Chùa Úc Sơn có tượng đất niên đại hơn 3 thế kỷ đang “kêu cứu”

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Chùa Úc Sơn là ngôi chùa niên đại hơn 300 năm với kiến trúc cổ thời Lê. Úc Sơn là nơi còn lưu giữ được nhiều cột đá cổ kính nhất tại Thái Nguyên. Điều độc đáo hơn cả trong chùa còn lưu giữ 9 bát hương cổ thời Lê và hệ thống tượng Phật làm bằng đất sét, lõi tre luyện kỹ sơn son thếp vàng. Đáng buồn thay, trải qua thăng trầm của lịch sử, sự bào mòn của thời gian, ngôi chùa và bức tượng đất hơn 3 thế kỷ đang xuống cấp trầm trọng và có thể bị phá hủy bất cứ lúc nào.
Chùa Úc Sơn có tượng đất niên đại hơn 3 thế kỷ đang “kêu cứu”

Ngôi chùa với kiến trúc độc đáo

Úc Sơn (thị trấn Hương Sơn, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên) là một làng có lịch sử lâu đời bên cạnh sông Đào, sau làng có dãy núi hình con rùa. Điều này thể hiện qua câu thơ được lưu truyền trong dân gian “Tiền giang, đại lộ, hậu sơn quy”. Làng Úc Sơn từ xưa đã nổi tiếng là vùng quê giàu truyền thống cách mạng, tiêu biểu như Đội Giá – người con của làng là một trong những người chỉ huy khởi nghĩa của binh lính Thái Nguyên năm 1917.

Cụm di tích đình, chùa Úc Sơn nằm giữa làng Úc Sơn là một trong số ít các ngôi chùa cổ còn giữ được quy mô kiến trúc độc đáo đồ sộ nhất huyện Phú Bình. Chùa được xây dựng từ năm Vĩnh Thịnh thứ 3 (1707), chùa có kiến trúc theo kiểu “nội công, ngoại quốc”, chùa quay hướng Nam đón gió nồm mát, tránh gió Tây nóng, hướng thuận với triết lý âm dương ngũ hành.

Chùa Úc Sơn có tượng đất niên đại hơn 3 thế kỷ đang “kêu cứu” ảnh 1

Chùa Úc Sơn gồm có 3 nếp nhà Tiền đường - Thượng điện - Hậu đường gắn bó nhau thành một tổng thể có mặt chữ Công, lại có hành lang dài ở hai bên ăn thông với Tiền đường ở phía trước và Hậu đường phía sau, bao lại thành một kiến trúc đóng hình chữ Quốc tạo một kiến trúc bề thế với các mái vừa như xòe ra bám đất vừa như muốn vươn lên với những đầu đao như những đóa hoa. Mái chùa lợp ngói vảy rồng rêu phong cổ kính. Toàn bộ kiến trúc chùa được làm kiểu đao cong mái lượn, mái thấp chùm nền. Nóc chùa được bưng ván kín và có chạm hình Hổ phù cách điệu ngậm chữ Thọ.

Tháng 8/2020, nhà chùa đã làm đơn gửi chính quyền địa phương xin phép được tu bổ nhưng đến nay chưa có hồi âm. Mong mỏi lớn nhất của chúng tôi cũng như các phật tử là được các cấp chính quyền, ngành chức năng xem xét, đồng ý để sớm đầu tư, tôn tạo để cụm đình, chùa phát huy giá trị văn hóa, lịch sử, giáo dục truyền thống cho các thế hệ sau này.

Mở đầu hệ thống các công trình kiến trúc là tòa tam thanh kiêm gác chuông, có hai tầng, mỗi tầng gác chuông được ngăn cách với nhau bằng lớp gỗ tạo ra những không gian riêng thoáng đãng.

Sau tam quan qua một khoảng sân rộng là đến khuôn viên chính của chùa. Khu chùa ở chính giữa, bên phải có một miếu nhỏ thờ sơn thần, bên trái có điện thờ Mẫu. Đặc biệt, giữa sân chùa có cây hương đá “Tân tạo thiên đài, cung phụng nhất trụ” dựng năm Vĩnh Thịnh thứ 3 (1707). Một điều độc đáo khác, chùa có một bậc đá bằng tảng đá to tự nhiên đã mòn vẹt của hàng vạn bước chân phật tử suốt hơn 300 qua.

Hiện nay, trong chùa Úc Sơn còn lưu giữ được 16 cột đá, trong đó có 2 cột ở gian Tiền đường nối với Thượng điện được khắc chìm chữ Hán ghi tên những người công đức tu tạo chùa và ghi niên hiệu “Hoàng triều Bảo Thái cửu niên thập nhị nguyệt cốc nhật” (1728). Các cột bằng đá xanh được người dân đục đẽo, gọt công phu, mỗi cột cao 1,6m, chu vi 90cm. Các vì kèo làm bằng gỗ lim theo lối “kẻ chuyền giá chiêng”. Có lẽ chùa Úc Sơn là nơi còn lưu giữ được nhiều cột đá cổ kính nhất trong kiến trúc các chùa ở Thái Nguyên.

Chùa còn giữ bia đá Hậu Phật Bi Ký khắc chữ Hán hai mặt. Ngoài ra, trong chùa còn lưu giữ 9 bát hương cổ thời Lê, những di vật quý không phải chùa nổi tiếng nào cũng có và hệ thống tượng Phật khá phong phú với 23 bức tượng làm bằng đất sét luyện kỹ sơn son thếp vàng và nhiều đồ thờ khác độc đáo.

Cụm di tích đình, chùa Úc Sơn hiện vẫn giữ được khá nguyên vẹn những kiến trúc cổ thời Lê, với những điêu khắc đá, gỗ chứa đựng những nét nghệ thuật độc đáo quý hiếm có giá trị lịch sử mang phong cách nghệ thuật qua các triều Lê - Nguyễn.

Trong hệ thống bài trí tượng kết hợp hài hòa với ánh sáng tự nhiên và một số am thờ được kiến tạo như hang đá tự nhiên tạo ra một bản sắc riêng rất sống động đầy vẻ u tịch và linh thiêng.

Cụ Dương Viết Nga, cao niên làng Úc Sơn bồi hồi: “Tại nơi Phật chùa Úc Sơn giống một nhà trưng bày các tác phẩm nghệ thuật điêu khắc tượng pháp cổ làm bằng đất, lõi tre từ hơn 3 thế kỷ của địa phương. Chùa là một công trình kiến trúc Phật giáo cổ, là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng truyền thống không chỉ của làng quê Úc Sơn, khu vực trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội huyện lỵ của Phú Bình gắn bó với nhiều sự kiện lịch sử của Đảng bộ và nhân dân địa phương”.

Đừng để di sản cha ông bị biến mất

Tuy nhiên, trải qua thăng trầm của lịch sử cũng như sự bào mòn của thời gian cụm di tích đình, chùa Úc Sơn hiện đang xuống cấp nghiêm trọng, đặc biệt là ngôi chùa.

Thầy Thích Thánh Nghĩa - Trụ trì chùa Úc Sơn buồn bã cho hay: Mặc dù cụm di tích đã được xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, song việc đầu tư tôn tạo nhiều năm nay không có.

Hiện nay, nhà mẫu đã bị sập hoàn toàn. Hiện, nhà chùa đang thờ Mẫu tạm tại nơi nơi nghỉ chân của phật tử đổ nát hoang tàn. Hệ thống thờ Mẫu, sơn trang… đã bị hỏng, chỉ thờ mỗi tượng Mẫu đơn lạnh.

Chùa Úc Sơn có tượng đất niên đại hơn 3 thế kỷ đang “kêu cứu” ảnh 2

Cổng tam quan đang xuống cấp trầm trọng, trực đổ bất cứ lúc nào. Lo lắng, sư trụ trì và các sãi phải dùng các cây để buộc chống đổ. Mái ngói bị xô, chỗ bị dột. Thầy Thích Thánh Nghĩa rất lo lắng mỗi khi trời mưa, giông bão. Mỗi lần như vậy, sư trụ trì lại che chắn các tượng Phật làm bằng gỗ tre niên đại hơn 300 tuổi bằng cách thủ công là… che bằng áo mưa. Đặc biệt tại vị trí ban Hộ Pháp, ban Kim Cương mưa dột rất nặng.

Thầy Thích Thánh Nghĩa ngậm ngùi, lo lắng: “Đặc biệt là nhà chính điện, có rất nhiều tổ mối xông đùn những đống đất to lên; phần mái nhiều chỗ bị dột, vì kèo bị mối mọt nhiều… nguy cơ đổ bất cứ lúc nào, đặc biệt là khi thời tiết mưa to, gió bão”.

Điều đau lòng nữa đó là, tại ban Quan Âm tống tử các tượng nhỏ làm bằng đất bị rụng rời chân tay, thân mất đầu lộ rõ cọc tre bên trong. Thầy Thích Thánh Nghĩa nâng niu các phần tượng bị rụng xếp gọn vào một góc chờ các chuyên gia tu bổ.

Do ban thờ được làm từ đất hơn 3 thế kỷ nên cứ đến mùa mưa mối lại đùn lên thành các mô đất dần phá hủy các các pho tượng lớn. Ban Đức Chuẩn Đề các tay ấn bị gãy phải dùng tạm các dây sắt nhỏ cố định lại. Ban Đức Ông được ngồi trên ngai rồng nhưng các ngai đều đã bị nứt gãy do ẩm thấp, mối mọt.

Tháng 8/2020, nhà chùa đã làm đơn gửi chính quyền địa phương xin phép được tu bổ nhưng đến nay chưa có hồi âm. Chùa Úc Sơn là di sản văn hóa quý giá của nhân dân trong vùng trong việc giáo dục truyền thống yêu quê hương, đất nước, sự lao động sáng tạo cho các thế hệ không chỉ ở làng Úc Sơn. Để bảo vệ di tích có hiệu quả, khẩn thiết các phật tử, những người yêu di sản Việt, mạnh thường quân chung tay đóng góp công sức và tịnh tài từng bước tu tạo cho di tích ngày một bền vững, khang trang.

Di tích là một kho tàng giáo cụ trực quan sinh động cho việc giáo dục các thế hệ mai sau không chỉ về kiến trúc nghệ thuật, tượng Phật, lễ hội mà còn về truyền thống đấu tranh bảo vệ đất nước, truyền thống lao động sáng tạo của dân tộc gắn với lễ hội, du lịch, di sản.

Thùy Dương
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Đầu tư phát triển địa bàn có vai trò quan trọng trong bảo đảm chủ quyền biển đảo quốc gia

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ và Đoàn công tác của Trung ương đã làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Cà Mau.
(PLVN) - Chủ tịch Quốc hội đề nghị tỉnh Cà Mau hết sức quan tâm, có quy hoạch, đầu tư phát triển xã Đất Mũi và huyện Ngọc Hiển. Đây vừa là tình cảm, vừa là nhiệm vụ, vừa là trách nhiệm của chúng ta bởi đây là địa bàn có ý nghĩa thiêng liêng, giữ vai trò quan trọng về quốc phòng, an ninh, chủ quyền biển đảo quốc gia.

Về cuối sông Bồ tìm nguồn cội của thiền sư Thích Nhất Hạnh

Làng rau Thành Trung nơi “gieo hạt” mong muốn sống cuộc đời giống như Đức Phật của thiền sư Thích Nhất Hạnh.
(PLVN) - “Cây có cội, sông có nguồn”, thiền sư Thích Nhất Hạnh trước khi xuất gia rồi trở thành nhân tài uyên bác lỗi lạc, một bậc Tăng tài trí tuệ xuất chúng được thế giới ghi nhận, ông cũng có một quê hương đó là làng Thành Trung, xã Quảng Thành, huyện Quảng Điền (tỉnh Thừa Thiên Huế).

Hội phụ nữ Công an Quảng Bình mang Tết sum vầy lên vùng cao biên giới

Gói gém cả ân tình trao cho các em những gì tốt đẹp nhất.
(PLVN) - Cứ mỗi độ Xuân về, với mong muốn mang cái Tết đầm đầm ấm, đủ đầy hơn cho bà con dân tộc thiểu số vùng cao biên giới, Hội phụ nữ Công an Quảng Bình lại khởi động, kết nối với các tổ chức, cá nhân ngược non đem những món quà gói tất cả “ân tình”, tận tay trao cho bà con nơi rẻo cao, biên giới.

Bất động sản Ô Môn là “điểm sáng” mới tại thị trường Cần Thơ

Bất động sản Ô Môn là “điểm sáng” mới tại thị trường Cần Thơ
(PLVN) - Thị trường bất động sản (BĐS) Cần Thơ là “điểm nóng” tại khu vực Tây Nam Bộ. Trong đó, sự phát triển đểu ra các quận vùng ven đang tạo nên một thị trường sôi động. Quận Ô Môn với nhiều dư địa phát triển đang là “điểm sáng” trên thị trường, đặc biệt khi có sự xuất hiện của mô hình khu đô thị thông minh.

Bình Thuận: Nhiều Nghị quyết quan trọng được thông qua tại kỳ họp thứ 6 (chuyên đề) HĐND tỉnh khoá XI

Toàn cảnh kỳ họp
(PLVN) - Sáng ngày 25/1, tỉnh Bình Thuận đã tổ chức kỳ họp chuyên đề thứ 6, HĐND tỉnh khoá XI. Tham dự có ông Dương Văn An - Uỷ viên BCH TƯ Đảng, Bí thư Tỉnh uỷ, Trưởng đoàn ĐBQH khoá XV, ông Nguyễn Minh - Tỉnh uỷ viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cùng đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành, các đại biểu HĐND tỉnh Bình Thuận khoá XI.

Đảm bảo an toàn cho nhân dân Bạc Liêu vui Xuân, đón Tết 2022

Đảm bảo an toàn cho nhân dân Bạc Liêu vui Xuân, đón Tết 2022
(PLVN) - Tết Nguyên đán Nhâm Dần năm 2022 đang cận kề. Để đảm bảo cho Nhân dân vui Xuân, đón Tết trong an ninh, an toàn; từ nhiều tháng nay, lực lượng Công an toàn tỉnh đã triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, thực hiện có hiệu quả cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm, bảo đảm tuyệt đối an toàn các sự kiện chính trị, các hoạt động vui chơi giải trí của người dân trong điều kiện thích ứng an toàn, phòng chống dịch hiệu quả.

Quyết tâm đưa Thị xã Giá Rai lên thành phố

Quyết tâm đưa Thị xã Giá Rai lên thành phố
(PLVN) - Diện mạo đô thị thay đổi rõ nét, các định hướng lớn để phát triển thị xã ngày càng nhận diện rõ hiệu quả... đó là tiền đề và cơ sở vững chắc để Giá Rai đạt đô thị loại III và phấn đấu trở thành thành phố vào năm 2025

Vĩnh Long triển khai thực hiện thu phí dịch vụ đường bộ không dùng tiền mặt

Vĩnh Long triển khai thực hiện thu phí dịch vụ đường bộ không dùng tiền mặt
(PLVN) - Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long vừa có văn bản chỉ đạo các ngành chức năng của tỉnh và UBND các huyện, thị xã và TP triển khai thực hiện ý kiến chỉ đạo Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành về dịch vụ thu phí điện tử không dừng; chuyển đổi biển số xe và lắp đặt camera trên xe ô tô kinh doanh vận tải.