Mãi nhớ Thoại Khanh, nàng dâu hiếu đạo

(PLVN) - Thoại Khanh – Châu Tuấn là chuyện cổ Nam Bộ nổi tiếng, tác phẩm này đã được chuyển thể thành nhiều hình thức sân khấu biểu diễn như hát bài chòi, hát bội, hát tuồng, cải lương, ca kịch… Chuyện về nàng Thoại Khanh đã lay động trái tim nhiều thế hệ về sự hiếu thảo, trung trinh của người phụ nữ Việt…
Mãi nhớ Thoại Khanh, nàng dâu hiếu đạo Vở diễn Thoại Khanh- Châu Tuấn

“Đàn kêu lóc thịt cánh tay, vừa nuôi tử mẫu, chàng hay chăng chàng”

Truyện Nôm Việt Nam khuyết danh Thoại Khanh – Châu Tuấn, được nhân dân đặc biệt ưa thích. Chuyện kể về Thoại Khanh, một người phụ nữ xinh đẹp, có tài văn chương, tiết nghĩa là người vợ hiền, dâu thảo. Năm nọ, chồng nàng Châu Tuấn do khước từ hôn ý Công chúa mà bị đày đi sứ 17 năm, phải chịu cảnh “hôn nhân ép buộc” với công chúa lữ quốc. Ngày đêm, nơi cung điện nhưng lại chịu cảnh ‘cầm giam”, hằng mong thương nhớ nơi quê nhà.

Thương nhớ Châu Tuấn, Thoại Khanh và mẹ chồng lên đường đi tìm Châu Tuấn, băng qua những rừng sâu, nước độc. Trên đường lưu lạc, đói rách, nhưng con dâu vẫn chăm chút, “nhường cơm sẻ áo” cho mẹ chồng. Khi mẹ tuổi già, sức lực kiệt quệ vì đói, Thoại Khanh đã quyết định “lóc thịt” cho mẹ ăn nơi rừng thẳm. Phân cảnh này cảm động nhất câu chuyện, cũng là hành động thể hiện tấm lòng hiếu thảo, quên đi sinh mạng của Thoại Khanh.

Tác phẩm Thoại Khanh- Châu Tuấn

 “Hay tui lóc thịt mình cho mẹ ăn đỡ dạ” – câu nói đầy chua xót nhưng thể hiện sự hiếu thảo, không ngần ngại hi sinh cả tính mạng để cứu mẹ chồng. Dù phải cắt đi một phần máu thịt nhưng Thoại Khanh vẫn làm. Khoảnh khắc quan trọng quyết định đến sinh mạng mẹ chồng, nàng dâu không chần chừ quyết định. Thoại Khanh thất thanh trong đau đớn, đổi lại mẹ chồng nàng đã tỉnh lại. Có lẽ, trong giây phút ngắn ngủi đấu tranh tâm lý, lòng hiếu thảo đã chiến thắng tất cả những nỗi đau, sự sợ hãi tột cùng. 

Thế rồi, khi hai mẹ con đi qua ngôi miếu Ác Thần, nàng bị đòi đôi mắt “ngọc” để đổi lấy mạng sống của mẹ chồng, thì nàng đã không do dự mà đồng ý hiến dâng. Nàng nói: “Tôi sẽ hiến dâng đôi mắt tôi cho ngài thỏa lòng mong dạ. Xin đừng giết mẹ chồng tôi, người đã chịu khổ đau qua tháng năm dài… Ác Thần ơi đôi mắt tôi xin dâng hiến cho ngài, đừng sát chi bà lão đã xa trời gần đất”.

Có thể nói, trong những khoảnh khắc nguy nan nhất, Thoại Khanh vẫn giữ trọn lòng hiếu nghĩa với mẹ chồng. Nếu lần trước cắt đi phần da thịt, thì lần này là đánh đổi cả đôi mắt quý giá. Dù có thể nàng sẽ không còn nhìn thấy mặt trời, dù mẹ chồng có thể  đã “gần đất xa trời”, nhưng Thoại Khanh một lòng cứu mẹ. Không ngại hiến dâng bất cứ thứ gì thuộc về bản thân để đổi lấy mạng sống mẹ chồng. Bởi hơn ai hết, nàng hiểu tấm lòng người mẹ đang khắc khoải ngày đêm những mong đoàn tụ với con trai, cũng như nàng thương nhớ người chồng nơi xa xứ. “Lo cho mẹ chồng phận dâu con nào xá, chỉ mong một ngày mẹ tìm gặp Châu lang cho mẹ con đoàn tụ”...  

Có lẽ vì thế, người xưa cho tới muôn đời hậu thế sau này mãi cảm kích tấm lòng hiếu kính, phi thường của nàng. Dù chồng bị đày xa xứ, người vợ ở nhà vẫn hết lòng tận tụy vì mẹ chồng, không quản ngại sương gió đoạn trường đưa mẹ đi viễn xứ tìm con…

Giữa mùa Vu Lan báo hiếu

Giữa mùa Vu Lan tháng 7, người người lại nhắc nhở về chữ “hiếu” đối với ông bà, cha mẹ của con cái. Đâu đó, mọi người nhắc về Bồ tát Mục Kiền Liên cứu mẹ, một câu chuyện Phật giáo truyền thống đề cao chữ “hiếu” của con cái với công ơn sinh thành. Với chuyện Thoại Khanh, sẽ có ít người biết đến câu chuyện này, nhưng vẫn là “cổ tích” đẹp, thiêng liêng về chữ “hiếu” giữa đời thường giản dị, mộc mạc, thuần hậu… 

Soi chiếu vào cuộc sống hiện đại hôm nay, khi chúng ta đang vội vã sống, vội vã lo cơm áo, gạo tiền, mỗi người có cách báo hiếu khác nhau. Tuy nhiên, đa phần việc hiếu nghĩa với cha mẹ nay đã khác xưa. Đôi khi, có phần bị xem nhẹ, bị biến đổi hoặc thực hiện nhiều hình thức. Hoặc đáng buồn hơn là con người hiện đại xem việc báo hiếu là nghĩa vụ, chỉ cần đưa “vài ba trăm triệu” cho bố mẹ tiêu là hiếu. Chứ ít ai lắng nghe tâm tư, tình cảm của họ, hay đơn giản chỉ bữa cơm gia đình trong ngày Vu Lan, một lời hỏi han động viên quan tâm cũng là “hiếu”…

Trở lại huyền tích xưa, có lẽ, phân đoạn “lóc thịt cho mẹ ăn” của Thoại Khanh là cảnh lấy nước mắt người xem nhiều nhất. Vì xem đến đây, ai cũng sẽ xót xa và cảm phục tấm lòng của người con dâu Thoại Khanh. Thế nhưng, dẫu sao đây cũng chỉ câu chuyện nôm, chúng tôi không “cổ súy” việc báo hiếu của xã hội như trong tích truyện. Thực tế, hình tượng sân khấu đều đã được ước lệ hóa để thêm phần nghệ thuật đối với việc biểu diễn.

Tuy nhiên, có thể xem câu chuyện hiếu thảo của Thoại Khanh như một sự đặt để của nghệ thuật, khi chúng ta xem lại, nhớ và soi chiếu bản thân với cuộc sống đương đại. Phẩm chất của Thoại Khanh, Châu Tuấn đã cảm hoá cả hai vị vua và hai nàng công chúa. Châu Tuấn được lên ngôi vua, sống sung sướng cùng Thoại Khanh và hai người vợ thứ con Tề vương và Tống vương.

Cũng như cách những nhân vật cảm hóa khán giả suốt nhiều năm trên sân khấu kịch. Trong ký ức nhiều người, Thoại Khanh là vở diễn huyền thoại của sân khấu Tuồng – Cải lương Nam Bộ. Và có một Thoại Khanh khác, thiêng liêng,  là biểu tượng tấm lòng hiếu kính mẹ cha, trọn vẹn trinh nghĩa của nàng dâu hiếu thảo, của người vợ thủy chung… 

Chờ đợi Thoại Khanh quay trở lại

Ngày nay, nếu ai yêu thích vở Thoại Khanh - Châu Tuấn  sẽ khó tìm được một tài liệu đầy đủ, hoàn chỉnh của tác phẩm sân khấu này. Gần nhất là năm 2011, tại sân khấu kịch TP. Nha Trang, vở diễn Thoại Khanh -Châu Tuấn chính thức được phục dựng phục vụ khán giả sau hơn 20 năm. Ngoài ra, còn các bản ghi hình đã cũ của Đài Truyền hình Vĩnh Long, của Đoàn Cải lương với sự nhập vai của nghệ sĩ Cẩm Thu… Các bản thu đa số đều đã cũ, chất lượng đài từ, hình ảnh không được tốt nên khó trong việc thưởng thức nghệ thuật của công chúng, như đã từng có trong kí ức đẹp của nhiều thế hệ.

Nhiều độc giả lớn tuổi, khi được hỏi về vở diễn này đều thể hiện sự mong mỏi sẽ được xem bản phục dựng hoàn chỉnh vở kinh điển này trên sân khấu Tuồng - Cải lương. Và hơn thế, mỗi mùa Vu Lan họ có thể được thưởng thức trong mỗi mái nhà của mình. Thoại Khanh không chỉ là câu chuyện về đạo hiếu, đó còn là ứng xử gia đình, là sự chung thủy của vợ chồng, tình yêu của mẹ dành cho con vô bờ bến. Khi mà trong xã hội hiện đại, người ta bức bối nhiều với phim ảnh khắc họa quá nhiều tiêu cực “mối quan hệ mẹ chồng - nàng dâu”, thì Thoại Khanh Châu Tuấn là tác phẩm hiếm hoi thể hiện nhân văn tình cảm dâu con trong nhà. 

Vở diễn được phục dựng mới so với nguyên bản đã có nhiều chi tiết được thay đổi để phù hợp với bối cảnh xã hội hiện đại. Ví dụ như trong cảnh Thoại Khanh cắt thịt ở cánh tay mình để cứu đói cho mẹ chồng trên đường lưu lạc giữa chốn rừng sâu, thì đến lần phục dựng này, cảnh trên đã được đạo diễn chủ động lược bỏ. Thay vào đó là lời tường thuật của Thoại Khanh với Xích Phạm để diễn tả sự việc. Có thể sự thay đổi này để đáp ứng thị hiếu thẩm mỹ của khán giả hôm nay. Tuy nhiên, với rất nhiều người đã từng yêu mến vở Thoại Khanh - Châu Tuấn thì chi tiết trên như một điểm nhấn thể hiện đạo làm dâu vẹn tròn chữ hiếu với mẹ chồng. 

Dẫu vậy,  tấm lòng Thoại Khanh vẫn là ánh sáng đẹp đủ để chúng ta ngẫm nghĩ, chiêm nghiệm khi thưởng thức vở kịch kinh điển này. Đặc biệt, trong dịp Vu Lan báo hiếu,  mọi người đặc biệt nhắc nhở về sự hiếu kính cha mẹ, ông bà thì câu chuyện về lòng hiếu thảo, lại là của người con dâu, không hề “khác máu tanh lòng”  được chờ đợi hơn bao giờ hết. Dù chỉ là bữa cơm nhỏ ấm áp cùng nhau bên người thân, cùng nhau thưởng thức nghệ thuật, cũng đủ để nhắc nhở những người  hiện đại về những giá trị vĩnh cửu của gia đình… Mượn lời nàng Thoại Khanh trong  vở diễn, như nhắc nhở chúng ta về sự hiếu thảo với ông bà, cha mẹ:

“Nước non trải mấy thu đông/ Con dám đâu bất hiếu mà phụ công sinh thành”.

Dù vở diễn đã khép lại tấm màn nhung lần cuối cách đây đã hàng chục năm. Câu chuyện nôm dân gian lưu truyền đã xa xôi lắm và dẫu một số chi tiết đã không còn phù hợp với cuộc sống hiện đại, nhưng tấm lòng hiếu thảo của Thoại Khanh vẫn là một câu chuyện đẹp, cảm động,  nhắc nhở chúng ta về chữ hiếu sinh ở đời…

Tuệ Minh
Loading...

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Hàng xóm bác tin đồn tài xế trường Gateway tử vong

Hàng xóm bác tin đồn tài xế trường Gateway tử vong
(PLVN) - Theo xác minh của phóng viên với những gia đình bên cạnh nhà ông Doãn Quý Phiến (tài xế trường Gateway) ở đường Cầu Giấy thì thông tin trên mạng cho rằng ông Phiến qua đời khiến họ bất ngờ, vì anh em họ hàng nhà ông Phiến đều ở xung quanh đây nếu như ông Phiến mất thì họ phải biết.
Loading...
Những dự án sản xuất “siêu máy bay” chết yểu của Liên Xô

Những dự án sản xuất “siêu máy bay” chết yểu của Liên Xô

(PLVN) - Năm 1912, Bộ Tổng tham mưu Nga đã ra lệnh thành lập bộ phận không quân - tiền thân của lực lượng Không quân Liên Xô và Nga ngày nay. Kể từ đó cho đến nay, hàng trăm loại máy bay đã được trang bị. Tuy nhiên, trong khi nhiều máy bay trang bị cho lực lượng này đã trở thành huyền thoại thì cũng có nhiều dự án đã chỉ được sản xuất một lượng nhỏ hoặc thậm chí bị dừng lại ngay ở giai đoạn bản vẽ.

Gãy cột ăng-ten, 2 cán bộ đài huyện tử vong

Gãy cột ăng-ten, 2 cán bộ đài huyện tử vong
(PLVN) - Chiều 20/8, thông tin từ Đài Truyền thanh - Truyền hình huyện Tuyên Hoá, tỉnh Quảng Bình cho biết, 2 cán bộ kỹ thuật của đài này đã không may bị tai nạn tử vong thương tâm khi đang tháo dỡ cột ăn-ten.

Hà Nội: Quán triệt, triển khai thực hiện Chỉ thị số 35-CT/TW

Hà Nội: Quán triệt, triển khai thực hiện Chỉ thị số 35-CT/TW
(PLVN) - Mới đây, Đảng ủy Cục THADS TP Hà Nội đã tổ chức Hội nghị học tập, quán triệt, tuyên truyền, triển khai thực hiện Chỉ thị số 35-CT/TW của Bộ Chính trị; các nội dung Hội nghị Trung ương 10 khóa XII và bài phát biểu của đồng chí Tổng Bí thư với sự tham gia của các đảng viên, công chức, người lao động của Đảng bộ Cục THADS TP Hà Nội.

Bị chụp mũ “bán đất nền”, chủ đầu tư dự án 6B Nguyễn Tri Phương chỉ rõ bản chất sự việc

Bị chụp mũ “bán đất nền”, chủ đầu tư dự án 6B Nguyễn Tri Phương chỉ rõ bản chất sự việc
(PLVN) - Mới đây, Công ty cổ phần Quốc Cường Gia Lai, chủ đầu tư dự án bất nhà ở tại Lô 6B, đường Nguyễn Tri Phương kéo dài, huyện Bình Chánh đã lên tiếng khẳng định, không có chuyện công ty bán đất nền như suy diễn và đồn đoán xung quanh dự án này. Những ý kiến chụp mũ Công ty là “bán đất nền” trong dự án này là một sự quy chụp không có căn cứ.

Muốn ăn xin phải được “cấp giấy phép”

Muốn ăn xin phải được “cấp giấy phép”
(PLVN) - Ăn xin ở Việt Nam là hoạt động tự phát và luật pháp chỉ trừng phạt những kẻ lợi dụng, chăn dắt ăn xin. Nhưng trái ngược với Việt Nam, ở thị trấn Eskilstuna (Thụy Điển) một người muốn đi ăn xin phải có giấy phép và phải đóng lệ phí nếu không muốn bị phạt tiền.

Hàng loạt nghi vấn và những nhân vật đặc biệt bị nêu tên sau vụ “triệu phú ấu dâm” tự tử trong tù

Hàng loạt nghi vấn và những nhân vật đặc biệt bị nêu tên sau vụ “triệu phú ấu dâm” tự tử trong tù
(PLVN) - Dư luận không chỉ ở Mỹ mà cả một số nước khác những ngày qua xôn xao trước vụ triệu phú Mỹ Jeffrey Epstein - người đang là tâm điểm trong vụ bê bối tổ chức mại dâm trẻ vị thành niên - đã treo cổ tự tử trong thời gian chờ hầu tòa. Nhiều nhân vật nổi tiếng cũng đã bị nêu tên sau vụ việc…

Vị danh y chỉ nhìn bằng mắt chẩn bệnh cho vua

Vị danh y chỉ nhìn bằng mắt chẩn bệnh cho vua
(PLVN) - Biển Thước tên thật là Tần Việt Nhân, là người ở quận Bột Hải thời Chiến quốc (nay là tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc). Nhờ có y thuật cao siêu, ông đã cứu sống được rất nhiều bệnh nhân cận kề với cái chết, vì thế dân gian gọi ông là Thần Y Biển Thước, và cũng đã lâu lắm rồi tên thật của ông không còn mấy ai nhớ đến.  

Tân Hoa hậu Lương Thùy Linh chia sẻ ‘sức nặng’ vương miện

Tân Hoa hậu Lương Thùy Linh chia sẻ ‘sức nặng’ vương miện
 “Tôi luôn tự nhủ sức nặng của vương miện không phải là áp lực mà là động lực để bản thân cố gắng nhiều hơn. Khi được làm những điều ý nghĩa, được lan tỏa những thông điệp tốt đẹp thì không có gì phải áp lực cả” - tân Hoa hậu Lương Thùy Linh chia sẻ.