Độc đáo tục mừng tiếng sấm đầu năm

(PLVN) - Tết mừng tiếng sấm đầu năm (Tết Chăm Phtrong) là phong tục duy nhất còn được lưu giữ đến ngày nay của đồng bào Ơ Đu. Khi có tiếng sấm đầu tiên, người Ơ Đu làm lễ cúng tạ ơn trời đất và bắt đầu một mùa canh tác mới. Lễ hội mừng tiếng sấm đầu năm còn là dịp để người Ơ Đu gửi gắm niềm ước muốn về cuộc sống bình yên, no đủ, luôn gắn kết cộng đồng.
Độc đáo tục mừng tiếng sấm đầu năm Đồng bào Ơ Đu ở tỉnh Nghệ An tái hiện lễ mừng tiếng sấm

Dân tộc ít người nhất Việt Nam

Là một dân tộc ít người, hiện nay dân số của người Ơ Đu (ở huyện Tương Dương, Nghệ An) chỉ khoảng gần 400 người. Thời kỳ hưng thịnh đồng bào Ơ Đu sống độc lập, không xen kẽ với bất kỳ dân tộc nào. Họ cũng ít giao lưu với các dân tộc bên ngoài trừ những khi có nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa. 

Trải qua thời gian và biến động lịch sử, người Ơ Đu giảm dần về số lượng. Rồi dần dần đồng bào dân tộc này sống xen kẽ với đồng bào dân tộc Thái, Khơ Mú nên phong tục người Ơ Đu bị mai một và bị ảnh hưởng nhiều từ phong tục của hai dân tộc trên.

Sau cách mạng tháng 8/1945, người Ơ Đu chuyển về sống tập trung tại 2 bản Xốp Pột và Kim Hòa (thuộc xã Kim Đa, huyện Tương Dương, Nghệ An). Chỉ có một số ít sống rải rác tại các bản Tạ Xiêng, xã Kim Tiến; bản Xiêng Hương, xã Xá Lượng, huyện Tương Dương.

Tuy nhiên, do biến cố lịch sử cùng với việc di chuyển nhiều nên đến thời điểm này ít người còn nhớ được ngôn ngữ và phong tục riêng của đồng bào mình. Chỉ có một số ít người già còn nhớ được tập tục ăn tết Chăm Phtrong cúng lễ mừng tiếng sấm đầu tiên của năm. Đây được xem là tục lễ duy nhất của người Ơ Đu còn sót lại.

Sự bình ổn nơi ở của đồng bào Ơ Đu chưa dừng lại, năm 2006 khi lòng hồ thủy điện Bản Vẽ khởi công xây dựng, hai bản Xốp Pột và Kim Hòa, xã Kim Đa nơi có người Ơ Đu sinh sống tập trung nhiều nhất lại phải tiếp tục di dời đến bản Văng Môn, xã Nga My (huyện Tương Dương) để sinh sống. Sự liên tục biến động về nơi ở khiến các phong tục tập quán, văn hóa của người Ơ Đu phần nào bị mai một.

Trước đây, đồng bào dân tộc này chủ yếu sống bằng nghề nương rẫy. Gần đây, được sự quan tâm của chính quyền nên họ biết làm thêm lúa nước. Ngoài lúa, đồng bào nơi đây còn trồng thêm sắn, ngô… Tuy nhiên hái lượm và săn bắn vẫn được xem là nguồn thực phẩm quan trọng trong đời sống hàng ngày của người Ơ Đu. 

Từ xa xưa, người Ơ Đu đã dựa vào những hiện tượng của thiên nhiên để xác định thời gian. Họ không theo lịch thông thường mà dựa vào tiếng sấm. Đồng bào tính thời gian trong năm bắt đầu từ ngày có tiếng sấm đầu tiên, khi tiếng sấm lần sau là kết thúc một năm. Tiếng sấm còn là mốc thời gian để đồng bào thực hiện những việc trọng đại trong gia đình, dòng họ và kể cả công việc chung của cộng đồng. 

Độc đáo tục mừng tiếng sấm

Ngày xưa, người Ơ Đu không có Tết nguyên đán nên Tết mừng tiếng sấm đầu năm là một lễ tục quan trọng nhất đối với họ. Khi những hồi chiêng được gióng lên, đồng bào tề tựu đông đủ tại bản làng mổ trâu, giết lợn cúng tế thần linh, mong cho một năm mới an lành, bình an... 

Nghi lễ đầu tiên trong ngày có tiếng sấm là phong sắc, phong tước cho các chức sắc trong bản như trưởng họ, già làng, phong chức sắc cho thầy mo và đổi tên cho những người đàn ông đã trưởng thành. Khi trẻ em sinh ra phải đợi cho đến khi nghe tiếng sấm đầu đời mới được đặt tên, bắt đầu tính tuổi. 

Người Ơ Đu phụ thuộc vào tiếng sấm, từ khi sinh ra cho đến lúc chết đi họ cũng phải chờ tiếng sấm. Họ tin rằng, chỉ khi có tiếng sấm vang lên thì linh hồn họ mới được coi là siêu thoát. Trong gia đình người Ơ Đu, khi người vợ hay chồng không may qua đời họ phải làm lễ chia của và khóc cho người chết.

Ngoài mâm đồ cúng lễ, quan trọng nhất là phải có 1 đồng xu chia làm đôi. Một nửa người sống giữ lại còn nửa kia chôn theo người quá cố. Nếu vợ hay chồng của người quá cố muốn đi bước nữa, họ cũng phải chờ tới tiếng sấm đầu năm. Có sấm, mới bắt đầu lễ cúng, mới xin phép được người quá cố cho đi bước nữa.

Người Ơ Đu tổ chức chọi gà vui tết Chăm Phtrong

Ông Lo Văn Cường, ở xã Nga My cho biết, năm cũ tầm tháng 11 âm lịch là hết tiếng sấm, đến tiếng sấm năm mới tầm tháng 2, tháng 3 năm sau được tính là tiếng sấm đầu năm và bà con mới tính cho năm mới.

Nguyên do là ngày xưa không có lịch, không có đồng hồ, không có tết và lễ mừng tiếng sấm là duy nhất. Ý nghĩa của Tết mừng tiếng sấm này là để tổ tiên phù hộ cho con cháu dồi dào sức khỏe, dân làng đoàn kết và cầu cho năm đó làm ăn suôn sẻ, phát đạt. 

Trong Tết mừng tiếng sấm của người Ơ Đu cần phải có một con lợn, con gà, rượu cần 2 vò, bánh chưng, cơm lam, nếp cẩm, cá mọc, cá lạp, nhọoc chuột…Lễ vật mừng tiếng sấm được đặt lên chiếc mâm mây đã trải lá chuối rừng. Thầy cúng đứng ra làm lễ trước sự chứng kiến của bà con dân bản.

Trong buổi lễ, thầy cúng thay mặt cho bà con cầu mong trời đất, tổ tiên, dòng họ và linh hồn người Ơ Đu phù hộ cho bản mường một năm mưa thuận gió hòa để thuận lợi cho việc trồng trọt, săn bắt, hái lượm. Lễ hội mừng tiếng sấm đầu năm còn là dịp để người Ơ đu gửi gắm ước mong về một cuộc sống bình yên, no đủ, bản mường ấm no, đoàn kết.

Trong những ngày tết Chăm Phtrong, trên bàn thờ gia đình của người Ơ Đu được trang trí rất cầu kỳ và rực rỡ sắc màu với đầy đủ các loại giấy ngũ sắc. Tuy nhiên, màu đỏ lại không được xuất hiện trong những ngày tết, bởi họ rất sợ lửa.

Dịp tết Chăm Phtrong, đồng bào Ơ Đu chọn một con lợn để cúng tổ tiên, tuỳ thuộc vào điều kiện gia đình mà mổ lợn to hay nhỏ (thông thường là từ 15 - 20kg). Khi mổ lợn, các gia đình đều phải mời dân làng tới dự và uống rượu để ăn tết cùng. Đây được xem là dịp gia chủ cảm ơn bà con, hàng xóm trong bản đã giúp đỡ gia đình một năm vừa qua. 

Bên cạnh đó, mỗi gia đình đều phải chuẩn bị một con gà trống thiến. Con gà trống này sẽ được làm thịt để làm lễ cúng và cặp chân gà được giữ cẩn thận để xem chân gà. Đôi chân gà này sau khi cúng tổ tiên, các gia đình sẽ mang đến nhà cộng đồng nhờ những thầy mo giỏi nhất bản làm lễ thăm chân gà.

Theo quan niệm của người Ơ Đu việc xem chân gà đầu năm là để xem một năm mới có được no ấm, hạnh phúc hay không? Bởi cũng theo người Ơ Đu thì sau tiếng sấm đầu tiên trong năm con vật cất tiếng kêu đầu tiên là con gà. Vì vậy, gà được xem là linh vật thần sấm gửi gắm thông điệp những ngày đầu năm. 

Ngoài ra những món không thể thiếu trong mâm cúng của đồng bào Ơ Đu là mọc cá (hỗn hợp cá, bột gạo nếp, muối, sả, tiêu rừng gói trong lá chuối và hong chín trên bếp củi); cá nướng; Nhọoc chuột (được làm từ thịt chuột đồng phơi khô cùng với rau rừng, hoa chuối, lá môn…); cơm lam; bánh chưng; rượu cần; rượu cẩm. Những lễ vật được đồng bào đặt trên 2 chiếc mâm mây, đưa từ trên nhà sàn xuống dưới sân trước nhà sàn.

Ngoài những món ăn truyền thống, dịp đầu năm, đồng bào dân tộc Ơ Đu còn có nhiều trò chơi dân gian, lễ hội. Họ cùng thưởng thức lễ vật và nhảy múa theo những giai điệu truyền thống của người Ơ Đu. Trong những ngày tết Chăm Phtrong người Ơ Đu còn rộn ràng với âm thanh vui tươi của nhạc cụ cồng chiêng, đàn tùng tinh, trống và những nhạc cụ được làm từ ống nứa. Các trò chơi vui năm mới như đánh khăng, chọi gà, đi cà kheo...

Thường lễ mừng tiếng sấm của người Ơ Đu kéo dài từ 5 đến 7 ngày, cho đến khi mọi thủ tục cúng lễ thần sấm trong bản làng hoàn tất, ngày tết Chăm Phtrong mới kết thúc. Nhưng hiện nay đồng bào Ơ Đu chỉ tổ chức trong vòng một ngày. 

Được xem là tộc người có số dân ít nhất Việt Nam nên việc hàng năm tổ chức Tết mừng tiếng sấm - một phong tục ý nghĩa duy nhất còn được lưu giữ đến ngày nay là cách để đồng bào gìn giữ cội nguồn, nét văn hóa đặc trưng của dân tộc mình.

Người Ơ Đu, còn có tên gọi khác là người Tày Hạt, là một dân tộc ít người có vùng cư trú là huyện Tương Dương phía tây tỉnh Nghệ An và Trung Lào. Theo tiếng Thái, Ơ Đu có nghĩa là "thương lắm". Người Ơ Đu nói tiếng Ơ Đu, ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khmer trong ngữ hệ Nam Á.
Tuy nhiên hầu hết người Ơ Ðu dùng các tiếng Khơ Mú, Thái để giao tiếp hàng ngày. Tại Việt Nam, theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, người Ơ Đu có dân số 376 người, có mặt tại 11 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố.
Kim Nghệ

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Cảnh giác với thủ đoạn của tội phạm cướp tại Hưng Yên

Cảnh giác với thủ đoạn của tội phạm cướp tại Hưng Yên
Mọi người dân, đặc biệt là phụ nữ không nên đi một mình bằng xe máy vào ban đêm trên các tuyến đường vắng người, thiếu ánh sáng. Người lái taxi, xe ôm không chở khách quá khuya trên một cung đường dài và những tuyến đường vắng ban đêm. Khi xảy ra cướp giật tài sản, người dân phải bình tĩnh nhận dạng đặc điểm đối tượng, phương tiện gây án, nhanh chóng thông báo cho cơ quan công an gần nhất...

Mẹ mất, con cái tranh giành tài sản thừa kế vì bản di chúc gây tranh cãi

Mẹ mất, con cái tranh giành tài sản thừa kế vì bản di chúc gây tranh cãi
(PLVN) - Bà Võ Thị Thế, ngụ tổ 10, xã An Hữu, huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang đã chết cách đây 11 năm, nhưng nhiều năm qua, những người con của bà vẫn đâm đơn kiện tụng, tranh giành phân chia tài sản thừa kế và gây ra rất nhiều mâu thuẫn, tiêu cực trong gia đình chỉ vì nghi ngờ tính pháp lý của bản di chúc.

Quận Bình Tân, TP.HCM: Nhiều khuất tất trong vụ việc một mãnh đất cấp hai sổ đỏ

Quận Bình Tân, TP.HCM: Nhiều khuất tất trong vụ việc một mãnh đất cấp hai sổ đỏ
(PLVN) - Trong quá trình giải quyết khiếu nại, cơ quan chức năng không những không xác định rõ đối tượng, ban hành quyết định không đúng nội dung, không tống đạt quyết định cho người khiếu nại… Trái lại, thủ tục thẩm tra sơ sài, “dễ dàng” bỏ qua những yếu tố quan trọng thể hiện nhiều khuất tất trong quá trình cấp GCNQSDĐ.
Thi hành án dân sự Hà Nội:  Cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính

Thi hành án dân sự Hà Nội: Cần siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính

(PLVN) - Đó là yêu cầu của Tổng cục trưởng Tổng cục THADS Mai Lương Khôi tại buổi làm việc với cán bộ chủ chốt Cục THADS TP Hà Nội về kết quả công tác 8 tháng năm 2019 nhằm tháo gỡ khó khăn vướng và đề ra các giải pháp thực hiện chỉ tiêu, nhiệm vụ những tháng cuối năm. Phó Tổng cục trưởng Tổng cục THADS Nguyễn Văn Lực cùng tham dự.

Hải Phòng: “Sốc” với “quảng cáo” của Rose Club về “combo rượu ngon, gái đẹp, bóng cười phê ngất người“

Hải Phòng:  “Sốc” với “quảng cáo” của Rose Club về “combo rượu ngon, gái đẹp, bóng cười phê ngất người“
(PLVN) - Mặc dù chỉ đăng ký kinh doanh hộ cá thể với ngành nghề là phục vụ đồ uống nhưng cơ sở Rose Club (số 210 Núi Ngọc, tổ dân phố 18, thị trấn Cát Bà) lại hoạt động không khác gì một vũ trường với DJ, nhạc sàn, tiếp viên phục vụ mặc bikini và lời quảng cáo "có cánh": "combo rượu ngon, gái đẹp".

Savills đồng hành cùng Blue Dragon trao “Học bổng vì tương lai” cho trẻ em khó khăn

Savills đồng hành cùng Blue Dragon trao “Học bổng vì tương lai” cho trẻ em khó khăn
(PLVN) - Trong nỗ lực hợp tác cùng nhau đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng tại Việt Nam, trong năm 2019, Savills Việt Nam sẽ là đơn vị tài trợ cho chương trình “Học bổng vì tương lai” – phối hợp cùng Blue Dragon Children’s Foundation (Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh) tạo cơ hội giúp các em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn được tiếp tục các chương trình học tập tại trường đại học.
Kỷ luật Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang Trần Đức Quý

Kỷ luật Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang Trần Đức Quý

Ông Trần Đức Quý, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang và ông Vũ Văn Sử,nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, nguyên Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh này bị xem xét, thi hành kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo vì những khuyết điểm, vi phạm trong việc tổ chức Kỳ thi Trung học phổ thông quốc gia năm 2018 tại địa bàn...

Diễn viên Huyền Lizzie ly hôn

Diễn viên Huyền Lizzie ly hôn
Sau thời gian suy nghĩ tiêu cực, người đẹp phim "Bí mật của Eva" vượt qua biến cố, tập trung làm việc, nuôi con.

Hoàng Mai (Hà Nội): Cần sớm giải quyết dứt điểm vụ việc tại nghĩa trang Ao Đường

Hoàng Mai (Hà Nội): Cần sớm giải quyết dứt điểm vụ việc tại nghĩa trang Ao Đường
(PLVN) - Dự án di dời nghĩa trang Ao Đường để phục vụ công tác di dân đấu giá quyền sử dụng đất Đền Lừ III đã bước sang năm thứ 10 cho đến nay vẫn còn tình trạng điều chỉnh quy hoạch không rõ ràng được thể hiện trên các văn bản chỉ đạo của các cấp trái ngược nhau. Thực tế này khiến cho những gia đình có mộ đang an táng tại nghĩa trang này ngày càng bất an, không biết tin vào văn bản nào là đúng?

Bộ trưởng Lê Thành Long: Tư pháp Trà Vinh cần quyết liệt giải quyết vấn đề Quốc tịch, Hộ tịch

Bộ trưởng Lê Thành Long:  Tư pháp Trà Vinh cần quyết liệt giải quyết vấn đề Quốc tịch, Hộ tịch
(PLVN) - Sáng ngày 19/6,  đồng chí Lê Thành Long, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp và Đoàn công tác đến thăm và làm việc tại Sở Tư pháp tỉnh Trà Vinh. Tiếp và làm việc với đoàn có ông Trần Văn Phong, Giám đốc Sở Tư pháp; các Phó Giám đốc. Đại diện Hội Luật gia; Đoàn Luật sư tỉnh; cùng lãnh đạo các phòng chuyên môn, Phòng Tư pháp các huyện, thành phố.
Xét xử 14 bị cáo lừa đảo 'bán' kết quả xổ số chiếm đoạt gần 18 tỷ đồng

Xét xử 14 bị cáo lừa đảo 'bán' kết quả xổ số chiếm đoạt gần 18 tỷ đồng

(PLVN) - Với thủ đoạn giả là nhân viên, hoặc lãnh đạo của Công ty Xổ số Miền Bắc biết trước kết quả xổ số, các bị cáo đã câu kết với nhau, lừa các bị hại tham gia hợp tác để đánh đề, lấy tiền trúng đề chia nhau, bị cáo Trần Văn Linh và đồng bọn đã thực hiện trót lọt 20 vụ lừa đảo ở 10 tỉnh, thành phố khắp trong Nam ngoài Bắc, chiếm đoạt tổng số tiền lên tới trên 17,9 tỷ đồng.

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%