Người Thái ở Tây Bắc giữ hồn dân tộc trong thời hội nhập

(PLVN) - Văn hóa dân tộc Thái ở Tây Bắc nổi tiếng với biểu tượng hoa ban trắng, múa xòe, khăn piêu và những người con gái tươi tắn, khỏe mạnh như núi rừng Tây bắc hùng vĩ nhưng cũng không kém phần duyên dáng, uyển chuyển như dòng sông Đà vắt qua đây, khiến biết bao lòng người say đắm. 
Người Thái ở Tây Bắc giữ hồn dân tộc trong thời hội nhập Khi còn trẻ, phụ nữ đã học cách dệt và thêu, thậm chí họ còn chuẩn bị những bộ chăn, gối để làm của hồi môn.

Tuy nhiên, nền văn hóa hội nhập hiện nay gặp không ít thách thức khi một số bộ phận lớp trẻ không còn thích mặc trang phục dân tộc, không biết đến những ngành nghề truyền thống. Vậy làm thế nào để gìn giữ cốt hồn, cốt túy của dân tộc mình trong thời kỳ hội nhập với “văn hóa ngoại lai”? 

“Úp tay thành hoa đào nở, mở tay nở bừng hoa gạo” 

Từ nhiều đời nay, người Thái thường sử dụng các sản phẩm từ dệt, thêu thùa trong cuộc sống, từ chuyện vui đến chuyện buồn, từ sinh hoạt hàng ngày đến các lễ hội lớn. Ở Tây bắc, thật không khó để bắt gặp những cỗ máy xe sợi, khung cửi dệt vải và những cô thiếu nữ ngồi cặm cụi thêu thùa, may vá bên nếp nhà sàn. 

Tục ngữ Thái có câu “nhinh hụ dết phải, trai hụ san he” có nghĩa là “gái biết làm vải, trai biết đan chài”, Ngay từ lúc lên sáu, lên bảy, các cô bé Thái đã được chỉ bảo, làm quen với việc nhặt bông, se sợi và lớn hơn một chút thì bắt đầu dệt vải.

Người phụ nữ Thái thường phải mất từ mười cho đến hàng chục năm để có thể nhuần nhuyễn kỹ năng và cho ra những sản phẩm đẹp, được đánh giá cao. Đó cũng chính là tiêu chuẩn để đánh giá phẩm chất đức hạnh và giỏi giang của một người con gái, là tiêu chuẩn để các chàng trai chọn vợ. 

Để dệt được một vải đẹp thường phải trải qua rất nhiều công đoạn đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì. Mất nhiều tháng để trồng bông, thu hoạch, cán bông, tách hạt ra khỏi bông, sau đó bật bông, cuộn bông thành những cuộn nhỏ rồi mới kéo sợi. Tiếp theo là hồ vải bằng cơm nấu nhão để cho sợi vải cứng, bền.

Hồ vải xong mang đi phơi nắng, cho khô ráo rồi mới mang lên khung cửi để dệt. Quá trình nhuộm màu thường cầu kỳ hơn, từ việc tìm nguyên liệu từ cây cỏ, củ quả…để có được những màu sắc hấp dẫn như xanh, đỏ, tím, vàng…. Mỗi màu sắc kết hợp với nhau để dệt nên tấm thổ cẩm đều thể hiện sự tinh túy của đất trời.

Màu đen tượng trưng cho đất, màu xanh cho cây cỏ, màu vàng biểu hiện cho sự kết hợp hài hòa giữa con người với thiên nhiên, màu đỏ tượng trưng cho sức sống mãnh liệt của con người. Được thêu dệt với nhiều hoa văn, hoạ tiết như hình quả chám, hình cây cối, hoa lá, chim muông hết sức độc đáo, tinh xảo.

Theo phong tục, bắt đầu từ năm 13, 14 tuổi, những cô gái Thái đã phải chuẩn bị cho việc mình đi lấy chồng bằng cách họ phải tự tay chuẩn bị của hồi môn cho gia đình nhà chồng như gối, chăn đệm, khăn piêu, túi, quần áo…Mỗi đường chỉ, mỗi nét hoa văn đều là tinh hoa của mỗi cô gái là thể hiện tấm chân tình, khả năng vun vén của mình thông qua từng tấm vải thổ cẩm do mình dệt lên. 

Vào mỗi dịp có lễ hội, Tết cổ truyền hay các sự kiện của gia đình, ai ai cũng hân hoan với những chiếc khăn piêu tinh tế, những họa tiết trang trí hấp dẫn trên áo váy để khoe với mọi người thành quả bao ngày của mình. Để ca ngợi đôi bàn tay tài hoa và sự siêng năng của người phụ nữ Thái, tục ngữ Thái mới có câu: “Úp tay thành hoa đào nở/ Mở tay nở bừng hoa gạo”.

Bài toán lưu giữ tinh hoa dân tộc

Cuộc sống hiện đại đã thay đổi nhiều giá trị trong đời sống xã hội, những người trẻ con em dân tộc Thái cũng dần dần thoát ly khỏi cái cày, cái cuốc, thoát khỏi ruộng nương để đi làm ăn, học tập và trở thành những công dân toàn cầu. Chị em phụ nữ Thái ngày nay có nhiều người không có ai biết kéo sợi, dệt vải.

Bên nếp nhà sàn của mỗi gia đình đã vắng bóng khung cửi dệt vải truyền thống ngày nào. Chỉ còn lại những bà, những mẹ ở vùng sâu, vùng xa vẫn ngày ngày đưa thoi, quay sợi, gảy hoa văn níu kéo truyền thống. Nghề dệt vải cũng vì thế mà trở nên manh mún, mai một trước sức ép, sự đa dạng của các sản phẩm dệt công nghiệp.

 Phụ nữ Thái Trắng mặc áo có cổ hình chữ V ở phía trước và không búi tóc (Tẳng Cẩu) khi lấy chồng. Phụ nữ Thái Đen mặc áo cổ cao, khăn đội đầu trang trí công phu hơn (khăn Piêu) và Tẳng Cẩu khi lập gia đình.

Vài năm trở lại đây, chính quyền một số tỉnh Tây Bắc đã bắt đầu quan tâm đến du lịch - ngành công nghiệp không khói với nhiều dự án du lịch cộng đồng gắn với giới thiệu và bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống là một tín hiệu đáng mừng.

Điều đó đã góp phần thúc đẩy những nghệ nhân tiếp tục duy trì các cách dệt vải truyền thống và giúp lớp trẻ nhận thức được tầm quan trọng của việc lưu giữ văn hóa dân tộc, quảng bá và thu hút khách du lịch cũng chính là góp phần tăng thêm nguồn lực kinh tế cho gia đình. 

Với tình yêu tha thiết dành cho nghề dệt thổ cẩm của dân tộc, lại là người có tri thức, bà Cà Thị Thỏa (chủ nhiệm HTX Nặm La, tỉnh Sơn La) nhận thấy những giá trị truyền thống của dân tộc mình, bà đã cùng các chị em trong bản thành lập Hợp tác xã Nặm La với mong muốn khôi phục lại nghề truyền thống của dân tộc, giới thiệu tới bạn bè trong nước và quốc tế những sản phẩm tinh hoa do bàn tay của những người phụ nữ Thái làm ra.

Khởi đầu với 10 thành viên và 10 bộ khung cửi truyền thống, bà Thỏa cùng các thành viên đã lặn lội đi tìm nơi cung cấp các loại chỉ may và bông gạo chất lượng cao về làm nguyên liệu sản xuất. Các sản phẩm đều được dệt hoàn toàn thủ công, các họa tiết trên vải được thêu theo đúng phong cách hoa văn của người Thái.

Tuy mất nhiều thời gian và đòi hỏi sự tỉ mẩn, khéo léo, kiên trì nhưng bà Thỏa xác định không chú trọng vào giá cả để tránh đối đầu với các sản phẩm dệt công nghiệp mà chú trọng vào nâng cao chất lượng, giá trị của sản phẩm, mẫu mã đa dạng  phù hợp với thị hiếu khách hàng, có thể sử dụng trong cuộc sống hàng ngày.

Bên cạnh đó, bà mở thêm dịch vụ ăn uống ẩm thực là các món ăn của dân tộc kết hợp trưng bày các sản phẩm dệt truyền thống của các xã viên để thu hút thêm nhiều đối tượng khách hàng, đồng thời quảng bá được về đời sống, văn hóa của dân tộc Thái. 

Chia sẻ về chuyến du lịch của mình, Chị Nguyệt - một du khách đến từ Hưng Yên cảm thấy rất thích thú khi được bà Cà Thị Thỏa dạy cách dệt vải theo truyền thống của người Thái. Chị Nguyệt cho rằng bên cạnh phong cảnh núi non hùng vĩ, không khí trong lành, con người hiền hòa thì việc được trải nghiệm cách thức làm ra các sản phẩm truyền thống, thưởng thức ẩm thực dân tộc là một nét độc đáo, không phải điểm du lịch nào cũng có được. 

Không chỉ có bà Thỏa, hiện nay nhiều hộ gia đình tại các khu du lịch như Mai Châu - Hòa Bình, Mộc Châu - Sơn La đã chú ý phát triển dịch vụ du lịch cộng đồng, homestay kết hợp với trải nghiệm văn hóa dân tộc, kinh doanh các sản phẩm thủ công để thu hút khách du lịch.

Việc trưng bày và sử dụng trong những hộ gia đình làm lưu trú tại bản bằng các sản phẩm truyền thống như rèm cửa, chăn, gối, đệm khiến du khách không chỉ cảm thấy gần gũi mà còn rất độc đáo. Dần dần, chị em còn nghiên cứu cải tiến mẫu mã và làm ra những sản phẩm như mũ, khăn, túi xách, hộp đựng đồ trang điểm, túi đựng ipad, máy tính... để bày bán cho du khách làm quà lưu niệm.

Sự giao thoa về văn hóa bên cạnh góp phần làm phong phú đời sống tinh thần song cũng đặt ra nhiều thách thức. Tuy nhiên, bên cạnh một bộ phận giới trẻ còn thờ ơ với văn hóa truyền thống thì vẫn còn nhiều bạn trẻ năng động, có ý thức giữ gìn bản sắc dân tộc.

Họ mặc quần áo dân tộc, sử dụng ngôn ngữ của dân tộc mình trong đời sống hàng ngày, học nghề thủ công truyền thống và nỗ lực đem hình ảnh, bản sắc của dân tộc mình đến với bạn bè năm châu. 

Tú Linh
Cùng chuyên mục
Tặng cờ Tổ quốc - ngư dân thêm vững tin bám biển

Tặng cờ Tổ quốc - ngư dân thêm vững tin bám biển

(PLVN) - Sáng 2/7, tại Cảng cá Hòn Rớ (TP Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa), Văn phòng Đại diện Báo Pháp luật Việt Nam (PLVN) tại Khánh Hòa phối hợp với Đồn Biên phòng cửa khẩu Cảng Nha Trang và Chi cục Thủy sản Khánh Hòa trao 500 lá cờ Tổ quốc cho ngư dân tỉnh Khánh Hòa.

Đọc thêm

Vietjet tiếp tục đoạt giải thưởng “Nơi làm việc Tốt nhất châu Á”

Vietjet tiếp tục đoạt giải thưởng “Nơi làm việc Tốt nhất châu Á”
(PLVN) - Lễ công bố giải thưởng Top 50 “Nơi làm việc Tốt nhất châu Á” năm 2020 do tạp chí nhân sự hàng đầu châu Á - HR Asia Magazine tổ chức vừa diễn ra vào tối ngày 1/7 tại thành phố Hồ Chí Minh. Sự kiện vinh danh các doanh nghiệp hàng đầu có môi trường làm việc tốt nhất châu Á khu vực Việt Nam như Vietjet, Techcombank, Coca Cola...

EVNNPT lập kỷ lục mới về thi công trạm biến áp tại miền Trung

EVNNPT lập kỷ lục mới về thi công trạm biến áp tại miền Trung
(PLVN) - Chỉ trong vòng 5 tháng kể từ ngày phát lệnh khởi công, bất chấp những khó khăn do ảnh hưởng của “bão dịch” Covid-19, Dự án Trạm biến áp 220 kV Ninh Phước và đấu nối đã về đích trước 6 tháng so với kế hoạch. Đây là một tiến độ lịch sử đối với một dự án cấp bách, góp phần giải tỏa nguồn năng lượng tái tạo ở địa bàn miền Trung.


Các địa phương phải “nóng ruột lên”

Các địa phương phải “nóng ruột lên”
(PLVN) - Phát biểu tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc Chính phủ với các địa phương, Thủ tướng yêu cầu “các đồng chí phải nóng ruột lên” vì có nhiều địa phương khác giải ngân tốt mà rất nhiều địa phương giải ngân chậm, trong khi nếu giải ngân tốt thì đây sẽ là biện pháp kích cầu ngắn hạn hiệu quả, tạo động lực cho tăng trưởng trong 6 tháng cuối năm và đầu năm 2021.

Thêm 4 bệnh nhân mắc Covid-19 được công bố khỏi bệnh

Thêm 4 bệnh nhân mắc Covid-19 được công bố khỏi bệnh
(PLVN) - Thông tin từ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, sáng nay (02/7), 4 bệnh nhân mắc Covid-19 đang điều trị tại bệnh viện được công bố khỏi bệnh, nâng tổng số ca được điều trị khỏi tại Việt Nam lên 340 ca.

Cậu bé biết nói tiếng Anh bẩm sinh ở Hà Tĩnh

Cậu bé biết nói tiếng Anh bẩm sinh ở Hà Tĩnh
Nguyễn Lê Bảo Chung (Ryan), 6 tuổi, sống tại thôn Đông Văn, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh. Điều kì lạ là ngay từ khi biết nói, Ryan chỉ giao tiếp bằng tiếng Anh. Đáng nói, ở quê em, hầu như không ai biết ngôn ngữ này.

Khởi tố đối tượng đánh đập cô gái trẻ dã man ở thị xã Nghĩa Lộ - Yên Bái

Khởi tố đối tượng đánh đập cô gái trẻ dã man ở thị xã Nghĩa Lộ - Yên Bái
(PLVN) - Cơ quan CSĐT Công an thị xã Nghĩa Lộ đã ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự và Quyết định khởi tố bị can đối với Vũ Viết Trường (sn 1993, trú tổ 8, phường Trung tâm, thị xã Nghĩa Lộ) về tội cố ý gây thương tích, theo Điểm i, Khoản I, Điều 134 của Bộ luật Hình sự và đã được VKSND cùng cấp phê chuẩn.

Tặng cờ Tổ quốc - ngư dân thêm vững tin bám biển

Tặng cờ Tổ quốc - ngư dân thêm vững tin bám biển
(PLVN) - Sáng 2/7, tại Cảng cá Hòn Rớ (TP Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa), Văn phòng Đại diện Báo Pháp luật Việt Nam (PLVN) tại Khánh Hòa phối hợp với Đồn Biên phòng cửa khẩu Cảng Nha Trang và Chi cục Thủy sản Khánh Hòa trao 500 lá cờ Tổ quốc cho ngư dân tỉnh Khánh Hòa.
Siêu mẫu Thanh Hằng khoe vòng eo 51cm

Siêu mẫu Thanh Hằng khoe vòng eo 51cm

(PLVN) - Bất ngờ chia sẻ vòng eo đã chạm mốc 51cm, siêu mẫu Thanh Hằng chính thức ghi tên mình trong danh sách mỹ nhân có vòng eo nhỏ nhất showbiz Việt.

Những ngôi sao của bữa tiệc World Cup 1990

Những ngôi sao của bữa tiệc World Cup 1990
(PLVN) -Trên trang facebook chính thức của FIFA đang chia sẻ chương trình kỷ niệm 30 năm World Cup 1990- Mùa Hè Italia. Đây là World Cup được xem là hay nhất trong lịch sử bóng đá thế giới.

Truy tố một cán bộ điều tra chiếm đoạt tang vật vụ án

Truy tố một cán bộ điều tra chiếm đoạt tang vật vụ án
(PLVN) - Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao vừa ban hành cáo trạng truy tố bị can Hoàng Hoa Vinh (sinh năm 1985, cựu đại úy, Cán bộ điều tra Cơ quan cảnh sát điều tra Công an quận 6, thành phố Hồ Chí Minh) về tội “Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản” theo quy định tại Điều 355, khoản 1 - Bộ luật Hình sự năm 2015.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Trưởng ban Báo Điện tử: Xuân Bính

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬