“Cào mặt ăn vạ” và “phép vua thua lệ làng”

(PLVN) - Khi nói đến “cào mặt ăn vạ”, ai cũng hình dung ra Chí Phèo - nhân vật văn học điển hình của nhà văn Nam Cao. Cách hành xử kiểu "Chí Phèo" như tác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao phản ánh một hiện thực xã hội chua chát, khi người ta không dùng luật pháp mà sử dụng một kiểu "lệ" của những người trong vai bị hại để giải quyết mâu thuẫn.
“Cào mặt ăn vạ” và “phép vua thua lệ làng”

Dường như trong cuộc sống, ở bất kể vùng quê hay thành phố, từ tỉnh cho đến huyện và nhất là trong các làng, xã đâu đó đều có một “Chí Phèo”. Chỉ khác ở chỗ, Chí Phèo thời nay biến tướng thành muôn hình vạn trạng, từ một Chí Phèo điển hình đã chuyển hóa và biến tướng thành nhà Chí Phèo, làng Chí Phèo.

Trong đời sống hiện nay, ở thời kỳ mà đất nước ta đang dần tiệm cận đến nền công nghiệp 4.0, thì ở đâu đó trên đất nước vẫn còn những hành vi ứng xử cổ hủ, thiếu văn hóa gần như “vô pháp”. Hình như câu “phép vua thua lệ làng” vẫn ám vào đời sống, từ suy nghĩ đến hành động của đại đa số người dân Việt Nam nhất là những vùng quê còn đầy rẫy những hủ tục, mê tín dị đoan.

Vụ việc điển hình gần đây nhất thể hiện việc “cào mặt ăn vạ” là vụ tai nạn giao thông ngày 01/3/2019 tại huyện Sa Pa. Cụ thể, 12h15 ngày 01/3/2019, một vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng đã xảy ra trên đường quốc lộ 4D, thuộc thôn Sa Pả, xã Sa Pả, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai làm em Hạng A Câu (SN 2003) tử vong tại chỗ.

Tuy nhiên, khi Công an huyện Sa Pa chuẩn bị di chuyển phương tiện, tử thi nạn nhân để phân luồng giao thông, gia đình của nạn nhân Hạng A Câu cùng nhiều người khác có mặt tại hiện trường cản trở. Những người này không cho lực lượng chức năng di chuyển phương tiện giao thông liên quan đến tai nạn, không cho khám nghiệm tử thi, đưa tử thi đến vị trí khác để tổ chức khám nghiệm và ngang nhiên đưa ra yêu sách bắt hai lái xe ô tô phải bồi thường 400 triệu đồng.

Sự việc làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc lưu thông phương tiện qua khu vực này. Chỉ đến khi chính quyền cùng các cơ quan chức năng huyện tổ chức cho hai lái xe ô tô liên quan đến vụ tai nạn hỗ trợ số tiền 200 triệu đồng, gia đình của nạn nhân mới nhất trí cho di chuyển tử thi và các phương tiện liên quan đến vụ tai nạn để thông tuyến Quốc lộ 4D.

Phải khẳng định, cách phản ứng và đòi phạt tiền của gia đình nạn nhân là hoàn toàn trái pháp luật. Tiếp đến, dư luận cũng đặt ra những câu hỏi về cách xử lý của lực lượng công an địa phương khi để xảy ra cảnh “cào mặt ăn vạ” này. Chỉ đến khi dàn xếp “nộp phạt” một nửa số tiền mà gia đình nạn nhân đòi hỏi thì sự việc mới được vãn hồi.

Đây là cách “dàn xếp” theo “thông lệ” bấy lâu nay của các vụ tai nạn giao thông đó là khi tai nạn xảy ra thì xe to phải đền xe bé, người còn sống phải bồi thường cho người đã chết bất luận đúng sai. Một tiền lệ vô cùng sai trái và vô pháp trong những vụ tai nạn giao thông vẫn hiện hữu hàng ngày hàng giờ, từ năm này qua năm khác ở đất nước ta.

Hình thức giải quyết “duy tình” đã ăn sâu, bén rễ vào tâm tưởng của mỗi người dân và ngay cả các cơ quan chức năng khi đối mặt và giải quyết sự việc. Có lẽ vì thế, dù biết nộp 200 triệu đồng “tiền phạt vạ” là vô lý nhưng lực lượng chức năng và cả 2 chủ xe vẫn thực hiện như một “nghĩa vụ” phải làm.

Vẫn biết, văn hóa dân tộc Việt Nam từ xưa đến nay luôn đề cao và tôn trọng tình thương yêu, đùm bọc lẫn nhau ở khía cạnh “lá lành đùm lá rách” hay “bán anh em xa mua láng giềng gần”. Ở góc độ tích cực và phạm vi hẹp, “duy tình” tạo nên sự đoàn kết, thương yêu và chia sẻ khó khăn với nhau của mỗi người dân.

Tuy nhiên, muốn một xã hội phát triển theo đúng quỹ đạo, chúng ta cần sự “duy lý” và mọi xung đột, mẫu thuẫn phải hướng về cách giải quyết bằng lý lẽ và pháp luật. Mọi hành vi coi thường lý lẽ và pháp luật đều cần phải lên án và lên án mạnh mẽ đặc biệt là những hành vi sử dụng “lệ làng” trong mâu thuẫn, va chạm xã hội. Đã có rất nhiều vụ án thương tâm trong cách hành xử theo kiểu “lệ làng” xảy ra và cần được ngăn chặn, chấm dứt ngay lập tức.

Cần “duy lý” để các phương tiện to được đối xử công bằng với những phương tiện nhỏ; “duy lý” để đối xử công bằng giữa người sống chấp hành đúng luật và người chết vì vi phạm pháp luật; “duy lý” để xã hội đi theo đúng đường ray mà pháp luật đã vạch sẵn và cho phép. Và trên hết, thượng tôn luật giao thông khi tham gia giao thông nói riêng và thượng tôn pháp luật nói chung là nghĩa vụ mà mỗi công dân bắt buộc phải chấp hành.

Phan Vũ
Cùng chuyên mục
Dạng tội phạm mới cần xử nghiêm

Dạng tội phạm mới cần xử nghiêm

(PLVN) - Hơn 400 cây thông giữa lòng TP Đà Lạt bị cưa hạ, lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng đánh giá đây là vụ phá rừng “rất lạ” bởi khu vực này đường đi khó khăn, không có nguồn nước; phá rừng nhưng không thể đưa gỗ ra ngoài, không thể chiếm đất.

Đọc thêm

“Đụng đâu, sai đó”

Ảnh minh họa
(PLVN) - Tưởng rằng sau khi cơ quan chức năng khởi tố, bắt giam hàng chục đối tượng tại hàng loạt tỉnh, thành liên quan sai phạm trong mua sắm vật tư xét nghiệm phòng chống dịch COVID-19; thì số đối tượng “trong vòng ngắm” đã không còn nhiều.

“Lửa thử vàng, gian nan thử sức”

Ảnh minh họa.
(PLVN) - Quy định số 65-QĐ/TW ngày 28/4/2022 của Bộ Chính trị về luân chuyển cán bộ (LCCB) vừa được ban hành được dư luận rất quan tâm. Cán bộ, đảng viên, nhân dân đồng tình, ủng hộ các quyết sách của Đảng.

“Tam nông” thời kỳ

“Tam nông” thời kỳ
(PLVN) - Một trong các nghị sự quan trọng của Hội nghị Trung ương 5 đang họp tại Hà Nội là Tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 (khóa X) về nông nghiệp, nông dân, nông thôn.

Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá: Chuyên gia kiến nghị cần điều chỉnh theo lộ trình

Ảnh minh họa
(PLVN) - Gần đây, khi thảo luận về Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, có đại biểu đưa ra ý kiến trong lần sửa đổi Thuế tiêu thụ đặc biệt lần này cần tăng mức thuế đối với mặt hàng đồ uống có cồn và thuốc lá. Mục tiêu của việc tăng thuế để tăng thu ngân sách, giảm người sử dụng. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng, trước khi Chính phủ đưa ra quyết định cần đánh giá tác động của đề xuất này một cách cẩn trọng, tính toán kỹ lưỡng.

Có nên quản lý “tiền công đức”?

Ảnh minh họa.
(PLVN) - Góp ý của Giáo hội Phật giáo cũng là vấn đề mà cơ quan thẩm quyền cần cân nhắc, trước khi ra một quyết định không chỉ phù hợp pháp luật, mà còn hợp tình, phù hợp với quan điểm văn hóa - lịch sử - thông lệ quốc tế.

Đề xuất cấp sổ đỏ cho căn hộ du lịch nghỉ dưỡng: Chuyên gia cảnh báo còn nhiều khúc mắc pháp lý

Hàng trăm căn hộ ở Dự án Oceanami nhiều năm nay chưa được cấp GCN
(PLVN) - Căn hộ khách sạn, căn hộ du lịch nghỉ dưỡng (condotel), văn phòng lưu trú (officetel), biệt thự du lịch nghỉ dưỡng và những công trình khác phục vụ lưu trú, du lịch trên đất thương mại, dịch vụ có thể được đề xuất cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất lâu dài.

Công tội phân minh

Một số nhân vật "nhúng chàm" trong vụ Việt Á.
(PLVN) - Sáng 25/4, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, khi cho ý kiến báo cáo của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2021, một vấn đề nhức nhối đã được chỉ ra là nạn vi phạm trong đấu thầu, mua sắm, quản lý, sử dụng tài sản công vẫn xảy ra ở một số cơ quan, đơn vị.

Dòng sông tội nghiệp

Ảnh minh họa
(PLVN) - Có giá trị lịch sử và kinh tế lớn, tuy nhiên sông Sài Gòn đang bị tổn thương rất nặng vì sạt lở, xả thải, nhiễm mặn, lấn chiếm.

Lên tiếng, không bao giờ là vô nghĩa!

 Các khách mời trao đổi tại Tọa đàm.
(PLVN) -  Theo các chuyên gia tâm lý, trong văn hóa Việt Nam, nói về tình dục là việc đáng xấu hổ, nhất là chuyện xâm hại tình dục. 20 năm qua, câu chuyện này đã được nói cởi mở hơn, nhưng vẫn còn đó những khoảng trống, khi hầu hết trẻ em lớn lên rồi sẽ… “ tự biết”.

Không lặp lại sai lầm

"Xẻ thịt” núi Chín Khúc - một vụ án vi phạm quy định về quản lý đất, vi phạm quy hoạch tại Khánh Hòa.
(PLVN) - Tỉnh ủy Khánh Hòa vừa ban hành kết luận về quy hoạch tỉnh và điều chỉnh quy hoạch chung TP Nha Trang đến năm 2040; sau khi Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh họp, xem xét, thảo luận nội dung báo cáo quy hoạch Khánh Hòa thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050 và đồ án điều chỉnh quy hoạch chung TP Nha Trang đến 2040.

Đừng làm xấu hình ảnh công vụ

Trụ sở HĐND TP HCM
(PLVN) -  HĐND TP Hồ Chí Minh buộc phải hoãn cuộc họp giám sát đối với các Sở LĐ-TB&XH, Tài chính và Y tế do người dự họp không đúng thành phần lãnh đạo được triệu tập, không có báo cáo. Sự cố này bị giới truyền thông cho rằng đã có biểu hiện của sự “coi thường” của các Sở này đối với HĐND thành phố.

Quyền lực giám sát

Quyền lực giám sát
(PLVN) - Sáng ngày 14/4/2022, có một sự việc xảy ra có thể nói là khá “hi hữu” tại TP HCM. Đoàn giám sát của HĐND TP tiến hành buổi tái giám sát công tác phòng, chống dịch và hỗ trợ người dân với 3 Sở LĐ-TB&XH, Tài chính, Y tế.

Hài hòa lợi ích

Ảnh minh họa
(PLVN) - Cuối tuần trước, Phó Thủ tướng Lê Văn Thành chủ trì Hội nghị trực tuyến với các địa phương về hoàn thiện Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Quy hoạch điện VIII).

Đồng thuận và sức mạnh

Ảnh minh họa.
(PLVN) - Ngay đầu năm, Chính phủ đã có Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2022 về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và Dự toán ngân sách nhà nước năm 2022.

Khi dữ liệu là tiền

TP Hồ Chí Minh - ảnh minh họa.
(PLVN) - “Kinh tế số” là gì? Là nền kinh tế được số hóa, được hỗ trợ với máy móc; là sản xuất và bán phần mềm tin học: hay người người dùng máy tính, nhà nhà dùng máy tính; hay là gì khác…?

Gương mờ không soi được

Hình minh họa
(PLVN) - Bộ Chính trị vừa ban hành Kết luận số 12-KL/TW về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng (PCTN), tiêu cực.