Nhức nhối câu chuyện bồi thường oan sai

(PLO) - Theo quy định, người bị oan, sai phải được cơ quan tiến hành tố tụng gây oan, sai bồi thường thiệt hại vật chất và tinh thần, danh dự... Thế nhưng thực tế bồi thường cho người bị oan trong hoạt động tố tụng Hình sự vẫn đang là câu chuyện nhức nhối.

lVKSND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu xin lỗi thân nhân của ông Vũ Thanh Hải - người đã bị hàm oan, tự tử 10 năm trước. lVKSND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu xin lỗi thân nhân của ông Vũ Thanh Hải - người đã bị hàm oan, tự tử 10 năm trước.
Miễn trách nhiệm Hình sự trái pháp luật vì sợ bồi thường
Bức tranh oan, sai trong Tố tụng Hình sự (TTHS) được “vẽ” nên bởi việc phối hợp liên ngành, thực hiện chức năng, nhiệm vụ còn chưa làm hết trách nhiệm, quá trình tranh tụng còn hình thức, qui định của pháp luật còn bất cập, chưa hoàn thiện, thiếu hướng dẫn, thậm chí có văn bản không đúng luật…và trên hết là sự hạn chế về trình độ và đạo đức của một bộ phận cán bộ tư pháp, tư tưởng nôn nóng, bệnh thành tích, chỉ muốn xong việc của mình. 
Thực trạng vi phạm pháp luật trong việc áp dụng pháp luật Hình sự, TTHS dẫn đến oan, sai thuộc trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng đã được phân tích, mổ xẻ nhiều lần, tại nhiều diễn đàn và sắp tới sẽ được Quốc hội xem xét. Nhưng xử lý được tình trạng oan, sai là câu chuyện nan giải vì còn kéo theo việc thực hiện trách nhiệm bồi thường của Nhà nước cho người bị oan, sai.
Qua 5 năm thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nói chung và trong hoạt động TTHS nói riêng, Bộ Tư pháp đánh giá, việc giải quyết bồi thường cho người bị thiệt hại về cơ bản được thực hiện kịp thời, hiệu quả hơn trước đây, bảo đảm tốt hơn về quyền, lợi ích hợp pháp cho người bị thiệt hại. 
Mặc dù trong 3 năm 2011-2014,  việc làm oan đã được hạn chế, số vụ việc bồi thường cho người bị oan do người có thẩm quyền tố tụng gây ra không nhiều; có 71 trường hợp bị oan và đã được bồi thường, 34 trường hợp có đơn yêu cầu bồi thường đang xem xét giải quyết; nhiều địa phương không xảy ra trường hợp nào bị oan nên không phát sinh yêu cầu bồi thường;
Ngược lại, có những địa phương số lượng các vụ án oan xảy ra và phải bồi thường khá nhiều như tỉnh Bình Phước phải bồi thường 16 trường hợp, tuy nhiên, số đơn đề nghị bồi thường lại khá lớn, có trường hợp gay gắt, kéo dài mà chưa được Tòa án, VKS kịp thời xem xét, trả lời. 
Theo con số thống kê, trong 3 năm 2011-2014, tỷ lệ đơn đã giải quyết thấp, chỉ đạt 21,6%. Tỷ lệ vụ việc chưa được giải quyết phải chuyển sang kỳ sau qua từng năm vẫn còn cao. Đáng chú ý, còn có những trường hợp đình chỉ miễn trách nhiệm Hình sự bị can không đúng qui định tại Khoản 1 Điều 25 Bộ luật Hình sự, Khoản 2 Điều 107 Bộ luật TTHS để tránh bồi thường. 
Việc bồi thường dù có Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nhưng việc thực hiện lại chưa thống nhất như đình chỉ điều tra do hết hạn điều tra không chứng minh được bị can thực hiện tội phạm thì có nơi bị can được bồi thường, có nơi lại không được bồi thường.
Bị làm oan rồi “dài cổ” chờ bồi thường 
Bộ Tư pháp cho rằng, công tác bồi thường trong hoạt động TTHS không còn là vấn đề mới nhưng là một lĩnh vực khó khăn, phức tạp trong triển khai thực hiện một phần do theo qui định của pháp luật, việc thực hiện trách nhiệm bồi thường trong TTHS mỗi ngành đều có thẩm quyền riêng (về trách nhiệm giải quyết và quản lý nhà nước) trong khi yêu cầu của hoạt động giải quyết bồi thường nhà nước là phải áp dụng pháp luật thống nhất, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người bị thiệt hại.
Điểm chung lớn nhất của các trường hợp bồi thường oan sai trong TTHS là chậm, người bị oan chưa được tạo điều kiện về thủ tục, xác nhận giấy tờ làm căn cứ yêu cầu bồi thường. Có vụ bị các cơ quan tiến hành tố tụng đùn đẩy lẫn nhau kéo dài nhiều năm như vụ ông Phan Văn Lá (Long An) đã 21 năm làm “bị can”...
Trong nhiều trường hợp, người  bị thiệt hại gặp khó khăn trong việc yêu cầu bồi thường do không xác  định được cơ quan có trách nhiệm bồi thường như vụ ông  Phan Văn Lá  (Long An), ông Nguyễn Khắc Công (Nam Định)… và khó khăn trong việc tìm tài liệu, chứng cứ chứng minh thiệt hại như các biên lai khám chữa bệnh, hóa đơn mua thuốc, vé tàu xe đi lại… như vụ ông Nguyễn Thanh Chấn (Bắc Giang). 
Ông Chấn đã được minh oan sau 10 năm ngồi tù oan nhưng vì “chưa cung cấp đủ tài liệu, chứng cứ chứng minh thiệt hại nên chưa thực hiện được việc bồi thường oan cho ông Chấn” – Chánh án TANDTC Trương Hòa Bình cho biết.
Nói về bất cập trong việc giải quyết bồi thường, TANDTC cho rằng, qui định về thời hạn giải quyết bồi thường qua từng giai đoạn quá ngắn (Điều 17, 18, 19, 20 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước). Hơn nữa, theo Khoản 2 Điều 23 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường tại Tòa án được thực hiện theo qui định của pháp luật về tố tụng dân sự. 
Người khởi kiện có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ chứng minh yêu cầu của mình nhưng có những trường hợp việc thu thập chứng cứ khó khăn nên đương sự yêu cầu Tòa thu thập. Nhưng do thiệt hại xảy ra đã lâu, chứng cứ gần như không còn hoặc còn quá ít nên việc thu thập chứng cứ của Tòa khó khăn và mất nhiều thời gian. “Đây cũng là vấn đề khó khăn nhất trong giải quyết bồi thường” – lãnh đạo TANDTC khẳng định.
Bộ Tư pháp nhận thấy sự chậm trễ trong bồi thường oan, sai còn là do thủ tục, thời hạn thẩm định hồ sơ trong nội bộ ngành trước khi chuyển sang cơ quan tài chính cấp phát kinh phí chi trả tiền bồi thường còn chậm so với qui định của pháp luật, gây khó khăn cho cơ quan có trách nhiệm bồi thường và gây bức xúc cho người thiệt hại. Việc chi trả tiền bồi thường trong TTHS kể từ khi ra quyết định giải quyết bồi thường đến lúc người bị thiệt hại được chi trả thường kéo dài, trung bình 4 tháng đến 1 năm, cá biệt có những vụ việc kéo dài đến gần 2 năm.
Như trường hợp yêu cầu bồi thường của ông Lương Ngọc Phi (trú tại TP.Thái Bình) đã được giải quyết bồi thường tại Bản án số 04/2013/DSST (ngày 26/8/2013) của TAND TP.Thái Bình, tuyên ông Phi được bồi thường 21 tỷ. 
Sau gần 2 năm chờ đợi và khiếu nại vẫn chưa nhận được tiền bồi thường thì mới đây, đầu năm 2015, Ủy ban Thẩm phán TAND tỉnh Thái Bình vừa có quyết định giám đốc thẩm tuyên hủy bản án của TAND TP.Thái Bình tuyên buộc TAND tỉnh Thái Bình phải bồi thường cho ông Lương Ngọc Phi hơn 21 tỷ đồng - số tiền bồi thường được cho là lớn nhất từ trước đến nay với căn cứ cho rằng quá trình giải quyết vụ án, TAND TP.Thái Bình đã vi phạm nghiêm trọng trong việc thu thập chứng cứ và giải quyết vụ án nên cần hủy án để xét xử lại.
Kiến nghị chung của các cơ quan có trách nhiệm liên quan đến công tác bồi thường nhà nước là phải sửa đổi, bổ sung Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để đảm bảo quyền lợi chính đáng của người bị oan, việc bồi thường nhanh chóng, kịp thời, đặc biệt là phải làm rõ trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng để tránh đùn đẩy trách nhiệm khi thực hiện bồi thường, không để người đã bị oan lại phải chật vật, quay vòng với các cơ quan bồi thường mới được đền bù thiệt hại chính đáng. 
Trong 3 năm (1/1/2011 đến 30/9/2014), TANDTC, VKSNDTC và các Bộ, ngành liên quan đã tiếp nhận 107 đơn yêu cầu bồi thường, thụ lý 98 vụ, trong đó đã giải quyết xong 71 vụ việc (72,44% số vụ việc đã thụ lý) với tổng số tiền phải bồi thường là 9.228.199.000 đồng, còn 27 vụ việc bồi thường chưa giải quyết xong.. VKSND các cấp có số vụ việc bồi thường cao nhất (73 vụ). Bộ Tài chính đã thẩm định và cấp phát số tiền là 8.331.797.297 đồng để chi trả cho các trường hợp được bồi thường trong hoạt động TTHS. 
Minh Nhật
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Thiếu tá Nguyễn Khắc Hào, Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Cầu Treo: Tỏa sáng giữa lằn ranh của sự sống và cái chết

Thiếu tá Nguyễn Khắc Hào, Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Cầu Treo: Tỏa sáng giữa lằn ranh của sự sống và cái chết
(PLVN) - Những hiểm nguy luôn rình rập. Những cuộc đấu trí cam go, quyết liệt. H àng ngày, hàng giờ luôn phải đối mặt với lằn ranh của sự sống và cái chết khi đấu tranh với những tên tội phạm ma túy (TPMT) manh động, có vũ khí nóng nhưng nhiều năm qua, Thiếu tá Nguyễn Khắc Hào, Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế (CKQT) Cầu Treo, Bộ đội Biên phòng (BĐBP) Hà Tĩnh đã cùng đồng đội lăn lộn khắp các bản làng, chủ động áp dụng các biện pháp nghiệp vụ, đấu tranh thắng lợi với TPMT.

Chi bộ Chi cục THADS quận Tân Bình đạt nhiều kết quả tích cực khi học và làm theo Bác Hồ

Chi bộ Chi cục THADS quận Tân Bình đạt nhiều kết quả tích cực khi học và làm theo Bác Hồ
(PLVN) - Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đã đi vào nề nếp, qua đó thúc đẩy việc nêu gương của đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu đơn vị; đồng thời tạo chuyển biến tích cực về lề lối, tác phong, hiệu quả làm việc trong đội ngũ Đảng viên, công chức Chi cục Thi hành án dân sự (THADS) quận Tân Bình (TP HCM)...

Cục Thi hành án dân sự tỉnh Thái Nguyên: Triển khai thực hiện Chỉ thị 04 của Ban Bí thư Trung ương Đảng

Toàn cảnh buổi Hội nghị
(PLVN) -  Vừa qua, Cục thi hành án dân sự tỉnh Thái Nguyên đã triển khai thực hiện chỉ thị 04-CT/TW ngày 02/06/2021 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về “tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án tham nhũng, kinh tế”.

Doanh nhân Mẫn Ngọc Anh: Người con tài hoa của mảnh đất quan họ Bắc Ninh

Ông Mẫn Ngọc Anh – Chủ tịch Tập đoàn HANAKA
(PLVN) - Bắc Ninh - Kinh Bắc là vùng đất địa linh nhân kiệt, vùng đất tiêu biểu của nền văn hiến và nhân cách Việt Nam. Cũng tại nơi đây đã sản sinh ra nhiều doanh nhân tài ba, có đóng góp to lớn cho sự nghiệp xây dựng và làm giàu quê hương, đất nước. Một trong số đó phải kể đến ông Mẫn Ngọc Anh – Doanh nhân tài hoa, trọng nhân, trọng đạo, một người sống và làm việc vì hai chữ thiện lương.

Sở Tư pháp tỉnh Tuyên Quang họp bàn về mức chi thăm hỏi, tặng quà đối với người có công với cách mạng trên địa bàn tỉnh

Bà Nguyễn Thị Thược, Ủy viên Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Tư pháp, Chủ tịch Hội đồng tư vấn thẩm định chủ trì cuộc họp
(PLVN) - Ngày 17/05, Sở Tư pháp tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức họp Hội đồng tư vấn thẩm định dự thảo Nghị quyết 132 quy định nội dung và mức chi thăm hỏi, tặng quà người có công với cách mạng và gia đình người có công với cách mạng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang.

Tăng cường kiểm soát và nâng cao chất lượng đào tạo luật

Tăng cường kiểm soát và nâng cao chất lượng đào tạo luật
(PLVN) -Ngày 17/5, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long đã chủ trì buổi làm việc với các đơn vị về Đề án giải pháp tăng cường kiểm soát chất lượng đào tạo cử nhân luật. Thứ trưởng Phan Chí Hiếu, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh đồng chủ trì buổi làm việc.

Đại tá Trần Hồng Phú: Cán bộ Công an tận tụy vì Nhân dân và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc

Đại tá Trần Hồng Phú: Cán bộ Công an tận tụy vì Nhân dân và sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc
(PLVN) -  Hơn 20 năm công tác trong lực lượng Công an nhân dân là chừng ấy năm Đại tá Trần Hồng Phú - Phó Giám đốc Công an tỉnh Ninh Bình không ngừng băn khoăn, trăn trở và nhắc nhở bản thân cùng các đồng đội nỗ lực hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, bảo đảm đời sống nhân dân được bình yên và hạnh phúc.

Lâm Đồng tăng cường quản lý hoạt động công chứng

Lâm Đồng tăng cường quản lý hoạt động công chứng.
(PLVN) - Thời gian qua hoạt động công chứng trên địa bàn tỉnh Lâm đồng đã từng bước ổn định và phát triển, chất lượng, quy mô và tính chuyên nghiệp của các tổ chức hành nghề công chứng, đội ngũ công chứng viên từng bước được nâng cao. Tuy nhiên hoạt động công chứng ở tỉnh vẫn còn bộc lộ một số vướng mắc, tồn tại.

Trường Đại học Luật Hà Nội chuẩn bị tổ chức Diễn đàn Luật học và phát triển năm 2022

Trường Đại học Luật Hà Nội chuẩn bị tổ chức Diễn đàn Luật học và phát triển năm 2022
(PLVN) - Với mục tiêu phát triển thành trường đại học trọng điểm định hướng nghiên cứu, thể hiện trách nhiệm xã hội, sự tiên phong và với mong muốn góp phần tích cực hơn nữa trong tư vấn chính sách cho Đảng và Nhà nước, Trường Đại học Luật Hà Nội chọn chủ đề “Một số vấn đề về xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” làm trọng tâm cho toàn bộ các hoạt động khoa học thuộc khuôn khổ Diễn đàn Luật học và Phát triển năm 2022.

Doanh nhân Nguyễn Văn Tưởng, Chủ tịch Công ty Trầm hương Khánh Hòa: “Trường Sa có nhiều tiềm năng trở thành trung tâm kinh tế trên biển”

Doanh nhân Nguyễn Văn Tưởng, Chủ tịch Công ty Trầm hương Khánh Hòa: “Trường Sa có nhiều tiềm năng trở thành trung tâm kinh tế trên biển”
(PLVN) - Nghị quyết số 09-NQ/TW, ngày 28/01/2022 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 khẳng định: “Tổ chức thực hiện các hoạt động hỗ trợ dân sự, du lịch biển, đảo, phát triển ngư nghiệp để xây dựng huyện đảo Trường Sa trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội trên biển của cả nước”. Chung quanh vấn đề này, chúng tôi có cuộc phỏng vấn ông Nguyễn Văn Tưởng- Chủ tịch Công ty Trầm hương Khánh Hòa, người đã dành nhiều tâm huyết nghiên cứu vấn đề kinh tế biển dưới góc nhìn của doanh nhân và trong chuyến thăm Trường Sa mới đây, đã được trao Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển đảo”