Quyền bề mặt - những lợi ích còn đang bị bỏ phí

tuyến Cát Linh - Hà Đông đã buộc phải “mua lại” hàng chục hecta quyền sử dụng đất, phải phá đi hàng trăm nhà dân
tuyến Cát Linh - Hà Đông đã buộc phải “mua lại” hàng chục hecta quyền sử dụng đất, phải phá đi hàng trăm nhà dân
(PLO) -Quyền bề mặt đã chính thức được ghi nhận lần đầu tiên tại Bộ luật Dân sự năm 2015 (BLDS) từ Điều 267 - 273. Nó có thể đem lại cho cuộc sống hiện đại ngày nay nhiều lợi ích vô cùng to lớn nếu chúng ta biết cách “khai thác” nó thật hiệu quả. 

Vì sao đường sắt Cát Linh - Hà Đông “đội” vốn và chậm trễ?

Khi xây dựng đường sắt trên cao, Việt Nam phải đối mặt với vấn đề nan giải là giải phóng mặt bằng. Tính riêng dự án xây 13km đường sắt trên cao tuyến Cát Linh - Hà Đông đã buộc phải “mua lại” hàng chục hecta quyền sử dụng đất, phải phá đi hàng trăm nhà dân và di dời hàng trăm ngôi mộ, đã phải chi hơn 62 triệu USD cho giải phóng mặt bằng để sau đó chỉ sử dụng khoảng không gian từ 15 - 20m trên cao.

Đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến chậm tiến độ và “đội” vốn lên cao của dự án đường sắt này bởi chế định quyền bề mặt chưa được khai thác.

Còn tỉnh Trùng Khánh (Trung Quốc) khi xây dựng đường sắt trên cao chỉ mua lại khoảng không gian tầng 8 và tầng 9 để cho tàu điện “chui qua”, thậm chí sử dụng ngay nhà cao tầng đó làm nhà ga. Người dân ở các khu chung cư đó vẫn được sống ổn định lại vừa được sử dụng tàu điện trên cao mà không cần bước chân ra khỏi nhà mình. Giá trị của từng căn hộ khi ấy không những không bị mất đi, ngược lại còn tăng cao.

Đặc biệt, Việt Nam hiện nay đang phải đối mặt với vấn nạn giao thông ùn tắc. Dự án xe buýt nhanh BRT đang bị chỉ trích do không làm cho không gian giao thông tăng lên mà chỉ dành quyền ưu tiên một làn đường riêng cho mình. Trong khi đó, các nước tiên tiến khắc phục tình trạng này theo cách căn cơ hơn nhiều - cắt lớp khoảng không, sử dụng tiếp nhiều tầng khoảng không phía dưới lòng đất làm đường giao thông cho cả ô tô lẫn tàu điện ngầm.

Trưởng phòng Pháp luật dân sự (Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp) Lê Thị Hoàng Thanh giới thiệu, theo BLDS, quyền bề mặt được định nghĩa là “quyền của một chủ thể đối với mặt đất, mặt nước khoảng không gian trên mặt đất, mặt nước và lòng đất mà quyền sử dụng đất đó thuộc về một chủ thể khác”. BLDS cũng quy định về căn cứ xác lập và hiệu lực của quyền bề mặt, hiệu lực của quyền bề mặt, thời hạn của quyền bề mặt, nội dung quyền, chấm dứt quyền, về đăng ký quyền.

Có thể nói, các quy định về quyền bề mặt trong BLDS là căn cứ pháp lý ban đầu giúp chúng ta thực hiện được thêm nhiều dự án “cao hơn và sâu hơn”. Lợi ích quyền bề mặt đem lại có thể “chốt” trong 4 khía cạnh gồm giảm thiểu chi phí cho giải phóng mặt bằng, người dân không bị mất đất, huy động được đồng thời nhiều chủ thể cùng khai thác khoảnh đất và khai thác triệt đề nguồn tài nguyên đất.

Để quyền bề mặt thực sự đi vào đời sống 

Tuy nhiên, PGS.TS Bùi Đăng Hiếu (Trường Đại học Luật Hà Nội) cho rằng, các quy định của BLDS mới chỉ mang tính khởi đầu chứ chưa đủ để quyền bề mặt thực sự đi vào đời sống xã hội Việt Nam. Nhằm điều chỉnh được quan hệ liên quan đến quyền bề mặt, ông Hiếu cho rằng, có một số vấn đề mà pháp luật Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện.

Cụ thể, pháp luật Việt Nam cần giải quyết được mối quan hệ giữa 3 chủ thể: Nhà nước với tư cách chủ sở hữu đất, người có quyền sử dụng đất và người có quyền bề mặt. Chẳng hạn, trong phê duyệt dự án xây dựng tàu điện ngầm, Nhà nước có thể trực tiếp giao quyền bề mặt cho các chủ thể không hay nhất thiết phải thông qua người có quyền sử dụng đất.

Ngoài ra, pháp luật Việt Nam cần giải quyết được mối quan hệ giữa các chủ thể cùng có quyền bề mặt. “Do cơ chế cắt lớp khoảng không nên sẽ tồn tại đồng thời nhiều người có quyền bề mặt (với ranh giới khoảng không khác nhau) trên cùng một mảnh đất. Điều đương nhiên là mỗi người trong đó không thể tùy tiện thực hiện quyền của mình mà không đếm xỉa đến quyền của người khác phía trên và phía dưới mình. Vì vậy, pháp luật cần làm rõ các quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể quyền bề mặt với nhau” – ông Hiếu phân tích.

Cũng theo ông Hiếu, pháp luật Việt Nam cần giải quyết được vấn đề thủ tục công nhận, đăng ký và công khai quyền bề mặt như đăng ký tại cơ quan nào, thủ tục đăng ký ra sao, ý nghĩa của việc đăng ký, hậu quả gì xảy ra khi các bên không đi đăng ký.

Ông Hiếu khẳng định, việc phải đăng ký quyền bề mặt là hợp lý bởi lẽ trước khi đầu tư tiền bạc và công sức để xây dựng các công trình trong phạm vi khoảng không gian của mình thì người có quyền bề mặt cần được sự thừa nhận và bảo vệ một cách chắc chắn nhất từ phía Nhà nước và pháp luật.

Đọc thêm

Cần đảm bảo tiến độ xây dựng các văn bản quy định chi tiết

Toàn cảnh cuộc họp.
(PLVN) -Ngày 27/2, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Trần Tiến Dũng đã chủ trì cuộc họp đôn đốc các bộ, cơ quan ngang bộ về tiến độ xây dựng văn bản quy định chi tiết và góp ý Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục, phân công các cơ quan chủ trì soạn thảo các văn bản quy định chi tiết Luật, Nghị quyết được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp bất thường lần thứ 5.

Tự hào “bác sĩ của pháp luật”

Hoạt động giám định tại Trung tâm Pháp y Hà Nội.
(PLVN) - Cũng là bác sĩ, nhưng những bác sỹ pháp y ngày đêm thầm lặng, miệt mài đi tìm công lý để phục vụ cho công tác điều tra phá án dường như ít được nhắc tới. Đây là một “nghề đặc biệt” mà mỗi người khi lựa chọn đều cần cả sự kiên định lẫn niềm đam mê.

Tham khảo kinh nghiệm của Pháp về hoạt động Thừa phát lại

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi chủ trì buổi làm việc trực tuyến.
(PLVN) - Ngày 26/2, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Mai Lương Khôi đã chủ trì buổi làm việc trực tuyến với Hội đồng Thừa phát lại (TPL) và đấu giá viên quốc gia Pháp. Chủ trì tại điểm cầu Pháp có bà Agnès CARLIER, Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng TPL và đấu giá viên quốc gia Pháp.

Cục thi hành án dân sự tỉnh Thái Nguyên: Chú trọng triển khai các nhiệm vụ công tác ngay từ đầu năm

Cục THADS tỉnh Thái Nguyên tổ chức gặp mặt đầu Xuân Giáp Thìn 2024
(PLVN) -Để kịp thời triển khai các nhiệm vụ năm công tác mới, ngay trong tháng 1, Cục thi hành án dân sự tỉnh Thái Nguyên đã ban hành văn bản triển khai nhiệm vụ công tác năm 2024 và Quyết định tạm giao chỉ tiêu, nhiệm vụ công tác cho Chấp hành viên; thành lập các đoàn kiểm tra toàn diện, kiểm tra chuyên đề và kiểm tra công vụ đối với công tác thi hành án trên địa bàn tỉnh.

Phát triển hoạt động công chứng theo hướng chuyên nghiệp hóa

Toàn cảnh buổi làm việc. (Ảnh: quochoi.vn).
(PLVN) - Sáng 23/2, tại cuộc làm việc của Thường trực Ủy ban Pháp luật của Quốc hội với Bộ Tư pháp, các đại biểu tán thành việc sửa đổi Luật Công chứng nhằm góp phần khắc phục hạn chế, bất cập trong thực tiễn triển khai thi hành, tạo điều kiện để tiếp tục phát triển hoạt động công chứng theo hướng xã hội hóa, chuyên nghiệp hóa, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Hải Dương: Tăng cường phối hợp, tháo gỡ những vướng mắc, bất cập trong thi hành án

Hội nghị công chức, người lao động năm 2024 Cục THADS tỉnh Hải Dương (Ảnh: Cục THADS tỉnh Hải Dương)
(PLVN) -Trong tháng 1 và nửa đầu tháng 2/2024, với sự nỗ lực, cố gắng của hệ thống thi hành án dân sự tỉnh Hải Dương, các mặt kết quả công tác đã đạt được những kết quả nhất định. Cụ thể, về việc, đã giải quyết 2.293 việc, tăng 12,12% so với cùng kỳ năm 2023. Về tiền, đã giải quyết 381.028.710.000 đồng, tăng 104,40% so với cùng kỳ năm 2023.

Bộ Công an đề xuất bỏ hạng A4, đưa hạng B1 và B2 về cùng hạng B

Bộ Công an đề xuất bỏ hạng A4, đưa hạng B1 và B2 về cùng hạng B
(PLVN) - Để chuẩn bị cho Quốc hội nhấn nút thông qua dự thảo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ (TTATGTĐB) sắp tới, Bộ Công an vừa có dự thảo báo cáo Quốc hội giải trình về việc phân hạng giấy phép lái xe, trong đó sẽ bỏ hạng A4, đưa hạng B1 và B2 về cùng hạng B.

Phó Thủ tướng Trần Lưu Quang gửi Thư khen các đơn vị có thành tích xuất sắc trong công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại

Đại diện Ban Chỉ đạo 389 quốc gia thừa ủy quyền của Phó Thủ tướng Chính phủ trao Thư khen cho Đội QLTT số 25 và Công an huyện Chương Mỹ
(PLVN) -Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Lưu Quang, Trưởng ban Chỉ đạo Quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389) vừa gửi Thư khen một số đơn vị vì có thành tích xuất sắc, đột xuất trong công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả.

Bộ Công an đề xuất quy trình cấp căn cước điện tử từ ngày 1/7/2024

Bộ Công an đề xuất quy trình cấp căn cước điện tử từ ngày 1/7/2024
(PLVN) -Bộ Công an đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định về định danh và xác thực điện tử, trong đó đề xuất quy trình đăng ký căn cước điện tử đối với công dân Việt Nam. Nếu được thông qua, Nghị định này sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7 tới, cùng thời điểm với Luật Căn cước, đồng thời thay thế cho Nghị định số 59/2022 quy định về định danh và xác thực điện tử.