Điện thoại thông minh - công cụ đa năng, đa nhiệm để nhà báo tác nghiệp

TS. Phan Quốc Hải cho rằng: “Smartphone là trợ thủ đắc lực của người làm báo”.
TS. Phan Quốc Hải cho rằng: “Smartphone là trợ thủ đắc lực của người làm báo”.
(PLVN) - Sự phát triển nhanh chóng của điện thoại thông minh (smartphone) là cơ hội và cũng là thách thức của người làm báo; đây là xu hướng tất yếu trong bối cảnh cạnh tranh thông tin hiện nay. Báo PLVN có cuộc trao đổi với TS. Phan Quốc Hải (Trưởng khoa Báo chí - Truyền thông, Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế) xung quanh vấn đề này.

Là người làm công tác nghiên cứu và giảng dạy báo chí, ông có thể cho biết một vài nét trong “bức tranh”: báo chí - smartphone - mạng xã hội hiện nay?

- Báo chí và các phương tiện truyền thông mới hiện nay có mối quan hệ chặt chẽ. Đó là mối quan hệ tương hỗ, cùng tồn tại và phát triển. Báo chí cần mạng xã hội để tìm kiếm, chuyển tải thông tin và tiếp cận người dùng; trong khi đó, mạng xã hội cần báo chí để định hình và tiếp cận sản phẩm. Để hoạt động kết nối các bên một cách “trơn tru”, hiệu quả cần một trung gian, một phương tiện, một “gạch nối”, “gạch giữa” các bên chính là smartphone.

Trong quá trình hình thành và phát triển của mình, báo chí đã có những biến đổi nhưng chưa có thời đại nào báo chí lại có những biến đổi nhanh chóng và khác biệt như hiện nay. Smartphone đã tạo ra một phương thức sản xuất thông tin mới - “tin tức trên đầu ngón tay” và tạo ra một nền báo chí “chạm” rất đặc trưng.

Chỉ kể riêng việc ra đời các dạng tác phẩm báo chí sáng tạo đã cho thấy sự tác động rất “khủng khiếp” của công nghệ. Ở đây dường như smartphone đã phần nào là chỉ dẫn, thậm chí chế định hình thức thể hiện của tác phẩm báo chí. Vì thế, loại phương tiện này cũng là “tiêu chuẩn” hoạt động để báo chí hướng đến.

Ngoài ra, việc tiếp cận công chúng qua các hình thức dịch vụ thông tin, quảng bá, tiếp thị nội dung, nhà báo vừa là người sản xuất nhưng cũng phải có tinh thần kinh doanh, tinh thần “bán báo”, cơ quan báo chí cũng cần làm dịch vụ… là những thay đổi đến từ sự cạnh tranh của mạng xã hội.

Dự báo đến 2026, lượng người dùng smartphone tại Việt Nam ước đứng thứ hai Đông Nam Á, thuộc top nhiều nhất thế giới? Điều này có những tác động như thế nào đối với cơ quan báo chí và người làm báo?

- Rõ ràng là có những thuận lợi và thách thức đối với hoạt động báo chí khi sử dụng smartphone trong tác nghiệp. Trước hết, từ phía nhà báo có những thuận lợi và thách thức sau:

Thứ nhất, smartphone có thể dùng để sản xuất tin tức, thay cho rất nhiều thiết bị khác (quay phim, chụp ảnh, ghi âm, biên tập âm thanh, hình ảnh, soạn thảo văn bản,…). Nó cũng là phương tiện phù hợp để tìm kiếm, kết nối với các nguồn tin để nhà báo tìm thông tin, tư liệu phục vụ viết bài, sản xuất tin tức. Đây cũng là phương tiện để nhà báo có thể quảng bá, tiếp thị và xuất bản sản phẩm của mình đến người dùng, công chúng.

Thứ hai, smartphone có thể dùng để tác nghiệp trong một số tình huống/hoàn cảnh đặc biệt rất hiệu quả mà các phương tiện khác khó có thể đạt được như tình huống phản ứng nhanh (đưa tin về các sự kiện đám cháy, thảm họa tự nhiên, sự kiện thể thao), tình huống đặc thù về không gian (các cuộc biểu tình, tình trạng khẩn cấp hoặc sự kiện diễn ra ở nơi khó tiếp cận), tình huống yêu cầu phản ánh thời gian thực (trong trường hợp phản ánh trực tiếp ngoài hiện trường như mưa lũ, giao tranh), tình huống cần tương tác với độc giả (tương tác trực tiếp với độc giả qua mạng xã hội hoặc ứng dụng trò chuyện trực tuyến, tạo mối quan hệ và nhận phản hồi từ độc giả), sự kiện xảy ra ngoài sự kiện được dự kiến (sự kiện quan trọng xảy ra ngoài kế hoạch và không có trang thiết bị chuyên dụng tại chỗ), phỏng vấn ngay lập tức (khi cần phỏng vấn người tham gia sự kiện ngay lập tức mà không có phương tiện chuẩn bị trước) hoặc sự vụ điều tra bí mật…

Tuy vậy, nhà báo sử dụng smartphone để tác nghiệp cũng có những hạn chế nhất định. Đó là rào cản bởi quan niệm, một số người cho rằng smartphone là chưa đủ tầm để sản xuất tin tức. Nhiều nhà báo chia sẻ khi tác nghiệp bằng smartphone, khi phỏng vấn thì nhân vật của họ cảm thấy không được tôn trọng, họ tỏ vẻ không hợp tác, có trường hợp không trả lời phỏng vấn, vì thiết bị “quá nhỏ” không thể hiện độ “hoành tráng” của báo chí. Ngoài ra, chất lượng thiết bị và các ứng dụng chưa đáp ứng chuyên nghiệp, khó sử dụng cho các chương trình, tác phẩm lớn…

Ngoài ra, công nghệ luôn phát triển, đặc biệt là thiết bị di động có những thay đổi rất nhanh chóng, việc am hiểu kỹ thuật của smartphone để có thể sử dụng tốt công cụ này trong quá trình sản xuất và chuyển tải thông tin cũng là một vấn đề lớn.

TS. Phan Quốc Hải dạy làm báo bằng điện thoại di động cho học viên.

TS. Phan Quốc Hải dạy làm báo bằng điện thoại di động cho học viên.

Trước “sức ép” của mạng xã hội và sự thay đổi trong phương thức tiếp cận thông tin của bạn đọc khi smartphone phổ cập, báo chí phải thay đổi như thế nào, thưa ông?

- Rõ ràng báo chí phải thay đổi, nhất là trong bối cảnh công chúng/người dùng/khách hàng đã hầu như sử dụng smartphone để tiếp cận thông tin và giao tiếp xã hội. Hãy nhớ smartphone đã trở thành vật bất ly thân và thế hệ sinh ra đời trong bối cảnh hiện nay được gọi là “phono sapiens”, người mới trưởng thành cùng chiếc smartphone trong nền văn minh kỹ thuật số, coi smartphone là một phần không thể thiếu của cơ thể.

Vì thế, ở phương diện sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, tất cả các loại hình báo chí đều phải lấy “tiêu chí smartphone” làm điểm tựa, trước đây là “mobile first” (đầu tiên là điện thoại di động) thì nay là “mobile only” (tất cả là điện thoại di động).

Lấy ví dụ, các chương trình truyền hình hay phát thanh truyền thống được phát trên các kênh sóng với các tiêu chuẩn chuẩn khi xây dựng chương trình như sắp xếp các tác phẩm theo trật tự, lớp lang, tuyến tính, rất khó để công chúng tiếp cận thông tin theo sở thích, theo nhu cầu một cách nhanh nhất theo tính cá nhân hoá. Thì nay với cách tiếp cận thông tin qua smartphone của công chúng, cách thức xây dựng chương trình của nhà đài cũng phải thay đổi: tháo rời chương trình thành tác phẩm hoặc cắt tác phẩm thành các clip nhỏ, ngắn, sau đó đưa lên các app của nhà đài để công chúng dễ dàng tiếp cận qua thiết bị đầu cuối là smartphone để làm tăng tính sinh động của chương trình.

Hoặc các tờ báo in, khi in ra bằng sản phẩm giấy, trên mỗi tác phẩm (hoặc các tác phẩm chủ lực của mỗi số báo) cũng kèm theo mã QR hoặc các biểu tượng để người đọc dùng smartphone quét mã chuyển đến các hình thức tác phẩm đa phương tiện hoặc bản điện tử dễ thao tác trong quá trình đọc, tiếp nhận thông tin. Thậm chí các tờ báo in vừa phải in báo giấy vừa phải xuất bản báo giấy điện tử trên nền tảng web (bằng hình thức file PDF) để người dùng đọc báo giấy qua smartphone.

Sinh viên báo chí Huế hào hứng trải nghiệm làm báo bằng smartphone.

Sinh viên báo chí Huế hào hứng trải nghiệm làm báo bằng smartphone.

Cơ quan báo chí, người làm báo cần làm gì để thích ứng với những thực tế trên, thưa ông?

- Theo tôi, để thích ứng với bối cảnh làm báo bằng thiết bị di động nói chung, smartphone nói riêng, điều cần trước hết là thay đổi đổi nhận thức về cách làm báo, nói như Vellinga (nhà báo người Hà Lan): “Điều đầu tiên họ phải làm là quên đi quy trình làm việc cũ của mình. Có rất nhiều đồ dùng họ đã quen thuộc như máy quay, laptop, hay công cụ ghi âm, những thứ không thực sự tương thích với iPhone”.

Tiếp đến là nhà báo phải tiếp tục tự đào tạo, tự thích ứng và am hiểu sâu hơn về công nghệ, nhất là công nghệ thông tin và các ứng dụng trên thiết bị di động để sử dụng tốt hơn công cụ này, nếu “nội dung là vua” thì “kỹ thuật cũng phải là nữ hoàng”. Và một điều cần thiết nữa là, nhà báo cũng cần phải ý thức rằng, smartphone vốn là phương tiện để liên lạc, khởi nguyên của nó không phải là công cụ để làm báo, nên không nhất thiết đòi hỏi ở nó những chức năng như các công cụ chuyên dụng, hãy sử dụng nó trong các tình huống/hoàn cảnh phù hợp thì sẽ mang lại hiệu quả cao.

Đối với các cơ quan báo chí, theo tôi, để phát triển và thích ứng với cách làm báo mới, tất nhiên trong đó có một phần của làm báo di động, thì trước hết là xây dựng chiến lược sản xuất và phân phối nội dung số, trong đó, lấy “điểm tựa” chính là sản xuất nội dung số và phương tiện, hình thức, cách thức là kênh/phương tiện di động. Bên cạnh đó, phải thay đổi mô hình toà soạn từ hội tụ sang mô hình toà soạn số để vận hành nhanh chóng các khâu trong sản xuất và phân phối nội dung. Ngoài ra, các cơ quan báo chí cũng cần đầu tư vào thiết bị, công nghệ để thích ứng với bối cảnh số hiện nay. Để dài lâu hơn, chúng tôi cũng nghĩ rằng, đào tạo nguồn nhân lực làm báo theo đúng chuẩn và đúng môi trường làm báo mới cũng là nhiệm vụ cấp thiết để các cơ quan báo chí theo kịp với sự phát triển và xu thế thông tin hiện nay.

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!

Tin cùng chuyên mục

Sáng ngày 23/7/2024, hội nghị “Tri ân người có công với cách mạng năm 2024 và ra mắt Ngân hàng gen (ADN) liệt sĩ chưa xác định được thông tin và thân nhân liệt sĩ” đã diễn ra tại Thủ đô Hà Nội. Ảnh Bộ LĐTBXH

Thủ tướng Phạm Minh Chính đã bấm nút kích hoạt Ngân hàng gen liệt sĩ và thân nhân

(PLVN) -Sáng ngày 23/7/2024, hội nghị “Tri ân người có công với cách mạng năm 2024 và ra mắt Ngân hàng gen (ADN) liệt sĩ chưa xác định được thông tin và thân nhân liệt sĩ” đã diễn ra tại Thủ đô Hà Nội do Bộ LĐ-TB&XH phối hợp với Bộ Quốc phòng và các cơ quan tổ chức nhân dịp kỷ niệm 77 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2024). Hội nghị ngày 23/7 được coi dấu mốc mới với hành trình “trả lại tên” cho các liệt sĩ sẽ được thiết lập.

Đọc thêm

Dấu ấn Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp xúc cử tri Hà Nội sau Kỳ họp thứ tư, Quốc hội khóa XV, tháng 11/2022.
(PLVN) - 80 năm tuổi đời, 57 năm tuổi Đảng, trải qua nhiều cương vị quan trọng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã có nhiều đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và dân tộc, đặc biệt là những dấu ấn đậm nét trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, quyết tâm đưa Đảng ta ngày càng trong sạch, vững mạnh.

Trừ điểm giấy phép lái xe sẽ hoàn toàn tự động

Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Phạm Thanh Hà đã công bố Lệnh của Chủ tịch nước đối với 6 luật. (Ảnh: PV)
(PLVN) - Trung tướng Lê Quốc Hùng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, việc trừ điểm giấy phép lái xe sẽ hoàn toàn tự động từ ngày 01/01/2025 và được kết nối với VneID, Cổng dịch vụ công quốc gia.

Lãnh đạo các nước gửi Thư, Điện, Thông điệp chia buồn Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từ trần

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Ảnh: TTXVN
Được tin đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam từ trần, Quốc vương Brunei Darussalam Haji Hassanal Bolkiah; Tổng thống Cộng hòa Singapore Tharman Shanmugaratnam, Thủ tướng Cộng hòa Singapore Lawrence Wong; Nhà Vua Thái Lan Maha Vajiralongkorn và nhiều lãnh đạo khác của các nước; các Đảng cầm quyền, Đảng Cộng sản trên thế giới, các Đảng đối tác đã gửi các điện/thư/thông điệp chia buồn.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong lòng bạn bè quốc tế

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cùng Chủ tịch Đảng Nhân dân Campuchia, Thủ tướng Campuchia Hun Sen và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith tại Cuộc gặp cấp cao Việt Nam - Campuchia - Lào (Hà Nội, 26/9/2021).
(PLVN) - Cuộc đời, trí tuệ, phẩm chất đạo đức cách mạng và những đóng góp to lớn của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước đã để lại ấn tượng và tình cảm sâu sắc không chỉ trong lòng Nhân dân Việt Nam mà cả lãnh đạo các nước, bạn bè quốc tế.

Lực lượng Công an Nhân dân: Khắc ghi lời căn dặn “Danh dự là điều thiêng liêng, cao quý nhất”

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và các đại biểu dự Hội nghị Công an toàn quốc, tháng 1/2018. (Ảnh: TTXVN)
(PLVN) - Lời căn dặn của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đối với lực lượng Công an nhân dân gửi gắm kỳ vọng to lớn, với mong muốn mỗi đảng viên, mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân phải tận tụy phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân; không ngừng nỗ lực phấn đấu, cống hiến, sao cho xứng đáng với danh dự, truyền thống vẻ vang của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam anh hùng.

Tấm gương bình dị trong một nhân cách lớn

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và chị gái. (Ảnh: Tư liệu gia đình)
(PLVN) - Khi Bộ Chính trị thông báo về tình hình sức khỏe của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Nhân dân cả nước và bè bạn quốc tế lo lắng, cầu mong sức khỏe của Tổng Bí thư sẽ hồi phục. Nhưng phép màu nhiệm đã không đến... 13 giờ 38 phút ngày 19 tháng 7 năm 2024, trái tim người con ưu tú của đất nước, Nhân dân Việt Nam đã ngừng đập…

Phát triển kinh tế số: Tạo lợi thế cạnh tranh mới cho quốc gia

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tham quan trưng bày công nghệ chuyển đổi số của một số ngân hàng tại Hội nghị chuyển đổi số ngành ngân hàng. (Ảnh: TTXVN)
(PLVN) - Từ đầu năm 2024, Việt Nam xác định tập trung vào phát triển kinh tế số với 4 trụ cột là: Công nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông, Phát triển kinh tế số các ngành, Quản trị số và Phát triển dữ liệu số. Qua 6 tháng đầu của năm 2024, với 4 trụ cột này, kinh tế số góp phần tạo động lực mới cho kinh tế, tạo lợi thế cạnh tranh mới cho quốc gia.

Kêu gọi toàn quân noi gương Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, phấn đấu hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trao đổi với các đồng chí trong Ban Thường vụ Quân ủy Trung ương tại Hội nghị quân chính toàn quân năm 2022, tháng 12/2022. Ảnh: Nguyễn Bằng.
(PLVN) - Vô cùng thương tiếc Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Đại tướng Phan Văn Giang - Bộ trưởng Bộ Quốc phòng có bài viết đại diện Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng kêu gọi cán bộ, chiến sĩ toàn quân và lực lượng Dân quân tự vệ cả nước noi gương Tổng Bí thư, nỗ lực phấn đấu lập nhiều thành tích, chiến công, cùng toàn Đảng, toàn dân thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc...

Di sản vô giá của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Cuốn sách “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”
(PLVN) - Các cuốn sách của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng không chỉ là tài liệu quý báu cho cán bộ và nhân dân tham khảo mà còn là kim chỉ nam quan trọng cho sự phát triển của đất nước. Những di sản này thể hiện tư tưởng, quan điểm và sự chỉ đạo sâu sắc của người đứng đầu Đảng, góp phần định hướng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong mọi thời kỳ.

TÓM TẮT TIỂU SỬ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN PHÚ TRỌNG

TÓM TẮT TIỂU SỬ TỔNG BÍ THƯ NGUYỄN PHÚ TRỌNG
Do có nhiều công lao to lớn và đặc biệt xuất sắc đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, đồng chí Nguyễn Phú Trọng - Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Sao vàng, Huy hiệu 55 năm tuổi Đảng và nhiều huân, huy chương cao quý khác của Việt Nam và quốc tế...

'Máu đào của các liệt sỹ đã làm lá cờ cách mạng thêm đỏ chói'

Bác Hồ thăm các thương binh nặng ở Trung tâm điều dưỡng Thuận Thành (Bắc Ninh). (Ảnh: Bảo tàng Hồ Chí Minh).
(PLVN) - Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến thương binh, liệt sỹ, những người có công với cách mạng. Bác viết: “Máu đào của các liệt sỹ ấy đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh anh dũng của liệt sỹ đã làm cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do. Nhân dân ta đời đời ghi nhớ công ơn các liệt sỹ…”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình viếng Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ghi sổ tang tại lễ viếng Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.
(PLVN) - Theo tin từ Bộ Ngoại giao, chiều 20/7/2024, tại Bắc Kinh, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc Tập Cận Bình đã đến Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc viếng, chia buồn sâu sắc và ghi sổ tang trước việc đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam từ trần.

Thông cáo đặc biệt về Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thông cáo đặc biệt về Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng
Để tỏ lòng tiếc thương và tưởng nhớ đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quyết định tổ chức tang lễ đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với nghi thức Quốc tang.