Tại sao quả bầu khô không thể thiếu trên giàn bếp người Ê đê?

Mặc dù cuộc sống trong các buôn làng của người Tây Nguyên ngày nay đã có nhiều đổi thay, song những giá trị tinh thần từ những quả bầu khô vẫn còn nguyên. Qua đó thể hiện lối sống phóng khoáng, gần gũi với thiên nhiên của con người vùng đất đỏ bazan.
Tại sao quả bầu khô không thể thiếu trên giàn bếp người Ê đê? Trên giàn bếp của người Êđê không thể thiếu những quả bầu khô.

Trong một lần vào nhà người quen ở trong buôn Cuôr Đăng B, xã Cuôr Đăng (huyện Cư M’gar), tôi được tận mắt chứng kiến aduôn (bà) H’Linh đang hướng dẫn cho cháu gái là H’Nguyệt Ayun cách đồ xôi bằng quả bầu khô (hay còn gọi là “Kbin”) theo đúng cách truyền thống của người Êđê.

Vừa cầm tay chỉ việc cho H’Nguyệt, aduôn H’Linh vừa tiết lộ “bí quyết” làm xôi chín đều có vị thơm ngon hấp dẫn. Bàn tay bà điêu luyện úp ngược quả bầu vào nồi đất xong dùng xơ mướp lót vào phần đáy rồi nhanh chóng bỏ phần gạo nếp đã trộn sẵn đậu đen vào. Như đọc được suy nghĩ của tôi và mấy đứa cháu, aduôn H’Linh giải thích, dùng xơ mướp để hơi nước bốc lên giúp nếp nhanh chín hơn.

Bà kể rằng: hình ảnh quả bầu gắn bó thân thương với  buôn làng từ xưa đến bây giờ. Thời bà còn nhỏ, đến thăm nhà ai trên kệ bếp đều bắt gặp hình ảnh những quả bầu hồ lô được treo chật giàn. Các vật dụng phục vụ đời sống hằng ngày từ chén bát, niêu đựng cơm đi rẫy, đồ xôi, đựng nước uống, cối giã, đựng hạt giống… đều được làm từ quả bầu! Cho đến tận bây giờ, nhiều gia đình đã thay thế các vật dụng bằng đồ inox, nhôm, men sứ…  nhưng hình ảnh quả bầu vẫn gắn bó với đời sống và con người nơi đây như giá trị văn hóa vốn có của nó.

Bầu thuộc nhà họ bí nên rất dễ trồng, chỉ cần xuống giống nơi có đủ độ ẩm sẽ sinh trưởng phát triển tốt, đơm hoa kết trái sau 3 tháng. Như nhiều giống cây trái khác, bầu cũng chia làm nhiều loại: bầu hồ lô, bầu dài (hình trụ). Thường người Êđê, M’nông, J’rai chọn trồng giống bầu hồ lô bởi những tiện ích mà nó đem lại.

Đặc biệt, khi thu hái họ rất kiêng hái quả bầu đầu tiên trong giàn mà đem cột lại để đánh dấu dành làm giống cho mùa sau. Còn lại, các aduôn, amí (các bà, các mẹ) thường chọn những quả bầu to đẹp, cân đối, đủ độ già, da láng không bị sâu bọ hút chích về phơi khô để không bị dễ vỡ, để được lâu hơn. Tiếp đó, họ sẽ đục lỗ ở phần cuống rồi trút hết hạt ra. Tùy vào mục đích sử dụng mà quả bầu được bà con lựa chọn kích thước, kiểu dáng để chế tác các loại vật dụng khác nhau. 

Aduôn H’Linh chia sẻ: Để bầu có màu đen bóng bắt mắt như chúng ta vẫn thường thấy, người ta đem chúng ngâm dưới bùn cỡ 1 tháng, sau đó đem về rửa sạch treo lên giàn bếp vài tuần. Và tiếp tục đem ra ngâm thêm một lần nữa thì quả bầu mới lên màu đẹp. Khi lấy lên chỉ cần súc lại ruột bằng cát nhiều lần cho thật sạch để rửa trôi hết phần xơ còn sót lại. Sau khi đã xong các công đoạn người ta bắt đầu mang bầu đi đựng nước, số còn lại được treo tiếp trên bếp để sử dụng dần trong gia đình.

Chị H’Nguyệt Ayun (xã Cuôr Đăng, huyện Cư M’gar) đồ xôi bằng quả bầu.

Bên cạnh những tiện ích hằng ngày, quả bầu còn là vật dụng không thể thiếu trong các nghi lễ quan trọng của đồng bào Tây Nguyên như lễ cúng bến nước, lễ cầu mưa, cầu mùa, cúng sức khỏe… Già Aê H’Nhap ở buôn K’Nia 4, xã Ea Bar (huyện Buôn Đôn) cho biết: “Quả bầu khô gắn bó với đời sống tinh thần của người Êđê, M’nông, J’rai từ khi khai thiên lập địa, bởi thế mà khi làm lễ cúng, già làng thường dùng trái bầu để đựng rượu hoặc tiết các con vật hiến sinh”.

Ngày nay, nhiều gia đình người Êđê nói riêng và cộng đồng người Tây Nguyên nói chung vẫn gìn giữ hạt giống bầu hồ lô từ thế hệ này sang thế hệ khác như một hạt giống quý nhằm nhắc nhở và giáo dục con cháu nhớ về nguồn cội của dân tộc mình. Quả bầu đã trở thành món quà biếu khách thập phương đặt chân đến với vùng Tây Nguyên đầy nắng gió để thể hiện sự trân quý của con người nơi đây.

Djuang Niê / Báo Đăk Lắk

Ý kiến bạn đọc

Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Cùng chuyên mục

21 ngư dân Cà Mau bị Thái Lan bắt giữ đã về nước

21 ngư dân Cà Mau bị Thái Lan bắt giữ đã về nước

(PLVN) - Chiều 16/3, lãnh đạo Sở Ngoại vụ Cà Mau xác nhận việc 21 ngư dân đi trên 3 tàu cá bị Thái Lan bắt giữ khi xin trú bão đã về nước. Trước đó, do ảnh hưởng cơn bão số 1 (Pabuk), 3 tàu cá cùng 21 ngư dân Cà Mau chạy qua vùng biển Thái Lan thì bị bắt.

Đọc thêm

Nhật điều tra vụ 700 sinh viên một trường đại học “mất tích“

Nhật điều tra vụ 700 sinh viên một trường đại học “mất tích“
(PLVN) - Khoảng 700 sinh viên người nước ngoài đã ngừng lên lớp tại trường Đại học phúc lợi xã hội Tokyo và đã không liên lạc với trường này kể từ tháng 4 năm ngoái. Nhiều người trong số này đã quá hạn thị thực, khiến chính phủ Nhật Bản phải mở cuộc điều tra về vụ việc.

Bắt đường dây mua bán ma túy “khủng” lúc rạng sáng

Bắt đường dây mua bán ma túy “khủng” lúc rạng sáng
(PLVN) - Ngày 18/3, Công an quận Hải Châu (Tp Đà Nẵng) cho biết, đang tạm giữ Văn Quốc Vũ (37 tuổi, ngụ Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam), Trần Hoàng Tuấn Anh (29 tuổi, ngụ quận 3, TP. HCM), Ngô Văn Bê (24 tuổi, huyện Hòa Vang), Nguyễn Văn La (23 tuổi, ngụ huyện Nông Sơn, tỉnh Quảng Nam) và Trần Quang Vinh (23 tuổi, ngụ quận Thanh Khê) để điều tra về hành vi Mua bán trái phép các chất ma túy. 

Các công ty niêm yết cần chuẩn bị để triển khai Nghị định 05 về kiểm toán nội bộ

Các công ty niêm yết cần chuẩn bị để triển khai Nghị định 05 về kiểm toán nội bộ
(PLVN) - Tại Hội thảo “Cập nhật quy định về kiểm toán nội bộ và kinh nghiệm tổ chức chức năng kiểm toán nội bộ hiệu quả tại công ty niêm yết” do tổ chức đào tạo Smart Train phối hợp cùng Hiệp hội Kiểm toán Nội bộ Hoa Kỳ - Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (ACIIA) và hai sở giao dịch chứng khoán Hà Nội và Tp. HCM tổ chức mới đây, ông Hoàng Hùng – Phó Tổng Giám đốc PwC Việt Nam cho rằng các các công ty niêm yết cần chuẩn bị để triển khai Nghị định 05 về kiểm toán nội bộ (KTNB).

Hát quan họ- “miễn dịch” rất tốt với căn bệnh tuổi già

Hát quan họ- “miễn dịch” rất tốt với căn bệnh tuổi già
(PLVN) - “Một tác dụng ưu việt của tình yêu với quan họ, đó là khả năng “miễn dịch” rất tốt với các căn bệnh tuổi già, nhất là bệnh Alzheimer. Hay nói như chị Hai Chính, nhờ có việc tham gia CLB mà các thành viên ở đây giờ không còn stress để mà “xả” nữa. Vì quan họ làm cho người ta sống nhân văn, yêu đời và yêu người lắm. Chính vì thế mà chúng tôi càng nỗ lực hơn nữa để truyền đạt và lan tỏa những tinh hoa của cha ông đến những tình yêu quan họ, đặc biệt là giới trẻ”.- PGS.TS.BS Nguyễn Tuấn Hưng chia sẻ.

Mưu kế Quỷ Cốc Tử: Soi việc xưa, sáng tỏ việc nay

Mưu kế Quỷ Cốc Tử: Soi việc xưa, sáng tỏ việc nay
(PLO) - Quỷ Cốc Tử từng viết: Cổ đại có đại tạo hoá, cùng tồn tại với đạo tự nhiên. Quay đầu nhìn lại lịch sử cũ, kiểm nghiệm việc hiện nay. Nhìn về quá khứ, có thể nhận thức được hiện tại. Nhìn về quá khứ là để nghiên cứu cổ nhân, rồi nắm biết được bản thân. Quy luật động tĩnh, hư thực của sự vật nếu không phù hợp với hiện nay thì phải nhìn về quá khứ, tìm ra nguyên nhân bên trong.

Hà Nội chỉ đạo làm rõ việc sử dụng hàng chục nghìn m2 đất nông nghiệp sai mục đích tại xã Yên Mỹ

Hà Nội chỉ đạo làm rõ việc sử dụng hàng chục nghìn m2 đất nông nghiệp sai mục đích tại xã Yên Mỹ
(PLVN) - Ông Đặng Đức Quỳnh – Phó Chủ tịch UBND huyện Thanh Trì cho biết, sau khi Báo Pháp luật Việt Nam (PLVN) phản ánh về việc trang trại du lịch Hải Đăng và Vạn An tại xã Yên Mỹ sử dụng đất sai mục đích, UBND Thành phố Hà Nội đã có văn bản chỉ đạo UBND huyện Thanh Trì phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội kiểm tra thông tin báo nêu.
Tài xế xe tải bán ma túy lãnh 17 năm tù

Tài xế xe tải bán ma túy lãnh 17 năm tù

(PLVN) - Ngày 18/3, TAND TP Cần Thơ xét xử sơ thẩm, tuyên phạt bị cáo Nguyễn Nhân Tạo (40 tuổi, ngụ huyện Phong Điền, TP Cần Thơ) 17 năm tù về tội “Mua bán trái phép chất ma túy”.
""

31.1°C

Hà Nội

SJC Hà Nội

Mua vào 36.520

Bán ra 36.520

VNIndex

3.41 0.37%

""