Tô thắm thuở vàng son gốm Biên Hoà

(PLVN) - Đi theo xa lộ Sài Gòn – Biên Hòa, tới lưu vực sông Đồng Nai, men theo đường ĐT16 chạy dọc nhánh sông này, chúng tôi đến với làng nghề gốm Tân Hạnh tại TP Biên Hoà. Nơi đây được xem là một trong những làng nghề truyền thống lâu đời của gốm Biên Hoà xưa.
Tô thắm thuở vàng son gốm Biên Hoà Công nhân đang hoàn thiện các sản phẩm gốm tại làng nghề Tân Hạnh – Biên Hòa.

Vang danh thế giới

Dừng chân trước một Công ty gốm mỹ nghệ Hoàn Mỹ có tiếng ở khu vực làng gốm Biên Hòa xưa, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước hàng nghìn sản phẩm đủ màu sắc, đa chủng loại đang được đặt tại phòng trưng bày. Ông Đỗ Minh Sơn, giám đốc công ty đưa chúng tôi đi tham quan nhà máy, trực tiếp giới thiệu từng công đoạn để tạo nên một sản phẩm gốm hoàn chỉnh.

Ông cho biết, vào thời điểm hiện tại những sản phẩm gốm mỹ nghệ Biên Hòa đã xuất sang gần 30 nước trên thế giới trong đó có Hoa Kỳ, Nhật Bản, EU,… ngày càng chiếm được niềm tin của người tiêu dùng trên thị trường quốc tế.

Đi sâu vào làng nghề, chúng tôi vẫn bắt gặp hình ảnh những lò gốm đang ngày đêm đỏ lửa, dọc hai bên đường còn không ít nhà được sử dụng làm nơi phơi và trưng bày gốm. Đủ loại khạp, hũ, lu mọi kích cỡ được chất đống hai bên đường. Từ các vị cao niên trong làng gốm, chúng tôi không khỏi bất ngờ khi biết rằng gốm Biên Hoà đã từng một thời vang danh thế giới. Gốm Biên Hoà thời điểm vào những năm cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 vẫn có một chỗ đứng nhất định trong giới chơi gốm cổ. 

Gần 100 năm trước, các sản phẩm gốm của Trường Mỹ nghệ Bản xứ Biên Hòa đã tham dự cuộc triển lãm quốc tế tổ chức tại Paris đã gây tiếng vang lớn. Gốm Biên Hòa được Chính phủ Pháp đã tặng bằng khen danh dự tối ưu và Ban tổ chức triển lãm tặng Huy chương Vàng năm 1925.

Một góc bảo tàng trường Cao đẳng Mỹ thuật Trang trí Đồng Nai, nơi lưu giữ tình đất tình người. 

Sau đó, ở cuộc triển lãm quốc tế tại Paris năm 1933, sản phẩm gốm Biên Hòa đã thực sự chiếm được vị trí ……. ở Pháp và thị trường gốm quốc tế. Sau Pháp, sản phẩm của Trường đã liên tục tham gia nhiều cuộc triển lãm lớn ở trong và ngoài nước như: Nagoya (Nhật Bản - 1937), Hà Nội (1938), Sài Gòn (1942), Bangkok (Thái Lan - 1953 và 1955), PhnomPenh (Campuchia - 1957). Từ đây bắt đầu cho một thời kỳ hưng thịnh của gốm Biên Hòa đến cuối thế kỷ 20.

Một trường nghề đầu tiên của đất Nam kỳ

Không riêng Biên Hoà, Thủ Dầu Một cũng có nghề làm gốm, nhưng là dòng gốm gia dụng: chén, dĩa, bình bông... Tuy nhiên, nói đến dòng gốm có tính mỹ thuật cao, dùng để trang trí và trưng bày làm đẹp trong nhà, giới chơi gốm thường tìm đến gốm Biên Hòa. Bởi lẽ, Biên Hòa có điều kiện thuận lợi về khai thác nguyên liệu đất và trình độ nghệ nhân để chế tác màu men…

Vì vậy mà người Pháp đã đã chọn đây mở trường dạy nghề gốm. Năm 1903, Trường Mỹ nghệ Bản xứ Biên Hòa ra đời. Đến năm 1964, phát triển thành trường Trung học chuyên nghiệp mang tên trường Kỹ thuật Biên Hòa. Hiện tại đổi tên thành Trường Cao đẳng Mỹ thuật Trang trí Đồng Nai.

Trường Cao đẳng Mỹ thuật Trang trí Đồng Nai, ngôi trường dạy gốm hiếm hoi của miền Nam lúc bấy giờ.  

Là một ngôi trường hiếm hoi của cả nướcthời đầu thế kỷ 20,mục tiêu chủ yếu của trường là đào tạo ra những người thợ lành nghề, những cán bộ mỹ thuật bậc trung học.Nói cách khác, đây là nơicung cấp cho người học những kỹ năng nghề nghiệp- những kỹ thuật lâu đời về nghề gốm của thế hệ cha ông. Đồng thời, người học cũng được cung cấp một số ý tưởng và phong cách sáng tác để có thể tiến xa hơn với nghệ thuật. 

Ông Trương Đức Cường, hiện là Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Mỹ thuật trang trí Đồng Nai cho biết, những học trò thời trước kể lại,gốm Biên Hòa trong thời hoàng kim phải nung đến gần 1.300 độ, nếu không đúng kỹ thuật pha chế, không đạt đến nhiệt độ nhất định thì không thể đạt chất lượng. Người Pháp kỹ lưỡng và tinh tế nên rất nghiêm khắc với việc nung gốm trong lò, trong một mẻ nung gốm, nhà trường chỉ chọn duy nhất sản phẩm loại A, bất kể chi phí, thời gian, công sức. 

Lớp học nghề gốm thực hành tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Trang trí Đồng Nai. 

Khi gốm từ lò đưa ra nếu không đủ chất lượng, họ đập bỏ ngay để không đưa ra thị trường những sản phẩm chưa đạt chuẩn. Có lẽ một phần nhờ vậy mà gốm Biên Hòa một thời có những sản phẩm đạt đến độ tinh xảo rất cao. Các sản phẩm gốm thời kỳ này nếu dưới đáy có in chữ “Art de Bien Hoa” (mỹ nghệ Biên Hòa) thì mới được chứng nhận là có giá trị.

Đến nay, Trường Cao đẳng Mỹ thuật Trang trí Đồng Nai vẫn là một trong số ít cái nôi hiếm hoi về đào tạo, duy trì tinh hoa nghề gốm tại Biên Hoà. Những ngành đào tạo của trường luôn thay đổi theo yêu cầu của xã hội từng thời điểm lịch sử, song ngành gốm là một trong ba ngành đào tạo gần như tồn tại liên tục trong suốt gần 120 năm. Đó là ngành  gắn liền với "truyền thống lịch sử, kế thừa những thành tựu những kinh nghiệm và tri thức của đội ngũ thợ thủ công địa phương". 

Tìm lại thời hoàng kim nghề gốm

Thời kỳ hoàng kim, các sản phẩm gốm sứ tuyệt đẹp tại Biên Hoàtừng thu hút được rất nhiều lượt khách trong và ngoài nước tới tham quan và chiêm ngưỡng, việc phát triển du lịch làng gốm thủ công ở Biên Hoà được chú trọng và nâng cao. Tuy nhiên, do sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ dẫn tới các làng nghề truyền thống thủ công dần được thay thế bởi những trang thiết bị hiện đại. Hiện ở Biên Hoà chỉ còn một số ít làng nghề thủ công để lưu giữ lại những giá trị văn hóa để thế hệ mai sau còn biết tới.

Trong số này, nghề gốm Biên Hoà là một trong những làng nghề luôn được giữ gìn, nhằm tôn vinh các giá trị văn hoá xưa và nay của vùng đất Biên Hoà, Đồng Nai. Gốm Biên Hoà được xem nhưbiểu tượng văn hóa,bởi nóchứa đựng các giá trị của nhiều thế hệ nghệ nhân.

Những năm gần đây, gốm Biên Hoà tuy vẫn duy trì được một nét đẹp văn hóa, lịch sử truyền thống của người dân Biên Hoà từ bao đời nay,nhưng du lịch làng gốm đang ngày càng mai một và trở thành xa xỉ. Hình ảnh từng đoàn khách trong ngoài nước đến tham quan sản phẩm, chiêm ngưỡng quá trình chế tác của các người thợ lành nghề gần như không còn nữa.  

Xa hơn, để vực dậy hình ảnh gốm Biên Hòa rất cần sự chung tay của chính quyền địa phương với những chính sách hợp lý để bảo tồn và phát triển nghề, vừa gìn giữ văn hóa độc đáo của địa phương,giúp nghề gốm ở Biên Hoà ngày càng phát triển hơn, khẳng định thương hiệu của mình trên thị trường trong nước và thế giới. Cần lắm những người thợ tâm huyết với nghề gốm, như những người nghệ sĩ sáng tạotrong công việc tạo hình phục dựng,góp phần đưa nghề gốm truyền thống Biên Hòa xưa trở lại. Nếu được vậy, ta mới hy vọng ở thì tương lai, làng gốm Biên Hòa tìm được lại hồn cốt của một nghề từng vang danh thế giới.

Nghề gốm được du nhập vào Đồng Nai - Gia định từ thế kỷ XVII, cùng với tập đoàn cư dân Quảng Đông, do ông Trần Thượng Xuyên đưa vào định cư ở Cù lao phố (Biên Hòa) năm 1679. Khi Cù Lao Phố bị nạn binh lửa của cuộc nội chiến tiêu Thủy vào năm 1776, khiến những người Hoa (bây giờ đã là Minh Hương) phải chạy xuống Sài Gòn (vùng Chợ Lớn ngày nay) để định cư.

Đến đầu thế kỷ XX, một số lò ở xóm lò gốm chuyển dần về Biên Hòa, Lái Thiêu những nơi có trữ lượng đất nguyên liệu dồi dào. Lúc này, ở vùng Biên Hoà có 17 cơ sở sản xuất đồ gốm, gạch ngói quy mô lớn và một số cơ sở nhỏhọ sản xuất đồ gốm thô như lu, vải, hũ (sành lâu), choé, gạch ngói, chén nước mủ cao su ở Tân Thiềng, Vĩnh Cửu, Tân Hòa, Tân Vạn và Bửu Long.

Bên cạnh đó, ở các làng gốm nay thuộc Bình Dương, họ sản xuất chén, bác, đĩa, khạp da bò, da lươn và bản đồ bạch... Sau đó “theo một sự thỏa thuận với người Hoa ở Chợ Lớn, những lò gốm ở Biên Hòa thôi không sản xuất những mặt hàng gốm gọi là Cây Mai”.

Lúc này, một số thợ gốm Cây Mai đã “chuyển giao công nghệ” cho thế hệ học trò của Trường Mỹ nghệ Biên Hòa, để từ đó với những cải tiến của nhà trườngđã tạo nên loại gốm mỹ thuật đặc trưng được định danh là “gốm mỹ nghệ Biên Hòa” nổi tiếng vào những thập niên 20 - 50 của thế kỷ XX.

Tuệ Anh – Trọng Duy
Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục
Sập app trang trại tiết kiệm, nhà đầu tư mất hơn 44 tỷ đồng

Sập app trang trại tiết kiệm, nhà đầu tư mất hơn 44 tỷ đồng

(PLVN) - Mới đây trên khắp các mạng xã hội lan truyền nhau về app kiến tiền thu nhập khủng có tên là trang trại nuôi bò. Với những lời quảng cáo có cánh như kiếm tiền online đơn giản, lợi nhuận khủng, thao tác đơn giản chỉ mất 5 phút/ ngày App đã thu hút được số lượng người chơi cực khủng lên tới hơn 20.000 người. 

Đọc thêm

Chính thức ra mắt Tiểu khu Europe – Nơi cuộc sống khai hội mỗi ngày

Chính thức ra mắt Tiểu khu Europe – Nơi cuộc sống khai hội mỗi ngày
(PLVN) - Nối tiếp sức nóng bùng nổ của tổ hợp shophouse Vega Continental Shopping Plaza với 2 tiểu khu Caribbean và Hawaii kề cận đại lộ Phạm Văn Đồng và bờ biển Nha Trang dài 2km, Tập đoàn KDI Holdings tiếp tục ra mắt Tiểu khu Europe nằm tại vị trí trái tim của Vega City Nha Trang, nơi hội tụ hàng loạt thương hiệu mua sắm, thời trang, nhà hàng cao cấp, kế bên tòa khách sạn được quản lý bởi Accor Hotels - đế chế khách sạn hùng mạnh bậc nhất thế giới.

Sống hạnh phúc nơi miền xanh Đại Lải

Sống hạnh phúc nơi miền xanh Đại Lải
(PLVN) - Flamingo Đại Lải Resort là vùng đất xanh hòa quyện giữa nét đẹp hoang sơ của tạo hóa với bàn tay thiết kế tài hoa của con người. Đó cũng là nền tảng cho những kỳ nghỉ hạnh phúc giữa thiên nhiên đích thực

Hoàng Tăng Bí – Vị Phó bảng cả cuộc đời yêu nước thương dân

Hoàng Tăng Bí – Vị Phó bảng cả cuộc đời yêu nước thương dân
(PLVN) - Cụ Hoàng Tăng Bí (1883-1939), quê ở làng Đông Ngạc, phủ Hoài Đức (nay là phường Đông Ngạc, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội). Cụ đã góp phần quan trọng vào việc sáng lập trường Đông kinh Nghĩa thục, tổ chức hoạt động phong trào duy tân ở Hà Nội đầu thế kỷ XX, đổi mới và hội nhập văn hoá thế giới trên cơ sở giữ vững quốc hồn dân tộc, chấn hưng kinh tế làm cho dân giàu nước mạnh...

Pháp lý vững chắc của Dự án Lạc Việt tại Hàm Tân

Pháp lý vững chắc của Dự án Lạc Việt tại Hàm Tân
(PLVN) - Ông Văn Quý Ngọc - Chủ tịch UBND huyện Hàm Tân (tỉnh Bình Thuận) khẳng định: "Dự án Khu du lịch sinh thái biển cao cấp Lạc Việt (Dự án Lạc Việt) đã được cấp sổ đỏ và chủ đầu tư đang thực hiện các bước triển khai dự án là hoàn toàn đúng pháp luật."

Tin giao thông đến sáng 12/5: Xe tải tông ô tô con biến dạng, nữ tài xế thiệt mạng; người đàn ông chạy xe máy bất ngờ tử vong

Tin giao thông đến sáng 12/5: Xe tải tông ô tô con biến dạng, nữ tài xế thiệt mạng; người đàn ông chạy xe máy bất ngờ tử vong
(PLVN) - Nữ tài xế thiệt mạng trong ô tô con biến dạng sau va chạm với xe tải chở củi; người đàn ông đi xe máy bất ngờ tử vong; tai nạn liên hoàn khiến 5 xe hư hỏng; container bị lật, tài xế nhập viện cấp cứu; bị xe ben cuốn vào gầm, người đàn ông tử vong thương tâm là những tin giao thông đáng chú ý ngày 11/5.

Nam Định: Tập trung giải quyết án phức tạp, có giá trị lớn

Nam Định: Tập trung giải quyết án phức tạp, có giá trị lớn
(PLVN) -Trong tháng 5 năm 2021, các cơ quan THADS Nam Định sẽ thực hiện các giải pháp để phấn đấu hoàn thành tốt các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao trong đợt thi đua cao điểm chào mừng kỷ niệm 75 năm Ngày truyền thống Ngành THADS, đồng thời, đảm bảo an ninh, trật tự trên địa bàn trong thời gian chuẩn bị và diễn ra bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026.

Những chiến công oanh liệt của thần Apollo (kỳ 2)

Những chiến công oanh liệt của thần Apollo (kỳ 2)
(PLVN) - Trên đỉnh Olympus ít có vị thần nào kiêm nhiệm nhiều vai trò cùng một lúc như thần Apollo. Cuộc đời của ông được bao phủ bằng vô số chiến công chói lọi. Hầu như khắp nơi ở Hy Lạp chỗ nào cũng có đền thờ thần Apollo.
Có thể bị truy cứu hình sự đối với ca bệnh “siêu lây nhiễm”

Có thể bị truy cứu hình sự đối với ca bệnh “siêu lây nhiễm”

(PLVN) - Trong “làn sóng” thứ 4 của đại dịch Covid-19 tại Việt Nam hiện nay, ca bệnh “siêu lây nhiễm” 2899 và các tổ chức, cá nhân liên quan đang bị xử lý hành vi vi phạm các quy định về phòng chống dịch bệnh. Theo quy định của pháp luật, bệnh nhân số 2899 có thể bị xử lý như thế nào? Trách nhiệm của người đứng đầu địa phương và người đứng đầu các cơ quan liên quan ra sao?

Ngũ giới tam quy và Lý triều Quốc sư Thánh tổ kệ dẫn

Ngũ giới tam quy và Lý triều Quốc sư Thánh tổ kệ dẫn
(PLVN) - Liên quan đến chuyện tam quy ngũ giới, quả là một nhân duyên thú vị và may mắn khi chúng ta phát hiện việc Nguyễn Du trong khi ở Thái Bình đã có thời gian hiệu đính (duyệt chính) bản Lý triều quốc sư Thánh tổ kệ dẫn.

Thực hiện đăng ký trực tuyến mức độ 3 đối với tất cả các việc hộ tịch

Thực hiện đăng ký trực tuyến mức độ 3 đối với tất cả các việc hộ tịch
(PLVN) - Cục Hộ tịch, Quốc tịch, chứng thực (Bộ Tư pháp) đang xây dựng dự thảo Thông tư quy định chi tiết thi hành một số điều của Nghị định số 87/2020/NĐ-CP ngày 28/7/2020 của Chính phủ quy định về Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử (CSDLHTĐT), đăng ký hộ tịch (ĐKHT) trực tuyến nhằm tăng cường cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hộ tịch.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó Tổng biên tập: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0888 033 376