Những thầy thuốc đặt nền móng cho vaccine “Made in Việt Nam“

(PLVN) - Cho đến thời điểm này, khi Covid-19 đang bùng phát trở lại, và hoành hành cao điểm ở châu Âu, Mỹ thì Việt Nam với rất nhiều nỗ lực trong việc phòng chống dịch, đã và đang có một cuộc sống bình thường mới. Và người Việt mãi nhớ những thầy thuốc đặt nền móng cho ngành Y tế dự phòng từ những năm đầu thế kỷ trước…
Những thầy thuốc đặt nền móng cho vaccine “Made in Việt Nam“ Tượng bán thân của Alexandre Yersin tại Vườn hoa Yersin (Hà Nội). Ông là người tìm ra trực khuẩn gây bệnh dịch hạch.

Alexandre Yersin - một huyền thoại 

Một trong những người Pháp được nhiều người Việt Nam biết đến là bác sĩ Alexandre Yersin (1863-1943). Alexandre Yersin là người sáng lập và là Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Y - Dược Đông Dương (tiền thân của Đại học Y Hà Nội ngày nay). 

Alexandre Yersin sinh ngày 22/9/1863 tại Thụy Sĩ (năm 24 tuổi ông mới nhập quốc tịch Pháp). Ông học y khoa năm 20 tuổi và là học trò xuất sắc của nhà vi trùng học nổi tiếng Pasteur, Koch. Ông từng cộng tác với bác sĩ Roux tìm ra thuốc chữa bệnh dịch hạch.

Tên tuổi và sự nghiệp của A. Yersin, một danh nhân khoa học thế giới, một thầy thuốc uyên bác, tận tụy và đầy lòng nhân đạo đã gắn liền với đất nước và nhân dân Việt Nam như một huyền thoại. Mới 26 tuổi, danh tiếng của Yersin đã vang lừng trong giới khoa học.

Ông đã từ giã Paris để lên đường sang Đông Dương vào cuối năm 1889. Lúc đó ông là y sĩ cho hãng tàu thủy Messageries Maritimes, mỗi lần tàu cập bến Nha Trang ông lại thích thú ngắm nhìn dãy Trường Sơn hùng vĩ, nghe niềm đam mê mạo hiểm thôi thúc và rồi ông quyết định đi bộ từ Nha Trang vào Sài Gòn.

Năm 1895, sau khi lập Viện Pasteur Nha Trang, ông trở về Pháp để cùng các bác sĩ Calmette (được đặt tên đường ở Việt Nam cùng với Yersin) và Roux nghiên cứu thuốc trị bệnh dịch hạch.

Ngoại trừ mấy năm (1902-1904) ra Hà Nội mở trường Cao đẳng Y khoa và về Pháp mấy lần thăm bác sĩ Roux, thời gian còn lại cho đến cuối đời, Yersin chỉ sống và làm việc tại Viện Pasteur Nha Trang. Ở đây ông cùng các cộng sự chuyên quan sát súc vật và tìm ra thuốc phòng và chữa bệnh cho trâu, bò. Từ năm 1905-1918, ông làm Giám đốc hai Viện Pasteur Sài Gòn và Nha Trang.

Năm 1925 là Tổng thanh tra các viện Pasteur Đông Pháp. Năm 1933, sau khi các bác sĩ Roux và Calmette từ trần, ông được mời về Pháp để nối tiếp chức vụ Viện trưởng Viện Pasteur Paris lừng danh thế giới nhưng ông đã từ chối vì có ý định ở lại Việt Nam cho đến cuối đời. Tên của bác sĩ Yersin vẫn có trong “Bác sĩ học viện” và “Y học Hàn lâm viện”, được thưởng Nhị đẳng Bắc đẩu bội tinh và nhiều huy chương quốc tế.

Từ năm 1866, bệnh dịch hạch phát hiện ở Côn Minh, Vân Nam, Trung Hoa. Năm sau, dịch lan đến Quảng Đông, rồi tiềm tàng nhiều năm, đe dọa miền Bắc Việt Nam. Sau khi làm chết hàng vạn người, dịch hạch tràn sang Hong Kong. Yersin được nhà cầm quyền Pháp biệt phái sang đó để tìm căn nguyên của bệnh.

Yersin đến Hong Kong ngày 15/6/1894. Tại Bệnh viện Kennedy, Yersin chạm trán với các nhà khoa học Nhật Bản do Kitasato, học trò của Robert Koch (người tìm ra vi khuẩn lao) dẫn đầu. Họ đến Hong Kong trước Yersin 3 ngày.

Kitasato và bệnh viện không hợp tác với Yersin. Ông ta có một phòng thí nghiệm tại bệnh viện và độc quyền mổ xác bệnh nhân chết vì dịch hạch để nghiên cứu. Yersin phải thuê thợ làm một túp lều tranh hai phòng, một để làm việc, một để ở. Ngày 22/6/1894, Yersin chuyển dụng cụ đến đó. Khác với Kitasato chỉ quan tâm tìm vi khuẩn trong máu, Yersin tập trung vào chọc dò hạch và đã thành công.

Yersin tiêm vi khuẩn vào chuột thì 24 giờ sau chuột chết. Các thú vật thí nghiệm khác thì chết sau 2 - 6 ngày và trên cơ thể đầy hạch. Chỉ với khoảng 7 ngày, Yersin đã tìm ra vi khuẩn dịch hạch. Ông gửi về Viện Pasteur Paris một số ống nghiệm đầy bệnh phẩm lấy ra từ hạch người bệnh. Về sau, tại Hội nghị Sinh vật học Thế giới lần thứ X năm 1975 đã quyết định tên vi khuẩn là “Yersinia-Pestis” mang tên người đã khám phá ra nó.

Sau Chiến tranh thế giới lần thứ nhất, Việt Nam rất thiếu thuốc quinine để điều trị sốt rét. Từ năm 1923, Yersin cho trồng cây quinquina trên cao nguyên Langbian. Nhờ sự giúp đỡ của nhà hóa lý học Lambert, chỉ 2 năm 1937-1938, diện tích trồng quinquina đạt tới đến 671 hecta. Nhân công đã thu hoạch  được hơn 41 tấn vỏ quinquina, chế tạo được 3.227kg quinin sulfate, nhờ vậy Đông Dương đã tự túc được quinine trong điều trị sốt rét.

Năm 1904, những hoạt động  của Trường Y khoa Đông Dương đi vào nền nếp, Yersin xin thôi chức Hiệu trưởng. Ngày 9/7/1904, ông rời Hà Nội để về lại Nha Trang với công việc lãnh đạo các Viện Pasteur ở Đông Dương.

Trong 57 năm hoạt động khoa học (1886-1943), Yersin đã công bố 55 công trình và 40 tác phẩm về y học, trong đó có 13 đề tài chuyên cứu về dịch hạch và 15 đề tài chuyên về nông nghiệp trồng cây quinquina và cây cao su.

Năm 1940, do tình hình sức khỏe giảm sút, A. Yersin trở về Pháp - quê hương của mình lần cuối. Sau đó, ông lại trở về ngôi nhà thân thương ở Nha Trang. Tại đây, ông đã sống những ngày cuối đời và trút hơi thở cuối cùng vào đầu năm 1943. Theo ước nguyện của ông, khi khâm liệm, người ta đặt ông nằm sấp, đầu quay ra biển để ông mãi mãi ôm lấy mảnh đất quê hương thứ hai của mình.

Tại Hà Nội, Đà Nẵng, Nha Trang, Đà Lạt, Thủ Dầu Một và TP. Hồ Chí Minh có những đường phố mang tên nhà bác học Yersin. Tại Đà Lạt, năm 2004 đã thành lập Trường đại học Yersin.       

Và “ông tổ” của ngành vaccine Việt Nam

GS.TSKH, Thầy thuốc Nhân dân Hoàng Thủy Nguyên (1929- 2018) sinh tại Đông Ngạc, Từ Liêm, Hà Nội. Ông được cấp bằng tiến sĩ năm 1958, bằng TSKH năm 1962, được công nhận Giáo sư Y học năm 1980, chuyên ngành virus học.

Ông đã nghiên cứu và phát triển các loại vaccine dự phòng các bệnh nhiễm khuẩn, xác định căn nguyên hai vụ dịch SARS, cúm về những tính chất đặc trưng của hai virus SARS - CoV và Myxovirus influenzae. Ông nguyên là Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương (1974-1994); Ủy viên Hội đồng Học hàm Nhà nước (1995-2000)…

Theo GS.TS Đặng Đức Anh, cả cuộc đời và sự nghiệp của GS Hoàng Thủy Nguyên gắn liền với sự phát triển hệ thống y tế dự phòng. Trong những năm 1959-1960, bệnh bại liệt bùng phát thành dịch lớn tại hầu hết tỉnh, thành phố phía bắc với khoảng 17.000 cháu bé mắc bệnh, trong đó có hàng trăm cháu bị chết.

Mỗi năm có hàng nghìn trẻ em bị di chứng liệt suốt đời. Tỉ lệ mắc bệnh lên đến 126,44 trường hợp/100.000 dân. Nhờ sự quan tâm và can thiệp kịp thời của Chính phủ Việt Nam và sự giúp đỡ về vaccine của Chính phủ Liên Xô (cũ), năm 1961, tỉ lệ mắc bệnh giảm còn 3,09 trường hợp/100 nghìn dân. 

Để chủ động phòng, chống bệnh bại liệt, Bộ trưởng Y tế Phạm Ngọc Thạch khi đó cho rằng, phải nghiên cứu sản xuất được vaccine dự phòng. Dưới sự chỉ đạo của GS Hoàng Thủy Nguyên, các nhà khoa học của Viện Vệ sinh Dịch tễ T.Ư đã tập trung nghiên cứu sản xuất thành công vaccine Sabin phòng bệnh bại liệt vào năm 1962.

Nhờ có lượng vaccine sản xuất trong nước, bệnh bại liệt đã không bùng phát thành những dịch lớn trong suốt thập kỷ 60 và 70 của thế kỷ 20; tỉ lệ mắc bại liệt dao động khoảng 3 trường hợp/100.000 dân và giảm rõ rệt khi chương trình tiêm chủng mở rộng (TCMR) triển khai. Từ năm 1985, vaccine bại liệt uống do Việt Nam sản xuất được đưa vào chương trình TCMR để triển khai cho trẻ em dưới 1 tuổi.

Từ năm 1990, tỉ lệ trẻ em dưới 1 tuổi được uống đủ ba liều vaccine bại liệt trong tiêm chủng liên tục đạt hơn 90%. Việc duy trì tỉ lệ đó trong suốt giai đoạn 1993 - 2000 là cơ sở vững chắc để Việt Nam đạt mục tiêu thanh toán bệnh bại liệt và duy trì thành quả một cách bền vững đến ngày nay.

GS.TS Đặng Đức Anh cho rằng, một đóng góp vô cùng lớn của GS Hoàng Thủy Nguyên, đó là việc đặt nền móng cho chiến lược tự sản xuất vaccine tại Việt Nam. Sau năm 1954, quán triệt quan điểm y học dự phòng tích cực của Nhà nước, được sự quan tâm, đầu tư của Bộ Y tế, Viện Vệ sinh Dịch tễ T.Ư do ông là viện trưởng đã đẩy mạnh phát triển ngành sản xuất vaccine để chủ động phòng, chống một số bệnh truyền nhiễm.

Trong giai đoạn này, Việt Nam đã sản xuất được nhiều loại vaccine như: Đậu mùa, tả, thương hàn, ho gà, giải độc tố bạch hầu, BCG, vaccine phòng dại... Với sự chỉ đạo của GS Hoàng Thủy Nguyên, Việt Nam đã hình thành mạng lưới các cơ sở sản xuất vaccine: Công ty vaccine và sinh phẩm số 1 (chuyên sản xuất vaccine viêm gan B, viêm não Nhật Bản, tả, dại...); Viện Sản xuất vaccine Nha Trang (chuyên sản xuất vaccine DPT, BCG, AT, thương hàn); Trung tâm Khoa học sản xuất vaccine Sabin (chuyên sản xuất vaccine bại liệt và vaccine sởi).

Và sinh thời, GS Hoàng Thủy Nguyên trăn trở trước những về biến đổi khí hậu, bởi nó sẽ tác động lớn đến sinh thái, làm thay đổi sinh thái; sinh thái thay đổi thì thế giới các vi sinh vật sẽ bị tác động nhiều nhất. Khi đó, những tái tổ hợp xảy ra ở các vi sinh vật sẽ làm xuất hiện các tác nhân gây bệnh mới, đặc biệt là những tác nhân ở các côn trùng có thể gây bệnh cho người, ví dụ các virus viêm não Nhật Bản...

Khi những tái tổ hợp mới xuất hiện, khả năng gây bệnh của những vi sinh vật mới sẽ rất nguy hiểm. GS Hoàng Thủy Nguyên và Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương đã bắt tay xây dựng Trung tâm quốc tế đào tạo sinh y học: “Y học phát triển đều dựa trên những thành tựu hiện đại của sinh học ngày hôm nay. Tất cả thành tựu của sinh học hiện đại đều được ứng dụng vào y học để giải quyết những vấn đề khó khăn nhất của y học, từ những bệnh nhiễm trùng cho đến những bệnh mãn tính. Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương do các nhà khoa học Pháp thuộc Viện Pasteur Paris xây dựng năm 1924. Chúng tôi gọi viện này là của thế kỷ XX. Để có thể giải quyết được những vấn đề về phòng bệnh và chữa bệnh cho Việt Nam trong thế kỷ này, cần có một cơ sở sinh y học hiện đại, cơ sở cho thế kỷ XXI”…

Nguyễn Mỹ
Cùng chuyên mục
Làm sao để được  sống xanh - ăn sạch - lòng thư thái?

Làm sao để được sống xanh - ăn sạch - lòng thư thái?

(PLVN) - Chưa bao giờ chuyện lựa chọn thực phẩm ăn uống lại khiến nhiều bà nội trợ phải đắn đo như bây giờ bởi cứ vài hôm là chúng ta lại đọc được thông tin thực phẩm này bẩn, thực phẩm kia không đạt an toàn vệ sinh hoặc có hàm lượng hóa chất cao gấp nhiều lần đe dọa sức khỏe con người. Vậy, làm sao để được sống xanh- ăn sạch- lòng thư thái?

Đọc thêm

Làm gì để không đón Tết cùng... bụi mịn

Làm gì để không đón Tết cùng... bụi mịn
(PLVN) - Một cái Tết sẽ ra sao nếu mở mắt ra là phải đối diện với thực tế thông số bụi mịn trong không khí cao hơn 3 lần so với quy chuẩn Việt Nam? Đón Tết trong không khí ô nhiễm đã và đang là lo ngại của nhiều người dân…

Tổng thống Trump và cuộc tấn công đồi Capitol

Tổng thống Trump và cuộc tấn công đồi Capitol
(PLVN) - Ngày 6 tháng 1 năm 2021 là một ngày đen tối trong lịch sử của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Giữa phiên họp của lưỡng viện Quốc hội nhằm chính thức xác nhận kết quả bầu cử tổng thống năm 2020, đám đông người biểu tình, vốn được cho là bị kích động bởi tổng thống Donald Trump, đã xông vào tấn công trụ sở Quốc hội Mỹ đặt tại đồi Capitol, thủ đô Washington DC. 
Cô gái 9X và hành trình Xanh Việt Nam

Cô gái 9X và hành trình Xanh Việt Nam

(PLVN) - Từng có một công việc ổn định sau khi ra trường nhưng cô gái 9X Nguyễn Ngọc Ánh (Đắk Lắk) đã từ bỏ để đi khắp 63 tỉnh thành nhặt rác. Bỏ ngoài tai những lời cười, chê, Ngọc Ánh chỉ một mối quan tâm duy nhất là làm sao có thể làm sạch Việt Nam. 

Cà Mau tăng cường công tác quản lý bảo vệ rừng trong dịp Tết Nguyên đán

Cà Mau tăng cường công tác quản lý bảo vệ rừng trong dịp Tết Nguyên đán
(PLVN) - Dịp Tết là thời điểm rất dễ xảy ra các hành vi xâm hại đến tài nguyên rừng. Trên cơ sở ý kiến chỉ đạo của các cấp, ngành, hiện nay các lực lượng chức năng và đơn vị chủ rừng đang tăng cường công tác công tác quản lý, bảo vệ rừng dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Tân Sửu 2021 nhằm kịp thời đấu tranh, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.

Năm Covid-19 và “mùa vàng” Olympic

Năm Covid-19 và “mùa vàng” Olympic
(PLVN) - Tại buổi Lễ tuyên dương học sinh THPT đoạt giải Olympic quốc tế vừa qua, các em học sinh xuất sắc đoạt giải Olympic quốc tế và khu vực năm 2020 đã vinh dự đón nhận Huân chương Lao động của Nhà nước, Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, Bằng khen của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT…
Làm sao để được  sống xanh - ăn sạch - lòng thư thái?

Làm sao để được sống xanh - ăn sạch - lòng thư thái?

(PLVN) - Chưa bao giờ chuyện lựa chọn thực phẩm ăn uống lại khiến nhiều bà nội trợ phải đắn đo như bây giờ bởi cứ vài hôm là chúng ta lại đọc được thông tin thực phẩm này bẩn, thực phẩm kia không đạt an toàn vệ sinh hoặc có hàm lượng hóa chất cao gấp nhiều lần đe dọa sức khỏe con người. Vậy, làm sao để được sống xanh- ăn sạch- lòng thư thái?

Đón Tết, không chủ quan với Covid-19

Đón Tết, không chủ quan với Covid-19
(PLVN) - Với tốc độ lây lan nhanh của dịch Covid -19 tại nhiều nước trên thế giới, đặc biệt đã xuất hiện các biến thể mới của virus, Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam yêu cầu: “Chúng ta phải quyết tâm giữ được thành quả chống dịch càng lâu càng tốt để có một cái Tết an toàn, ấm cúng, tươi vui. Năm nay, tiêu chí an toàn càng quan trọng”…

Đường dây sản xuất bao cao su và gel bôi trơn giả

Đường dây sản xuất bao cao su và gel bôi trơn giả
(PLVN) - TAND TP.HCM vừa đưa 5 bị cáo trong đường dây sản xuất bao cao su và gel bôi trơn giả ra xét xử về tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả” và tội “Buôn bán hàng giả”. Kết thúc phiên tòa, HĐXX tuyên phạt bị cáo Trương Chí Thành (SN 1991, quê Thanh Hoá) 8 năm tù, Phạm Thanh Truyền (SN 1990, ở TP.HCM) 7 năm tù theo đúng tội danh bị truy tố. 3 bị cáo còn lại cùng bị tuyên mức án 3 năm tù về tội “Sản xuất và buôn bán hàng giả”.

Đừng “giết” tuổi thơ trẻ tại các điểm du lịch khi mua hàng và cho tiền!

Đừng “giết” tuổi thơ trẻ tại các điểm du lịch khi mua hàng và cho tiền!
(PLVN) - Bọn trẻ ở một số điểm du lịch bị người thân “nhồi nhét” làm mọi “mánh khóe” để “moi” tiền của du khách. Từ chuyện bất ngờ băng qua đường “chặn xe” xin tiền, xin quà; lẽo đẽo, dai dẳng mời chào du khách mua đồ lưu niệm; sẵn sàng quay mông vào ống kính chụp ảnh, ném đá trộm khi du khách không cho tiền. Đau lòng hơn, có trẻ ngày đêm hút thuốc lào, phả khói thuốc để cho du khách chụp ảnh, kiếm tiền… Những đám trẻ ấy sẽ lớn lên ra sao với vốn ngoại ngữ bồi, cái đầu trống rỗng kiến thức và tư duy thực dụng, mánh khóe?” 

Suýt mất mạng vì “tòm tem” với vợ bạn

Suýt mất mạng vì “tòm tem” với vợ bạn
(PLVN) - TAND TP Cần Thơ đã đưa bị cáo Nguyễn Thanh Sang (ở Cần Thơ) ra xét xử và tuyên phạt 14 năm tù về tội “Giết người”. Cộng với bản án cũ của TAND huyện Phong Điền, bị cáo Sang phải chấp hành hình phạt chung cho cả 2 bản án là 15 năm 6 tháng tù. 
Ấm áp và thiêng thiêng  những cái Tết làng chài

Ấm áp và thiêng thiêng những cái Tết làng chài

(PLVN) - Tết ở miền biển mang một nét rất riêng, rất khác so với những vùng miền khác. Đó là cái Tết của những con người lao động gắn với biển khơi, những người coi biển vừa là cứu tinh, vừa là người mẹ lớn. Cái Tết của những người mà sự đoàn viên đáng quý vô cùng.

Ăn Tết văn minh, xin đừng quá chén

Ăn Tết văn minh, xin đừng quá chén
(PLVN) - Rất nhiều vấn nạn thường xảy ra vào dịp Tết là từ việc quá chén trên bàn nhậu. Sau những tiệc nhậu vui là những nỗi buồn, đau khôn kể xiết mà cả người tham gia ăn nhậu lẫn người nhà phải gánh chịu. 

Cựu công an Đội CSĐT tội phạm về ma túy đi tù vì ma túy

Cựu công an Đội CSĐT tội phạm về ma túy đi tù vì ma túy
(PLVN) - TAND TP.HCM vừa xử sơ thẩm, tuyên bị cáo Hoàng Vũ Khang (ở Hóc Môn, TP.HCM), Ngô Tiến Đức (ở Hà Tĩnh) cùng mức án 17 năm tù về tội “Mua bán trái phép chất ma túy” và “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”. Bị cáo Ngô Hoàng Lan Chi (ở Hóc Môn) nhận mức án 7 năm tù về tội “Mua bán trái phép chất ma túy”.

Thói quen ăn uống khiến nhiều người trẻ mắc ung thư

Thói quen ăn uống khiến nhiều người trẻ mắc ung thư
(PLVN) - Tại Bệnh viện K, trung bình mỗi ngày tiếp nhận khoảng 5 trường hợp mắc ung thư đại trực tràng, đặc biệt có những bệnh nhân phẫu thuật ung thư đại trực tràng khi mới 12,13 tuổi, nguyên nhân hầu hết do thói quen ăn uống không hợp lý.

[Truyện ngắn] Tim Rắn

[Truyện ngắn] Tim Rắn
(PLVN) - Lục theo bạn đến làng rắn cách nhà gần hai mươi cây số chén đặc sản. Đến quán, hả hê chọn rắn và xem đám nhân viên biểu diễn các tiết mục chế biến. Nhìn những con rắn oằn oại trong tay những tay thợ thịt chuyên nghiệp, chờ đợi chút ít trong háo hức là ngồi vào bàn....
Nhâm nhi Tết

Nhâm nhi Tết

(PLVN) - Nhâm nhi Tết” là tuyển tập truyện, thơ cùng những bài giới thiệu về âm nhạc, hội họa có chủ đề Xuân và Tết vừa được NXB Kim Đồng giới thiệu tới bạn đọc.

Báo điện tử Pháp luật Việt Nam

Giấy phép xuất bản số 303/GP-BTTTT ngày 8/5/2015

Cơ quan chủ quản: Bộ Tư pháp

Tổng biên tập: Tiến sỹ Đào Văn Hội

Phó TBT: Trần Đức Vinh

Tòa soạn: Số 42/29 Nguyễn Chí Thanh, phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội

E-mail: baodientuphapluat@gmail.com

Hotline: 0353.63.63.55

Liên hệ quảng cáo: 0971.741.666‬