩm phán Tòa án nhân dân cấp huyện đang rơi vào tình thế khó có thể khách quan, vô tư được khi thi hành công vụ, khi được giao xử lý những vụ án có liên quan đến Ủy ban nhân dân huyện, Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện. 
Việc quy định như trên là một biện pháp tất yếu, để đảm bảo tính khách quan, độc lập trong xét xử. Quy định như trên vừa giải tỏa được tư tưởng của Thẩm phán, vừa đảm bảo cho người dân tin tưởng vào sự khách quan của tòa án.
“Điều tôi băn khoăn còn lại là bản lĩnh của Thẩm phán cấp tỉnh có đủ sức vượt qua tình thế khó có thể khách quan, vô tư khi thi hành công vụ, khi xem xét xử lý những vụ liên quan đến các quyết định hành chính của Ủy ban nhân dân tỉnh và Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh. 
Thực tế chúng ta thấy, không ít cán bộ, trong đó có cả cán bộ Tòa án, cũng đang phấn đấu vì cấp trên nhiều hơn phấn đấu vì dân, gần quan, xa dân. Những cán bộ như vậy, chúng ta không tin tưởng có đủ bản lĩnh để vượt qua những khó khăn này. Tôi đề nghị Ban soạn thảo cũng nên nghiên cứu khắc phục những tình hình trên. Nếu vì Quốc hội biết Thẩm phán cấp tỉnh sẽ rơi vào tình thế khó có thể khách quan, vô tư, nhưng vẫn giao nhiệm vụ cho họ, trước tiên là sai phạm của người làm luật, sai phạm có thể bắt nguồn ngay từ các điều luật. .” ĐB phát biểu trước QH  
Thẩm phán chỉ tuân theo pháp luật
Bảo vệ bản lĩnh của những người nhân danh nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong việc xét xử những vụ án hành chính, ĐB Huỳnh Nghĩa (TP Đà Nẵng) bức xúc: 
“Thực tiễn qua 4 năm thực hiện luật cho thấy đã từng bước bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trước pháp luật, thể hiện sự bình đẳng của công dân với các cơ quan hành chính nhà nước. Nay cho rằng, năng lực của các thẩm phán cấp huyện còn hạn chế, dẫn đến tỷ lệ án bị hủy cao hơn, nên cần sửa đổi Điều 29, 30 Luật tố tụng hành chính hiện hành là không có tính thuyết phục, đi ngược lại lộ trình cải cách tư pháp.”
Ông cũng cho rằng Nghị quyết số 49 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020. Về mở rộng thẩm quyền của tòa án cấp huyện, do đó việc sửa đổi như trên là xây dựng luật theo hướng thụt lùi, không dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn.
“Qua khảo sát, hầu hết các thẩm phán cấp huyện đều có bản lĩnh, lập trường rõ ràng, xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, nên không ngại xét xử các vụ án hành chính của Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cùng cấp khi có vi phạm.
Việc án hành chính bị hủy theo thủ tục giám đốc thẩm chiếm tỷ lệ cao, so với các loại án khác như giải trình của Ban soạn thảo là do một số thẩm phán cấp huyện, cấp tỉnh, thiếu năng lực chứ không phải chỉ do thẩm phán cấp huyện lo sợ, né tránh. 
Điều này có nghĩa là năng lực của thẩm phán cấp tỉnh cũng cần được đánh giá lại chứ không phải riêng gì thẩm phán cấp huyện.” ĐB Huỳnh Nghĩa phát biểu. 
ĐB Nguyễn Bá Thuyền
 ĐB Nguyễn Bá Thuyền 
Đồng quan điểm của ĐB Huỳnh Nghĩa, ĐB Nguyễn Bá Thuyền (Lâm Đồng) cũng khẳng định không có một lý do gì nói là trình độ cán bộ cấp huyện yếu, bởi vì họ đã làm được những vụ án thuộc thẩm quyền cấp tỉnh ngày trước làm.
“Sợ thẩm phán không dám đối đầu với chính quyền địa phương, tôi cho rằng điều đó không phải như vậy. Bởi vì, nếu chúng ta nói như thế thì tất cả dồn lên cấp tỉnh, người dân phải kiện một vụ án hành chính đi rất xa. Ví dụ Lâm Đồng từ cấp huyện lên cấp tỉnh gần 300 cây số để đi kiện thì việc này rõ ràng trở ngại cho dân mà người dân người ta muốn gần để tiếp cận công lý thuận hơn, bây giờ chúng ta lại dồn về cấp tỉnh, tôi cho việc đó không thuận lợi cho dân mà gây khó khăn cho dân.”
ĐB Huỳnh Văn Tiếp (TP Cần Thơ), ĐB Phương Thị Thanh (Bắc Kạn) đều đề nghị giữ nguyên thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện như luật hiện hành. Có như vậy mới đảm bảo tinh thần cải cách tư pháp, tăng thẩm quyền cho Tòa án nhân dân cấp huyện. 
“Nếu vì lý do mở rộng thẩm quyền nhằm đảm bảo tốt hơn nguyên tắc độc lập xét xử của Tòa án và không bị ảnh hưởng của chính quyền địa phương theo địa giới hành chính là chưa có sức thuyết phục, không đúng với nguyên tắc hiến định, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân xét xử độc lập chỉ tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp.” – ĐB Phương Thị Thanh nói.

Tin cùng chuyên mục

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Hoàng Thanh Tùng phát biểu tại phiên họp.

Quy định cụ thể về ngưỡng doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng

(PLVN) - Chiều 23/4, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về dự án Luật Thuế giá trị gia tăng (GTGT) (sửa đổi), các đại biểu đề nghị Chính phủ tính toán, cân nhắc các yếu tố liên quan để quy định cụ thể mức ngưỡng doanh thu hàng năm thuộc diện không chịu thuế GTGT trong Luật để xác lập căn cứ pháp lý rõ ràng.

Đọc thêm

Tiếp tục củng cố cơ sở về giao thông thông minh

Quang cảnh phiên họp.
(PLVN) - Tiếp tục phiên họp thứ 32, sáng 23/4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến bước đầu về dự thảo Báo cáo kết quả bước đầu giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông (TTATGT) từ năm 2009 đến hết năm 2023” về lĩnh vực bảo đảm TTATGT đường bộ.

Tăng cường kết nối hai nền kinh tế Việt Nam - Lào

Thủ tướng Phạm Minh Chính đón Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone.
(PLVN) - Theo tin từ Bộ Ngoại giao, chiều 22/4, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã có cuộc gặp làm việc với Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone nhân dịp tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN tại Hà Nội.

Tăng cường kỷ cương, kỷ luật trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Phó Chủ tịch QH Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung thảo luận.
(PLVN) - Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đề nghị Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các bộ, ngành và các cơ quan hữu quan nâng cao chất lượng hiệu quả công tác xây dựng pháp luật gắn với việc theo dõi thi hành pháp luật; khẩn trương khắc phục những hạn chế, vướng mắc, tăng cường kỷ cương, kỷ luật trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL).

Giám sát các dự án trọng điểm quốc gia: Có giải pháp để tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ

Phó Chủ tịch QH Nguyễn Đức Hải nội dung thảo luận.
(PLVN) - Sáng 22/4, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 32, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) xem xét kết quả giám sát Việc thực hiện Nghị quyết số 43/2022/QH15 ngày 11/1/2022 của QH về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ Chương trình phục hồi, phát triển kinh tế - xã hội và các nghị quyết của QH về một số dự án quan trọng quốc gia đến hết năm 2023.

Giám sát cán bộ, đảng viên: Khắc phục bằng được tình trạng nể nang, né tránh, ngại va chạm

Hội thảo về nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị xã hội do UBTƯ MTTQ Việt Nam tổ chức. (Ảnh: Quang Vinh)
(PLVN) - Nhằm ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên, thời gian qua, Đảng ta đã ban hành nhiều quy định nhằm đẩy mạnh công tác giám sát đối với người đứng đầu, cán bộ chủ chốt và cán bộ, đảng viên. Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, vẫn còn không ít hạn chế, tồn tại cần khắc phục.

Ký kết Hiệp định Geneve: Mốc son lịch sử của dân tộc, mang ý nghĩa thời đại

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn.
(PLVN) - Trả lời báo chí nhân dịp kỷ niệm 70 năm ngày ký Hiệp định Geneve, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn khẳng định, việc ký kết Hiệp định không chỉ là một mốc son lịch sử của dân tộc ta, mà còn mang ý nghĩa thời đại. Hiệp định này cùng với chiến thắng Điện Biên Phủ đã cổ vũ mạnh mẽ cho các dân tộc bị áp bức đứng lên đấu tranh giải phóng dân tộc, mở đầu cho thời kỳ sụp đổ của chủ nghĩa thực dân trên toàn thế giới.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2024: Phát huy vai trò dẫn dắt của Việt Nam trong hợp tác khu vực

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đỗ Hùng Việt.
(PLVN) - Vào ngày 23/4 tới, Việt Nam sẽ đăng cai tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN. Trả lời phỏng vấn báo chí, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đỗ Hùng Việt, sáng kiến tổ chức Diễn đàn một lần nữa thể hiện sự chủ động, tích cực của Việt Nam, mong muốn đóng góp tích cực hơn cho hợp tác khu vực và mong muốn phát huy vai trò dẫn dắt, nòng cốt của Việt Nam trong hợp tác khu vực và trên phạm vi toàn cầu.

Tháo gỡ 'điểm nghẽn' bậc học mầm non

Cô và trò Trường Mầm non Tuổi hoa Cầu Giấy - Hà Nội. (Ảnh minh họa - Nguồn: Web trường)
(PLVN) - Vừa qua, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chủ trì Phiên họp Ủy ban quốc gia Đổi mới giáo dục và đào tạo về “Đổi mới, phát triển giáo dục mầm non đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.