“Di cư ngược” tri thức về Việt Nam

“Di cư ngược” tri thức về Việt Nam
(PLO) -Giáo dục Việt Nam đang đứng trước xu thế hội nhập, thế nhưng, hiện chúng ta đang có tình trạng “di cư ngược” tri thức về Việt Nam. 
GS.TS Phạm Tất Dong - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư kí Hội Khuyến học Việt Nam - đã có cái nhìn thẳng thắn về những khoảng cách và sự “vênh” nhau giữa giáo dục phổ thông và đại học… 
“Tôi e hơi…  nửa vời”
- Thưa ông, chúng ta đã ra “biển lớn” cần đáp ứng yêu cầu quốc tế, nhưng hiện có tình trạng “di cư nguợc” tri thức về Việt Nam. Theo ông, vào WTO, giáo dục phải như thế nào khi hoạt động này được coi như một dịch vụ?
- Vào WTO, theo hiệp ước GATS, giáo dục như một dịch vụ. Ngay từ đầu, Việt Nam khẳng định đối với tiểu học, không có yếu tố nước ngoài trong cơ sở giáo dục. Ngay cả bậc trung học cũng thế, chỉ đến dạy nghề với đại học (ĐH) thì mới mở ra. 
Tuy nhiên, ngay cả mầm non, tiểu học nước ngoài vẫn đầu tư ở Hà Nội và TP.HCM. Có lẽ lãnh đạo các tỉnh đều thấy không có vấn đề gì nên cho phép được mở ra. Xét ra thì tất cả các cơ sở có yếu tố nước ngoài đều tốt và được tín nhiệm.
Còn ở bậc dạy nghề và ĐH, nước ngoài cũng đã đầu tư. Điều này là tốt vì đa dạng hóa tri thức của mình. Đấy là biểu hiện của hội nhập. Muốn bình đẳng hơn thì trong WTO có quy định trao đổi, lưu chuyển chuyên gia thì việc này ở ta không nhiều. Các GS của ta đi giảng nước ngoài đếm trên đầu ngón tay. Số sinh viên nước ngoài vào học ở Việt Nam cũng ít ỏi.
Về trao đổi sinh viên cũng như cán bộ giảng dạy chúng ta làm chưa mạnh. Đấy là do năng lực của chúng ta. Ví dụ, gần đây tôi có chấm vài luận án TS của người Lào, người Hàn Quốc ở Việt Nam nhưng ít lắm. Nên muốn các trường của chúng ta hội nhập với quốc tế, những trường có đẳng cấp thì ngoài việc trường có những công trình nghiên cứu được công bố trên thế giới thì còn có những sinh viên, học viên sau ĐH nước ngoài học ở trường của mình.
 So với những trường ĐH có chất lượng, nhất là những trường hàng đầu của thế giới, hoặc Hàn Quốc, Thái Lan chúng ta cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Hội nhập ở giáo dục ta phải phấn đấu nhiều hơn.
Nguyên tắc của hội nhập là hai bên đều bình đẳng, không phải hòa tan. Mình phải hợp lưu với thế giới. Vậy chúng ta phải làm thế nào để nền giáo dục có chất lượng hơn. Muốn thế phải làm từ bậc thấp đến bậc cao. Nếu không có chất lượng từ bậc thấp thì không thể có từ bậc cao.
- Phải có chương trình (CT) mới làm sách giáo khoa (SGK). Thế nhưng, nhiều chuyên gia giáo dục lo ngại CT chúng ta không rõ mà làm ngay SGK thì không biết sẽ như thế nào?
- Muốn hệ thống phổ thông chất lượng cao thì phải có đổi mới căn bản và triệt để. Tôi đang sợ hiện nay mình làm nửa vời, không bài bản lắm. Vì hiện nay chúng ta bập vào giải quyết vấn đề thi cử, CT, SGK, CT chưa giải quyết đã nói đến SGK. 
Để giải quyết được CT thì một trong những vấn đề đặt ra phải xem lại mục tiêu giáo dục, ta định đào tạo con người nào, từ đó CT nào, xây dựng nhà trường theo kiểu gì, có CT mới làm được SGK. 
Do đó, phải đổi mới triệt để từ dưới lên trên, nghiên cứu về kỹ thuật, phương pháp, công nghệ. Tại sao tôi hay nói nhiều về mục tiêu vì mỗi quốc gia, phải xem đang đứng ở đâu và cần những con người như thế nào. Chẳng hạn như Singapore là một đất nước nhỏ, dân số ít, quốc gia này luôn chăm lo đến con người để quyết định vấn đề giáo dục. 
Singapore không có tài nguyên, không có điều kiện tự nhiên cần thiết mà chủ yếu sống bằng cạnh tranh trong thương trường, mở rộng thị trường, họ đưa ra khẩu hiệu: những nhà trường tư duy và một quốc gia học tập để nắm bắt tình hình toàn cầu, trên cơ sở đó nâng cao năng lực cạnh tranh.
Đồng thời họ cũng là đất nước mong muốn ít tiêu cực nhất. Hai yếu tố con người tư duy và con người trong sách sẽ khiến họ có vị thế nhất định. Tôi nói vấn đề này để nói đầu tiên phải có mục tiêu trước. Một trong những cái mà Singapore hướng tới là năng lực tự học, năng lực cạnh tranh… Với mục tiêu đó, họ sẽ không sợ học sinh bỏ đất nước đi.
Hàn Quốc cũng rất ít tài nguyên. Người Hàn Quốc đi vào thị trường thế giới bằng may mặc, giày dép rồi xuất khẩu ô tô, ti vi, tủ lạnh… tiếp đến là đóng tàu chở container. Họ biến đảo thành những xưởng đóng tàu. Chính vì vậy, mục tiêu của họ nhà trường không chỉ truyền thụ mà còn xây dựng năng lực con người.
Ở Việt Nam, phải xem nhà trường là gì. Hiện chúng ta đang yếu phương pháp  đào tạo, học sinh đang yếu năng lực sáng tạo, thiếu tư duy phản biện, học sinh nói theo sách, thiếu các kỹ năng sống, nên phải làm từ phổ thông đến ĐH. Theo tôi, ta chuẩn bị từ phổ thông để vào ĐH, còn quyết định có hội nhập được không phải là ĐH chứ không phải phổ thông. ĐH phải là những “pháo đài”, phải dựa vào những “pháo đài” này để hội nhập.
Phổ thông một đằng, đại học một nẻo
- Có một thực tế, dường như chúng ta vẫn đang loay hoay trong “lỗ hổng” số lượng và chất lượng ở bậc ĐH, thưa ông?
- Để phát triển nguồn nhân lực thì không nên mở quá nhiều trường ĐH, các trường ĐH cũng nên giảm chỉ tiêu chứ không thể đào tạo ồ ạt để lấy số lượng bù chi. Chỉ tiêu Nhà nước nên căn cứ vào nhu cầu các ngành để đào tạo, ví dụ ngành luật cần bao nhiêu, công nghệ thông tin cần bao nhiêu? Nhà trường phải có trách nhiệm sinh viên ra trường là phải có việc làm.
Chúng ta chạy theo xây dựng nhiều “pháo đài” mà quên trang bị cho các “pháo đài” các “cỗ súng” quan trọng để bảo vệ, phát triển. Chúng ta có tới 400 trường ĐH là những “pháo đài” nhưng lực lượng mỏng. Các trường ĐH tư lại chưa mạnh dù các trường nở rộ.
ảnh minh hoạ từ Internet
ảnh minh hoạ từ Internet 
Cho nên phải làm thế nào để trường ĐH phải là nơi đào tạo cán bộ chuyên gia, những người có đủ năng lực đưa đất nước hội nhập. Điều kiện cơ bản nhất để hội nhập là không có khoảng cách chênh lệch tri thức. Hiện chúng ta quá thấp so với thế giới. Phải có những trường ĐH chất lượng thật cao, ít nhất bằng các trường ĐH hàng đầu của châu Á. 
Vì nếu không, chúng ta không đào tạo được nguồn nhân lực cao, thứ hai là để có trao đổi người. Chúng ta phải sản xuất ra tri thức để bán, để trao đổi. Nếu không có, ai coi chúng ta ngang hàng để hội nhập. Thứ ba, các trường ĐH phải nhận ra mình có sứ mệnh quan trọng: là định hướng phát triển cho trường phổ thông, còn hiện nay, phổ thông một đằng, ĐH một nẻo. Nên không mở quá nhiều ĐH, phải củng cố lại và đầu tư cho một số  trường cơ bản như Bách khoa, Sư phạm, Kinh tế quốc dân. Còn mở ra nhiều phải đi theo hướng ĐH cộng đồng. 
- Để nâng cao chất lượng, ngoài không mở rộng, giảm chỉ tiêu tuyển sinh, theo ông có hướng nào khác không?
- Có hai cách, Nhà nước chỉ căn cứ vào số ngành mà nhà nước cần. Còn nếu mở rộng chỉ tiêu ra thì thị trường có hay không? Còn người đi học phải chịu trách nhiệm. Người học cũng không thể trách Nhà nước và các trường phải có trách nhiệm. 
Theo tôi, phải cảnh báo với thanh niên là chỉ tiêu chỉ có chừng đó, còn muốn học đó là trách nhiệm của họ. Nhà nước phải có trách nhiệm trong chuyện đưa ra dự báo chính xác này. 
- Quan điểm của ông ra sao khi các trường ĐH chất lượng, truyền thống hiện vẫn dồn vào hai đầu đất nước, nên khó phát triển được các trường địa phương?
- Thực ra không có địa phương nào ĐH có thương hiệu được như Hà Nội và TP.HCM. Các trường ĐH địa phương đông nhưng èo uột. Bởi Hà Nội và TP.HCM là hai nơi tập trung các chuyên gia lớn. Mỗi trường ĐH phải có viện nghiên cứu hẳn hoi. Không có đâu cần thiết nghiên cứu bằng trường ĐH, trường không nghiên cứu thì không bao giờ có chất lượng cao. Khi không đầu tư được nghiên cứu thì nhà trường không bắt tay được với doanh nghiệp. 
Thực tế, các trường ĐH Hà Nội có nghiên cứu nhưng nghiên cứu không cơ bản. Ở lĩnh vực khoa học nhân văn, chưa có đề tài nào có thể làm thay đổi chính sách./. 
 Trân trọng cảm ơn Giáo sư!
Những đổi mới còn phụ thuộc vào cơ quan chỉ đạo, phải xắn tay áo lên để làm, nếu không mới làm xong sẽ lạc hậu. Ví dụ bây giờ chúng ta chỉ lo về thi, nhưng thực tế đã làm đâu, nên chắc gì kỳ thi sắp tới đã tốt. SGK cũng thế. Viết SGK phải rất đồng bộ, toán, lý, hóa... không một tổ chức nhỏ nào có thể viết một bộ SGK được.
Mỗi người nếu thầu một cuốn thì sẽ lệch nhau hết. Phải có phương pháp tiếp cận chung, rồi chia nhau từng giờ. Ví dụ Vật lý học một tuần 2 tiết, nếu thiếu thì lấy ở môn nào? Phải tính. Nên viết SGK nhỏ là không viết được. Viết sách tham khảo thì dễ nhưng SGK thì khó. Có thể nhiều bộ sách nhưng phải thống nhất phương pháp tiếp cận, có chỉ đạo CT chung.
 Người chỉ đạo viết sách phải rất cẩn thận chứ không thể mỗi người một sách cộng lại không thể thành bộ được. Ví dụ sách lớp 10 một ông viết, lớp 11 ông khác lại viết.  Nên tôi không hiểu sắp tới sẽ thế nào. Ngay cả thi, tuyển thế nào là chuyện của các trường ĐH, sao phải thi? Thi cử vào ĐH lại căn cứ vào thi phổ thông để lấy vào ĐH. Mà mỗi năm nhu cầu mỗi khác. Hơn nữa, kỳ thi tốt nghiệp thì đỗ 98% thì việc gì phải thi nữa?

Đọc thêm

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong lòng bạn bè quốc tế

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cùng Chủ tịch Đảng Nhân dân Campuchia, Thủ tướng Campuchia Hun Sen và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith tại Cuộc gặp cấp cao Việt Nam - Campuchia - Lào (Hà Nội, 26/9/2021).
(PLVN) - Cuộc đời, trí tuệ, phẩm chất đạo đức cách mạng và những đóng góp to lớn của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước đã để lại ấn tượng và tình cảm sâu sắc không chỉ trong lòng Nhân dân Việt Nam mà cả lãnh đạo các nước, bạn bè quốc tế.

Lực lượng Công an Nhân dân: Khắc ghi lời căn dặn “Danh dự là điều thiêng liêng, cao quý nhất”

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và các đại biểu dự Hội nghị Công an toàn quốc, tháng 1/2018. (Ảnh: TTXVN)
(PLVN) - Lời căn dặn của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đối với lực lượng Công an nhân dân gửi gắm kỳ vọng to lớn, với mong muốn mỗi đảng viên, mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân phải tận tụy phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân; không ngừng nỗ lực phấn đấu, cống hiến, sao cho xứng đáng với danh dự, truyền thống vẻ vang của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam anh hùng.

Tấm gương bình dị trong một nhân cách lớn

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và chị gái. (Ảnh: Tư liệu gia đình)
(PLVN) - Khi Bộ Chính trị thông báo về tình hình sức khỏe của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Nhân dân cả nước và bè bạn quốc tế lo lắng, cầu mong sức khỏe của Tổng Bí thư sẽ hồi phục. Nhưng phép màu nhiệm đã không đến... 13 giờ 38 phút ngày 19 tháng 7 năm 2024, trái tim người con ưu tú của đất nước, Nhân dân Việt Nam đã ngừng đập…

Phát triển kinh tế số: Tạo lợi thế cạnh tranh mới cho quốc gia

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tham quan trưng bày công nghệ chuyển đổi số của một số ngân hàng tại Hội nghị chuyển đổi số ngành ngân hàng. (Ảnh: TTXVN)
(PLVN) - Từ đầu năm 2024, Việt Nam xác định tập trung vào phát triển kinh tế số với 4 trụ cột là: Công nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông, Phát triển kinh tế số các ngành, Quản trị số và Phát triển dữ liệu số. Qua 6 tháng đầu của năm 2024, với 4 trụ cột này, kinh tế số góp phần tạo động lực mới cho kinh tế, tạo lợi thế cạnh tranh mới cho quốc gia.

Kêu gọi toàn quân noi gương Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, phấn đấu hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trao đổi với các đồng chí trong Ban Thường vụ Quân ủy Trung ương tại Hội nghị quân chính toàn quân năm 2022, tháng 12/2022. Ảnh: Nguyễn Bằng.
(PLVN) - Vô cùng thương tiếc Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Đại tướng Phan Văn Giang - Bộ trưởng Bộ Quốc phòng có bài viết đại diện Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng kêu gọi cán bộ, chiến sĩ toàn quân và lực lượng Dân quân tự vệ cả nước noi gương Tổng Bí thư, nỗ lực phấn đấu lập nhiều thành tích, chiến công, cùng toàn Đảng, toàn dân thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc...

Di sản vô giá của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Cuốn sách “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”
(PLVN) - Các cuốn sách của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng không chỉ là tài liệu quý báu cho cán bộ và nhân dân tham khảo mà còn là kim chỉ nam quan trọng cho sự phát triển của đất nước. Những di sản này thể hiện tư tưởng, quan điểm và sự chỉ đạo sâu sắc của người đứng đầu Đảng, góp phần định hướng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong mọi thời kỳ.

TÓM TẮT TIỂU SỬ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN PHÚ TRỌNG

TÓM TẮT TIỂU SỬ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN PHÚ TRỌNG
Do có nhiều công lao to lớn và đặc biệt xuất sắc đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, đồng chí Nguyễn Phú Trọng - Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Sao vàng, Huy hiệu 55 năm tuổi Đảng và nhiều huân, huy chương cao quý khác của Việt Nam và quốc tế...

'Máu đào của các liệt sỹ đã làm lá cờ cách mạng thêm đỏ chói'

Bác Hồ thăm các thương binh nặng ở Trung tâm điều dưỡng Thuận Thành (Bắc Ninh). (Ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh).
(PLVN) - Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến thương binh, liệt sỹ, những người có công với cách mạng. Bác viết: “Máu đào của các liệt sỹ ấy đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh anh dũng của liệt sỹ đã làm cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do. Nhân dân ta đời đời ghi nhớ công ơn các liệt sỹ…”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình viếng Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ghi sổ tang tại lễ viếng Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.
(PLVN) - Theo tin từ Bộ Ngoại giao, chiều 20/7/2024, tại Bắc Kinh, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc Tập Cận Bình đã đến Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc viếng, chia buồn sâu sắc và ghi sổ tang trước việc đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam từ trần.

Thông cáo đặc biệt về Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thông cáo đặc biệt về Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng
Để tỏ lòng tiếc thương và tưởng nhớ đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quyết định tổ chức tang lễ đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với nghi thức Quốc tang.

Lãnh đạo các nước gửi Điện, Thư, Thông điệp chia buồn Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từ trần

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. (Nguồn: Ban Tuyên giáo Trung ương).
(PLVN) -  Được tin Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từ trần, lãnh đạo các nước đã gửi Thư, Điện, Thông điệp chia buồn đến Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội, Nhân dân Việt Nam và gia quyến Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

Điện, thư chia buồn Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từ trần

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. (Ảnh: TTXVN)
(PLVN) -  Được tin đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam từ trần, bạn bè quốc tế đã gửi điện/thư chia buồn đến Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Nhân dân Việt Nam.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng mẫu mực trong lòng dân

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng mẫu mực trong lòng dân
(PLVN) - Là người chiến sĩ cộng sản, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng luôn học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”; tác phong sâu sát cơ sở, gần gũi với đồng bào, đồng chí; sống giản dị, khiêm tốn, mẫu mực, chân thành.

Đồng bộ, quyết liệt, hiệu quả nhiều giải pháp chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng qua tài khoản cá nhân

Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại hội nghị.
(PLVN) -  Về công tác đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt theo chủ trương của Chính phủ, chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ thời gian qua, BHXH Việt Nam đã thực hiện đồng bộ, quyết liệt, hiệu quả nhiều giải pháp để tổ chức chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng qua tài khoản cá nhân cho người hưởng, đảm bảo an toàn, kịp thời.

Vĩnh biệt Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Nhà lãnh đạo, lý luận xuất sắc

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. (Nguồn: Ban Tuyên giáo Trung ương).
(PLVN) - Trong mọi hoàn cảnh, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng luôn tỏ rõ bản lĩnh, trí tuệ của người cộng sản kiên cường; tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân; kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; giữ gìn, nêu cao và lan tỏa phẩm chất đạo đức cách mạng trong sáng, tính tiền phong, gương mẫu, không ngừng học tập, tu dưỡng, rèn luyện.

Nhiều hoạt động ý nghĩa nhân Ngày Thương binh - Liệt sĩ

Tặng quà các thương binh, bệnh binh tại Hà Nam. (Ảnh trong bài: Minh Tú)
(PLVN) - Những năm qua, Đảng, Nhà nước luôn dành sự quan tâm, chăm lo đặc biệt với thương binh, gia đình liệt sĩ, người có công với cách mạng. Với trách nhiệm chính trị và tình cảm sâu sắc, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng (BQP) đã đề xuất với Đảng, Nhà nước ban hành, thực hiện nhiều chủ trương, chính sách lớn với quân đội và hậu phương quân đội; đẩy mạnh các hoạt động “đền ơn đáp nghĩa”.