Tại sao quả bầu khô không thể thiếu trên giàn bếp người Ê đê?

Mặc dù cuộc sống trong các buôn làng của người Tây Nguyên ngày nay đã có nhiều đổi thay, song những giá trị tinh thần từ những quả bầu khô vẫn còn nguyên. Qua đó thể hiện lối sống phóng khoáng, gần gũi với thiên nhiên của con người vùng đất đỏ bazan.
Tại sao quả bầu khô không thể thiếu trên giàn bếp người Ê đê? Trên giàn bếp của người Êđê không thể thiếu những quả bầu khô.

Trong một lần vào nhà người quen ở trong buôn Cuôr Đăng B, xã Cuôr Đăng (huyện Cư M’gar), tôi được tận mắt chứng kiến aduôn (bà) H’Linh đang hướng dẫn cho cháu gái là H’Nguyệt Ayun cách đồ xôi bằng quả bầu khô (hay còn gọi là “Kbin”) theo đúng cách truyền thống của người Êđê.

Vừa cầm tay chỉ việc cho H’Nguyệt, aduôn H’Linh vừa tiết lộ “bí quyết” làm xôi chín đều có vị thơm ngon hấp dẫn. Bàn tay bà điêu luyện úp ngược quả bầu vào nồi đất xong dùng xơ mướp lót vào phần đáy rồi nhanh chóng bỏ phần gạo nếp đã trộn sẵn đậu đen vào. Như đọc được suy nghĩ của tôi và mấy đứa cháu, aduôn H’Linh giải thích, dùng xơ mướp để hơi nước bốc lên giúp nếp nhanh chín hơn.

Bà kể rằng: hình ảnh quả bầu gắn bó thân thương với  buôn làng từ xưa đến bây giờ. Thời bà còn nhỏ, đến thăm nhà ai trên kệ bếp đều bắt gặp hình ảnh những quả bầu hồ lô được treo chật giàn. Các vật dụng phục vụ đời sống hằng ngày từ chén bát, niêu đựng cơm đi rẫy, đồ xôi, đựng nước uống, cối giã, đựng hạt giống… đều được làm từ quả bầu! Cho đến tận bây giờ, nhiều gia đình đã thay thế các vật dụng bằng đồ inox, nhôm, men sứ…  nhưng hình ảnh quả bầu vẫn gắn bó với đời sống và con người nơi đây như giá trị văn hóa vốn có của nó.

Bầu thuộc nhà họ bí nên rất dễ trồng, chỉ cần xuống giống nơi có đủ độ ẩm sẽ sinh trưởng phát triển tốt, đơm hoa kết trái sau 3 tháng. Như nhiều giống cây trái khác, bầu cũng chia làm nhiều loại: bầu hồ lô, bầu dài (hình trụ). Thường người Êđê, M’nông, J’rai chọn trồng giống bầu hồ lô bởi những tiện ích mà nó đem lại.

Đặc biệt, khi thu hái họ rất kiêng hái quả bầu đầu tiên trong giàn mà đem cột lại để đánh dấu dành làm giống cho mùa sau. Còn lại, các aduôn, amí (các bà, các mẹ) thường chọn những quả bầu to đẹp, cân đối, đủ độ già, da láng không bị sâu bọ hút chích về phơi khô để không bị dễ vỡ, để được lâu hơn. Tiếp đó, họ sẽ đục lỗ ở phần cuống rồi trút hết hạt ra. Tùy vào mục đích sử dụng mà quả bầu được bà con lựa chọn kích thước, kiểu dáng để chế tác các loại vật dụng khác nhau. 

Aduôn H’Linh chia sẻ: Để bầu có màu đen bóng bắt mắt như chúng ta vẫn thường thấy, người ta đem chúng ngâm dưới bùn cỡ 1 tháng, sau đó đem về rửa sạch treo lên giàn bếp vài tuần. Và tiếp tục đem ra ngâm thêm một lần nữa thì quả bầu mới lên màu đẹp. Khi lấy lên chỉ cần súc lại ruột bằng cát nhiều lần cho thật sạch để rửa trôi hết phần xơ còn sót lại. Sau khi đã xong các công đoạn người ta bắt đầu mang bầu đi đựng nước, số còn lại được treo tiếp trên bếp để sử dụng dần trong gia đình.

Chị H’Nguyệt Ayun (xã Cuôr Đăng, huyện Cư M’gar) đồ xôi bằng quả bầu.

Bên cạnh những tiện ích hằng ngày, quả bầu còn là vật dụng không thể thiếu trong các nghi lễ quan trọng của đồng bào Tây Nguyên như lễ cúng bến nước, lễ cầu mưa, cầu mùa, cúng sức khỏe… Già Aê H’Nhap ở buôn K’Nia 4, xã Ea Bar (huyện Buôn Đôn) cho biết: “Quả bầu khô gắn bó với đời sống tinh thần của người Êđê, M’nông, J’rai từ khi khai thiên lập địa, bởi thế mà khi làm lễ cúng, già làng thường dùng trái bầu để đựng rượu hoặc tiết các con vật hiến sinh”.

Ngày nay, nhiều gia đình người Êđê nói riêng và cộng đồng người Tây Nguyên nói chung vẫn gìn giữ hạt giống bầu hồ lô từ thế hệ này sang thế hệ khác như một hạt giống quý nhằm nhắc nhở và giáo dục con cháu nhớ về nguồn cội của dân tộc mình. Quả bầu đã trở thành món quà biếu khách thập phương đặt chân đến với vùng Tây Nguyên đầy nắng gió để thể hiện sự trân quý của con người nơi đây.

Djuang Niê / Báo Đăk Lắk

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

TP Nha Trang (Khánh Hòa): Cưỡng chế tháo dỡ “bức tường tử thần”

TP Nha Trang (Khánh Hòa): Cưỡng chế tháo dỡ “bức tường tử thần”

(PLVN) - Sáng 18/1, UBND tỉnh Khánh Hòa đã ra quyết định cưỡng chế buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả đối với bức tường chắn MSE cao hơn 12m, xây dựng sai giấy phép của Khu Biệt thự Nghỉ dưỡng Đồi Xanh (đường Nguyễn Xiển, thôn Hòn Nghê 1, xã Vĩnh Ngọc, TP Nha Trang) do Công ty TNHH Đồi Xanh Nha Trang làm chủ đầu tư .

Đọc thêm

Vingroup khai trương khách sạn 45 tầng cao nhất Đông Bắc Bộ

Vingroup khai trương khách sạn 45 tầng cao nhất Đông Bắc Bộ
(PLVN) - Ngày 19/01/2019, Tập đoàn Vingroup chính thức khánh thành toà tháp 45 tầng, cao nhất Đông Bắc Bộ tại trung tâm khu đô thị Vinhomes Imperia Hải Phòng (quận Hồng Bàng, TP Hải Phòng). Tòa tháp khai trương là sự kiện đánh dấu sự ra mắt thành viên thứ 32 của thương hiệu Vinpearl và TTTM Vincom thứ 66 trên toàn quốc.
Cẩn trọng khi “tân trang” đón Tết

Cẩn trọng khi “tân trang” đón Tết

(PLVN) - Trước tình trạng nhiều bệnh nhân bị biến chứng nghiêm trọng khi thực hiện làm đẹp ở các cơ sở thẩm mỹ, PGS - TS Đỗ Quang Hùng, Trưởng Khoa Phẫu thuật Thẩm mỹ Bệnh viện Chợ Rẫy, TP HCM đã cảnh báo về việc thẩm mỹ thiếu an toàn, “tiền mất tật mang”.

Bộ Công Thương nói chưa tăng giá điện ngay sau Tết

Bộ Công Thương nói chưa tăng giá điện ngay sau Tết
(PLVN) - Tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Công Thương chiều 18/1, Thứ trưởng Đỗ Thắng Hải cho biết, năm 2019 cơ quan này sẽ xem xét việc tăng giá điện, nhưng thời điểm “chốt” chưa được quyết định. “Chắc chắn giá điện chưa tăng ở thời điểm trước và sau Tết Nguyên đán 2019”, ông Hải khẳng định.

Trọng án thành trắng án

Trọng án thành trắng án
(PLVN) - Thống đốc bang Tennessee ở Mỹ Bill Haslam vừa quyết định trả tự do cho Cyntoia Brown, 17 năm sau khi người phụ nữ này, khi ấy mới 16 tuổi, bị toà án kết án tù chung thân và phải ngồi tù ít nhất 51 năm trước khi có thể được giảm án. Hình phạt như thế rất nặng nên việc Cyntoia Brown giờ được ra khỏi nhà tù tạo ra nghịch cảnh. Xưa là trọng án mà nay thành trắng án.

Tình yêu “siêu nhân” và chiếc chậu giặt gây án

Tình yêu “siêu nhân” và chiếc chậu giặt gây án
(PLVN) - Vì tình yêu mù quáng, Denise gần như bị mất trí. Cô đã cố gắng giết chết con mình nhiều lần. Lần đầu tiên, Denise định thả con xuống đất từ ban công thì không hiểu một sức mạnh vô hình nào đó đã ngăn cản cô vào giây phút cuối cùng. Tám ngày sau, người tình dọa sẽ chia tay, cô liền ném con gái xuống một con kênh. Nhưng tình yêu với con và bản năng của một người mẹ đã không cho phép cô nhìn con mình chết. 
Bé gái 12 tuổi bị cha dượng xâm hại tình dục suốt 5 năm

Bé gái 12 tuổi bị cha dượng xâm hại tình dục suốt 5 năm

(PLVN) - Theo cháu P, từ khi học lớp 1 đã bị cha dượng sờ soạn khắp người. Khoảng một năm gần đây, cứ khi chị L đi làm, đối tượng Thông lại dở trò “đồi bại” với con gái của vợ rồi mới đưa cháu đi học. Có lần Thông còn dẫn cháu L ra ngoài bụi cây, thực hiện xâm hại tình dục cháu P.

Ngôi nhà ăn năn của dòng họ sản xuất món hàng chết chóc

Ngôi nhà ăn năn của dòng họ sản xuất món hàng chết chóc
(PLVN) - Winchester là một ngôi biệt thự tọa lạc ở số số 525, phía Nam Winchester Boulevard, thành phố San Jose, bang California, nước Mỹ. Biệt thự này là nơi sinh sống của phu nhân Sarah Winchester, vợ ông trùm sản xuất vũ khí William Wirt Winchester. Ngày nay, biệt thự là địa điểm lịch sử của California, được liệt kê trong Danh bạ Địa điểm Lịch sử Quốc gia, đồng thời trở thành điểm đến thu hút khách du lịch với những bí ẩn chưa có lời giải. 
Khởi tố bác sỹ tàng trữ 179 viên nén ma túy

Khởi tố bác sỹ tàng trữ 179 viên nén ma túy

(PLVN) - Công huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam đối với Lê Trung Thành là bác sĩ của Trung tâm y tế huyện Khoái Châu để điều tra về hành vi Tàng trữ trái phép chất ma túy.

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%