Dạy nghề: "Một bên chơi luật cờ vua, bên kia chơi cờ tướng"!

(PLO) - Câu nói chua chát trên là của một Giáo sư thuộc Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực khi luận bàn về những bất cập và chồng chéo giữa các Bộ, ngành liên quan trong công tác quản lý lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp hiện nay.
Dạy nghề: "Một bên chơi luật cờ vua, bên kia chơi cờ tướng"!

Sau khi PLVN đăng các bài viết liên quan đến sự chia cắt trong thẩm quyền quản lý lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp (GDNN), chúng tôi đã nhận được khá nhiều ý kiến tranh luận xung quanh vấn đề nên giao cho Bộ nào (GD&ĐT hay LĐTB&XH) quản lý lĩnh vực này? Việc chia cắt trong quản lý sẽ gây ra những hệ lụy gì?. 

PLVN xin giới thiệu ý kiến của ông Hoàng Xuân Kỳ, Chuyên gia trong lĩnh vực GDNN.

Hai Bộ quản lý những công việc gần như nhau

Ngay từ năm 1998, khi Chính phủ  ban hành Nghị định 33/1998/NĐ-CP về việc thành lập Tổng cục dạy nghề thì  công tác dạy nghề đã được giao về cho Bộ LĐTB&XH quản lý với lý do dạy nghề gắn với việc làm. (Việc làm phải do các chính sách phát triển kinh tế quyết định. Vậy cao đẳng (CĐ), đại học (ĐH) hay thạc sĩ…không gắn với việc làm hay sao?). 

Có thể nói đây là một cái sai của ngành giáo dục khi không quan tâm sớm công tác dạy nghề mà chỉ mải mê đổi mới ở giáo dục ĐH và giáo dục phổ thông. 

Quyết định chuyển công tác dạy nghề cho Bộ LĐTB&XH quản lý chỉ với lý do dạy nghề gắn với việc làm và trong lịch sử thì dạy nghề ở lâu hơn với ngành lao động. Chính vì sai lầm trên đã kéo theo hàng loạt những sai lầm khác mà ngày hôm nay hệ thống giáo dục đào tạo đang hứng chịu.

Thứ nhất, hệ thống giáo dục bị tách ra làm hai mảng do hai Bộ quản lý, nhưng họ lại làm những công việc gần như nhau về xây dựng chính sách, chiến lược, cơ chế về đào tạo, phát triển đội ngũ giáo viên, xây dựng chương trình, giáo trình, kiểm định chất lượng…

Cơ chế trên còn hình thành thêm cơ quan chức năng về quản lý học sinh, sinh viên ở hai Bộ- dẫn đến lãng phí tiền ngân sách  tốn gấp hai lần. Chất lượng đào tạo vì thế sau gần hai thập kỷ vẫn chưa tạo ra sự đột phá. 

Ông Hồng Long, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục dạy nghề đã từng phát biểu chua xót tại Hội thảo xây dựng Luật dạy nghề: “Mười năm dạy nghề vẫn chưa thành nghiệp”.

Dạy nghề: "Một bên chơi luật cờ vua, bên kia chơi cờ tướng"! ảnh 1
Một buổi học nghề (Ảnh minh họa từ Internet) 

Thứ hai, hệ lụy của sự chia cắt trên đã tạo thêm đầu mối quản lý. Ở địa phương sẽ có hai Sở chịu trách nhiệm quản lý công tác GDNN, đồng thời “mọc” thêm phòng dạy nghề thuộc sở LĐTB&XH nhưng lại gồm những cán bộ không có kinh nghiệm GDNN để quản lý. 

Trên địa bàn cấp quận huyện tồn tại ít nhất 3 trung tâm đều có nhiệm vụ dạy nghề: Trung tâm dạy nghề, Trung tâm giáo dục thường xuyên, Trung tâm giáo dục kỹ thuật tổng hợp và hướng nghiệp. Các trung tâm này chịu sự quản lý của hai Sở GD&ĐT và LĐTB&XH, có hai nguồn kinh phí cấp về theo hai kênh quản lý nhà nước. 

Điều đáng nói, các trung tâm trên đã tách bạch giữa dạy nghề và dạy chữ (Trung tâm dạy nghề chỉ có dạy nghề, Trung tâm Giáo dục thường xuyên chủ yếu dạy bổ túc văn hóa) nên người học rất khó khăn trong việc vừa muốn học chữ để hết trình độ văn hóa trung học phổ thông và vừa học nghề. 

Phá vỡ tính hệ thống cả về giáo dục và việc làm

Khi Luật sửa đổi bổ sung Luật giáo dục năm 2005 và Luật dạy nghề có hiệu lực vào năm 2007 đã sinh ra 3 trình độ trong dạy nghề (sơ cấp nghề, trung cấp nghề và cao đẳng nghề - với mục đích thu hút người học), điều này đã làm phá vỡ tính hệ thống cả về giáo dục đào tạo và thị trường việc làm. 

Khi định ra trung cấp nghề và CĐ nghề không hề có một nghiên cứu nào đối với thị trường lao động trong và ngoài nước, cũng không nghiên cứu xu hướng về những nghề nào sẽ phải đào tạo ở trình đô nào…mà tất cả nhốt vào một “rọ”. 

Chính vì thế, cùng gọi là CĐ nhưng chương trình của CĐ nghề hoàn toàn khác CĐ và khác nhiều so với chương trình của thế giới. Đến ngày hôm nay, hàng triệu lao động vốn có bậc thợ từ bậc 2 đến bậc 7 không biết quy đổi thế nào với các trình độ dạy nghề. 

Người học thì mải mê chen chân vào các trường CĐ hay ĐH do Bộ GD&ĐT quản lý, nhưng nhiều địa phương có trường nghề xây dựng hàng trăm tỉ đồng đã không có đủ người học như thiết kế, trong khi đất nước vẫn thiếu lao động có tay nghề. 

Ngày nay, với các trình độ không thống nhất, thiếu định nghĩa minh bạch, tất yếu sẽ dẫn đến khó khăn cho hội nhập quốc tế về giáo dục và việc làm. Người lao động của ta ra bên ngoài đang chịu những thua thiệt thực sự so với các quốc gia khác. Đây chính là sai lầm thứ ba.

Rất nhiều chuyên gia về giáo dục đào tạo, các nhà tài trợ nước ngoài đến Việt Nam đều không hiểu nổi hệ thống giáo dục đào tạo nói chung và GDNN nói riêng của Việt Nam. Hệ thống giáo dục đào tạo bị cắt khúc quản lý đã dẫn đến việc công nhận chất lượng văn bằng chứng chỉ trong một quốc gia có đến hai cơ quan cùng tham gia quản lý, khiến cho người học và các đối tác nước ngoài rất khó khăn trong việc đầu tư vào lĩnh vực này. 

Mỗi Bộ có một “luật” riêng về đảm bảo chất lượng, kiểm định do vậy người học không thể có điều kiện được công nhận miễn trừ thành tích của mình trong quá khứ để học tiếp lên cao hơn. Nói như GS. Nguyễn Minh Đường (Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực) là: "Một bên chơi luật cờ vua, bên kia chơi luật cờ tướng thì liên thông thế nào?”.

Sai lầm thứ năm chính là sai lầm về công tác quản lý nhà nước, điều này dẫn đến sự bất bình đẳng ngay trong lòng hệ thống. Các trường dạy nghề công lập mỗi năm được đầu tư hàng nghìn tỷ đồng, trong khi các trường trung cấp chuyên nghiệp hầu như không được đầu tư từ chương trình mục tiêu. 

Trường nghề thì giáo viên được đi tu nghiệp nước ngoài, học sinh trung cấp nghề được hưởng nhiều ưu đãi, trong khi cơ sở vật chất của trường Trung cấp chuyên nghiệp thì sập xệ, sống chủ yếu bằng việc liên kết đào tạo, giáo viên không được đi tu nghiệp nước ngoài…

Kết cục, hai đối tượng Trung cấp nghề và Trung cấp chuyên nghiệp đều là người dân Việt Nam nhưng những lợi ích mà họ được hưởng từ đồng tiền thuế của dân lại khác nhau. 

Suy cho cùng là do điều phối nguồn lực quốc gia cho GDNN yếu kém./.

Việt Nga (lược ghi)
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Làm sâu sắc hơn nữa quan hệ keo sơn Việt Nam - Cuba

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Phó Chủ tịch thứ nhất Viện Cuba Hữu nghị với các dân tộc (ICAP) Noemi Rabaza Fernandesz.
(PLVN) - Đó là nhấn mạnh của Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc khi tiếp Phó Chủ tịch thứ nhất Viện Cuba hữu nghị với các dân tộc (ICAP) Noemi Rabaza Fernandez, Chủ tịch Hội Hữu nghị Cuba - Việt Nam Maria Yolanda Ferrer Gomez và đại diện lãnh đạo các trường mang tên Bác Hồ, Nguyễn Văn Trỗi và Võ Thị Thắng đến chào Chủ tịch nước ngày 19/9 (theo giờ Việt Nam).

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc lên đường thăm hữu nghị chính thức Cuba

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc lên đường thăm hữu nghị chính thức Cuba
Nhận lời mời của Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba, Chủ tịch nước Cộng hòa Cuba Miguel Díaz-Canel, sáng nay, 18/9 (theo giờ Việt Nam), Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc dẫn đầu đoàn cấp cao đã lên đường thăm chính hữu nghị chính thức Cuba từ 18 - 21/9. 

Đưa Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng vào cuộc sống: Đảm bảo tính thực tiễn, tính khoa học và thận trọng trong việc sử dụng đất đai

Quang cảnh phiên họp.
(PLVN) -  Đây là nhấn mạnh của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành khi chủ trì phiên họp đầu tiên của Hội đồng thẩm định Quy hoạch sử dụng đất quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và kế hoạch sử dụng đất 5 năm (2021-2025) ngày 17/9.

Chủ tịch nước đề nghị TP Hồ Chí Minh xem xét chế độ đãi ngộ y, bác sĩ

Chủ tịch nước đề nghị xem xét để có chế độ đãi ngộ và ghi nhận xứng đáng hơn nữa với đội ngũ y, bác sĩ, những người ở tuyến đầu chống dịch.
(PLVN) - Trong thư vừa gửi cử tri TP HCM, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc cho biết, do bận rộn với chương trình công tác đã lên kế hoạch, ông không thể trực tiếp vào TP dự hoạt động đầu tiên với tư cách là đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tại hội nghị trực tuyến làm việc với UBND quận 8, quận Gò Vấp, quận Bình Tân và huyện Hóc Môn để thực hiện nhiệm vụ của ĐBQH trong hoạt động giám sát.

Tổ chức thực hiện nghiêm ngặt, thực chất hơn giãn cách xã hội

Chính phủ yêu cầu phải tổ chức thực hiện nghiêm ngặt, thực chất hơn giãn cách xã hội với tinh thần “ai ở đâu ở yên đó”; giữ vững “vùng xanh”, “xanh hóa vùng vàng, thu hẹp vùng đỏ”.
(PLVN) - Theo Nghị quyết phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8/2021, Chính phủ yêu cầu phải tổ chức thực hiện nghiêm ngặt, thực chất hơn giãn cách xã hội với tinh thần “ai ở đâu ở yên đó”; giữ vững “vùng xanh”, “xanh hóa vùng vàng, thu hẹp vùng đỏ”; cách ly, phong tỏa triệt để, chặt chẽ các ổ dịch, nguồn lây trong thời gian nhanh nhất, phạm vi nhỏ nhất và xét nghiệm nhanh nhất.

Bộ Chính trị nhất trí báo cáo cơ quan thẩm quyền xem xét cho chủ trương lùi thời điểm thực hiện cải cách chính sách tiền lương mới

Bộ Chính trị nhất trí báo cáo cơ quan thẩm quyền xem xét cho chủ trương lùi thời điểm thực hiện cải cách chính sách tiền lương mới
(PLVN) -  Cho ý kiến về tình hình thực hiện kinh tế-xã hội 2021, Bộ Chính trị đề nghị tuyệt đối không chủ quan, mất cảnh giác, chủ động các phương án phòng, chống dịch phù hợp, thực hiện hiệu quả Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế, ứng phó mọi tình huống.

Chuyến công tác của Chủ tịch nước tới Cuba, Mỹ: Triển khai ở cấp cao đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng XIII

Chủ tịch nước sẽ có chuyến công tác quan trọng tới Cuba, Mỹ.
(PLVN) - Đó là nhấn mạnh của Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang khi trả lời báo chí về chuyến công tác sắp tới của Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc thăm chính thức Cuba; sau đó dự Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp quốc Khóa 76 và thực hiện một số hoạt động song phương tại Mỹ.