Mãi nhớ Thoại Khanh, nàng dâu hiếu đạo

(PLVN) - Thoại Khanh – Châu Tuấn là chuyện cổ Nam Bộ nổi tiếng, tác phẩm này đã được chuyển thể thành nhiều hình thức sân khấu biểu diễn như hát bài chòi, hát bội, hát tuồng, cải lương, ca kịch… Chuyện về nàng Thoại Khanh đã lay động trái tim nhiều thế hệ về sự hiếu thảo, trung trinh của người phụ nữ Việt…
Mãi nhớ Thoại Khanh, nàng dâu hiếu đạo Vở diễn Thoại Khanh- Châu Tuấn

“Đàn kêu lóc thịt cánh tay, vừa nuôi tử mẫu, chàng hay chăng chàng”

Truyện Nôm Việt Nam khuyết danh Thoại Khanh – Châu Tuấn, được nhân dân đặc biệt ưa thích. Chuyện kể về Thoại Khanh, một người phụ nữ xinh đẹp, có tài văn chương, tiết nghĩa là người vợ hiền, dâu thảo. Năm nọ, chồng nàng Châu Tuấn do khước từ hôn ý Công chúa mà bị đày đi sứ 17 năm, phải chịu cảnh “hôn nhân ép buộc” với công chúa lữ quốc. Ngày đêm, nơi cung điện nhưng lại chịu cảnh ‘cầm giam”, hằng mong thương nhớ nơi quê nhà.

Thương nhớ Châu Tuấn, Thoại Khanh và mẹ chồng lên đường đi tìm Châu Tuấn, băng qua những rừng sâu, nước độc. Trên đường lưu lạc, đói rách, nhưng con dâu vẫn chăm chút, “nhường cơm sẻ áo” cho mẹ chồng. Khi mẹ tuổi già, sức lực kiệt quệ vì đói, Thoại Khanh đã quyết định “lóc thịt” cho mẹ ăn nơi rừng thẳm. Phân cảnh này cảm động nhất câu chuyện, cũng là hành động thể hiện tấm lòng hiếu thảo, quên đi sinh mạng của Thoại Khanh.

Tác phẩm Thoại Khanh- Châu Tuấn

 “Hay tui lóc thịt mình cho mẹ ăn đỡ dạ” – câu nói đầy chua xót nhưng thể hiện sự hiếu thảo, không ngần ngại hi sinh cả tính mạng để cứu mẹ chồng. Dù phải cắt đi một phần máu thịt nhưng Thoại Khanh vẫn làm. Khoảnh khắc quan trọng quyết định đến sinh mạng mẹ chồng, nàng dâu không chần chừ quyết định. Thoại Khanh thất thanh trong đau đớn, đổi lại mẹ chồng nàng đã tỉnh lại. Có lẽ, trong giây phút ngắn ngủi đấu tranh tâm lý, lòng hiếu thảo đã chiến thắng tất cả những nỗi đau, sự sợ hãi tột cùng. 

Thế rồi, khi hai mẹ con đi qua ngôi miếu Ác Thần, nàng bị đòi đôi mắt “ngọc” để đổi lấy mạng sống của mẹ chồng, thì nàng đã không do dự mà đồng ý hiến dâng. Nàng nói: “Tôi sẽ hiến dâng đôi mắt tôi cho ngài thỏa lòng mong dạ. Xin đừng giết mẹ chồng tôi, người đã chịu khổ đau qua tháng năm dài… Ác Thần ơi đôi mắt tôi xin dâng hiến cho ngài, đừng sát chi bà lão đã xa trời gần đất”.

Có thể nói, trong những khoảnh khắc nguy nan nhất, Thoại Khanh vẫn giữ trọn lòng hiếu nghĩa với mẹ chồng. Nếu lần trước cắt đi phần da thịt, thì lần này là đánh đổi cả đôi mắt quý giá. Dù có thể nàng sẽ không còn nhìn thấy mặt trời, dù mẹ chồng có thể  đã “gần đất xa trời”, nhưng Thoại Khanh một lòng cứu mẹ. Không ngại hiến dâng bất cứ thứ gì thuộc về bản thân để đổi lấy mạng sống mẹ chồng. Bởi hơn ai hết, nàng hiểu tấm lòng người mẹ đang khắc khoải ngày đêm những mong đoàn tụ với con trai, cũng như nàng thương nhớ người chồng nơi xa xứ. “Lo cho mẹ chồng phận dâu con nào xá, chỉ mong một ngày mẹ tìm gặp Châu lang cho mẹ con đoàn tụ”...  

Có lẽ vì thế, người xưa cho tới muôn đời hậu thế sau này mãi cảm kích tấm lòng hiếu kính, phi thường của nàng. Dù chồng bị đày xa xứ, người vợ ở nhà vẫn hết lòng tận tụy vì mẹ chồng, không quản ngại sương gió đoạn trường đưa mẹ đi viễn xứ tìm con…

Giữa mùa Vu Lan báo hiếu

Giữa mùa Vu Lan tháng 7, người người lại nhắc nhở về chữ “hiếu” đối với ông bà, cha mẹ của con cái. Đâu đó, mọi người nhắc về Bồ tát Mục Kiền Liên cứu mẹ, một câu chuyện Phật giáo truyền thống đề cao chữ “hiếu” của con cái với công ơn sinh thành. Với chuyện Thoại Khanh, sẽ có ít người biết đến câu chuyện này, nhưng vẫn là “cổ tích” đẹp, thiêng liêng về chữ “hiếu” giữa đời thường giản dị, mộc mạc, thuần hậu… 

Soi chiếu vào cuộc sống hiện đại hôm nay, khi chúng ta đang vội vã sống, vội vã lo cơm áo, gạo tiền, mỗi người có cách báo hiếu khác nhau. Tuy nhiên, đa phần việc hiếu nghĩa với cha mẹ nay đã khác xưa. Đôi khi, có phần bị xem nhẹ, bị biến đổi hoặc thực hiện nhiều hình thức. Hoặc đáng buồn hơn là con người hiện đại xem việc báo hiếu là nghĩa vụ, chỉ cần đưa “vài ba trăm triệu” cho bố mẹ tiêu là hiếu. Chứ ít ai lắng nghe tâm tư, tình cảm của họ, hay đơn giản chỉ bữa cơm gia đình trong ngày Vu Lan, một lời hỏi han động viên quan tâm cũng là “hiếu”…

Trở lại huyền tích xưa, có lẽ, phân đoạn “lóc thịt cho mẹ ăn” của Thoại Khanh là cảnh lấy nước mắt người xem nhiều nhất. Vì xem đến đây, ai cũng sẽ xót xa và cảm phục tấm lòng của người con dâu Thoại Khanh. Thế nhưng, dẫu sao đây cũng chỉ câu chuyện nôm, chúng tôi không “cổ súy” việc báo hiếu của xã hội như trong tích truyện. Thực tế, hình tượng sân khấu đều đã được ước lệ hóa để thêm phần nghệ thuật đối với việc biểu diễn.

Tuy nhiên, có thể xem câu chuyện hiếu thảo của Thoại Khanh như một sự đặt để của nghệ thuật, khi chúng ta xem lại, nhớ và soi chiếu bản thân với cuộc sống đương đại. Phẩm chất của Thoại Khanh, Châu Tuấn đã cảm hoá cả hai vị vua và hai nàng công chúa. Châu Tuấn được lên ngôi vua, sống sung sướng cùng Thoại Khanh và hai người vợ thứ con Tề vương và Tống vương.

Cũng như cách những nhân vật cảm hóa khán giả suốt nhiều năm trên sân khấu kịch. Trong ký ức nhiều người, Thoại Khanh là vở diễn huyền thoại của sân khấu Tuồng – Cải lương Nam Bộ. Và có một Thoại Khanh khác, thiêng liêng,  là biểu tượng tấm lòng hiếu kính mẹ cha, trọn vẹn trinh nghĩa của nàng dâu hiếu thảo, của người vợ thủy chung… 

Chờ đợi Thoại Khanh quay trở lại

Ngày nay, nếu ai yêu thích vở Thoại Khanh - Châu Tuấn  sẽ khó tìm được một tài liệu đầy đủ, hoàn chỉnh của tác phẩm sân khấu này. Gần nhất là năm 2011, tại sân khấu kịch TP. Nha Trang, vở diễn Thoại Khanh -Châu Tuấn chính thức được phục dựng phục vụ khán giả sau hơn 20 năm. Ngoài ra, còn các bản ghi hình đã cũ của Đài Truyền hình Vĩnh Long, của Đoàn Cải lương với sự nhập vai của nghệ sĩ Cẩm Thu… Các bản thu đa số đều đã cũ, chất lượng đài từ, hình ảnh không được tốt nên khó trong việc thưởng thức nghệ thuật của công chúng, như đã từng có trong kí ức đẹp của nhiều thế hệ.

Nhiều độc giả lớn tuổi, khi được hỏi về vở diễn này đều thể hiện sự mong mỏi sẽ được xem bản phục dựng hoàn chỉnh vở kinh điển này trên sân khấu Tuồng - Cải lương. Và hơn thế, mỗi mùa Vu Lan họ có thể được thưởng thức trong mỗi mái nhà của mình. Thoại Khanh không chỉ là câu chuyện về đạo hiếu, đó còn là ứng xử gia đình, là sự chung thủy của vợ chồng, tình yêu của mẹ dành cho con vô bờ bến. Khi mà trong xã hội hiện đại, người ta bức bối nhiều với phim ảnh khắc họa quá nhiều tiêu cực “mối quan hệ mẹ chồng - nàng dâu”, thì Thoại Khanh Châu Tuấn là tác phẩm hiếm hoi thể hiện nhân văn tình cảm dâu con trong nhà. 

Vở diễn được phục dựng mới so với nguyên bản đã có nhiều chi tiết được thay đổi để phù hợp với bối cảnh xã hội hiện đại. Ví dụ như trong cảnh Thoại Khanh cắt thịt ở cánh tay mình để cứu đói cho mẹ chồng trên đường lưu lạc giữa chốn rừng sâu, thì đến lần phục dựng này, cảnh trên đã được đạo diễn chủ động lược bỏ. Thay vào đó là lời tường thuật của Thoại Khanh với Xích Phạm để diễn tả sự việc. Có thể sự thay đổi này để đáp ứng thị hiếu thẩm mỹ của khán giả hôm nay. Tuy nhiên, với rất nhiều người đã từng yêu mến vở Thoại Khanh - Châu Tuấn thì chi tiết trên như một điểm nhấn thể hiện đạo làm dâu vẹn tròn chữ hiếu với mẹ chồng. 

Dẫu vậy,  tấm lòng Thoại Khanh vẫn là ánh sáng đẹp đủ để chúng ta ngẫm nghĩ, chiêm nghiệm khi thưởng thức vở kịch kinh điển này. Đặc biệt, trong dịp Vu Lan báo hiếu,  mọi người đặc biệt nhắc nhở về sự hiếu kính cha mẹ, ông bà thì câu chuyện về lòng hiếu thảo, lại là của người con dâu, không hề “khác máu tanh lòng”  được chờ đợi hơn bao giờ hết. Dù chỉ là bữa cơm nhỏ ấm áp cùng nhau bên người thân, cùng nhau thưởng thức nghệ thuật, cũng đủ để nhắc nhở những người  hiện đại về những giá trị vĩnh cửu của gia đình… Mượn lời nàng Thoại Khanh trong  vở diễn, như nhắc nhở chúng ta về sự hiếu thảo với ông bà, cha mẹ:

“Nước non trải mấy thu đông/ Con dám đâu bất hiếu mà phụ công sinh thành”.

Dù vở diễn đã khép lại tấm màn nhung lần cuối cách đây đã hàng chục năm. Câu chuyện nôm dân gian lưu truyền đã xa xôi lắm và dẫu một số chi tiết đã không còn phù hợp với cuộc sống hiện đại, nhưng tấm lòng hiếu thảo của Thoại Khanh vẫn là một câu chuyện đẹp, cảm động,  nhắc nhở chúng ta về chữ hiếu sinh ở đời…

Tuệ Minh
Loading...

Cùng chuyên mục

Mùa Vu Lan, các nghệ sĩ hòa ca giữa đạo và đời

Mùa Vu Lan, các nghệ sĩ hòa ca giữa đạo và đời

(PLVN) - Đây là những lời hát ngợi ca Tứ trọng ân đã hình thành và phát triển theo chiều dài của dân tộc Việt Nam. Từ đó, thấy được chữ Hiếu không chỉ là truyền thống văn hóa lâu đời của người Việt, mà hiện hữu trong cả âm nhạc Việt từ ngàn xưa đến nay. 

Đọc thêm

Cứu sống bệnh nhân bị viêm cơ tim tối cấp

Cứu sống bệnh nhân bị viêm cơ tim tối cấp
(PLVN) - Ngày 18/8, Bệnh viện (BV) Trung ương Huế cho biết, vừa cứu sống bệnh nhân một nữ bệnh nhân bị viêm cơ tim tối cấp bằng kỹ thuật oxy hóa qua màng ngoài cơ thể (ECMO). Đây là bệnh lý nghiêm trọng có tỷ lệ biến chứng tử vong cao (nguy cơ tử vong đến 70%) nếu không được điều trị tích cực kịp thời.

Hùng Lekima kể “nỗi đau” rác thải qua ảnh

Hùng Lekima kể “nỗi đau” rác thải qua ảnh
(PLVN) - Hùng Lekima trở thành nhiếp ảnh gia đầu tiên thực hiện hành trình xuyên Việt kéo dài 43 ngày đêm, chụp hàng nghìn bức ảnh về thực trạng kinh hoàng của rác thải nhựa dọc đường bờ biển Việt Nam. Trong chuyến độc hành này, anh gặp những hôm mưa gió, đêm tối không có đèn đường phải đi qua những cung đường xấu, hoang vắng không bóng người, rủi ro bất trắc luôn rình rập.

Vụ chiến sỹ CAND tử vong bất thường: Sự việc liệu có bị lãng quên?

Vụ chiến sỹ CAND tử vong bất thường: Sự việc liệu có bị lãng quên?
(PLVN) - Đã hơn 40 ngày kể từ ngày chiến sỹ Đỗ Triệu Anh tử vong, đến nay gia đình và người thân vẫn chưa có được kết quả khám nghiệm pháp y xác định nguyên nhân tử vong của chiến sỹ Anh. Bố mẹ chiến sỹ Anh vẫn ngày đêm mong mỏi các cơ quan chức năng sớm có câu trả lời về nguyên nhân tử vong với các dấu hiệu bất thường trên thi thể của con trai mình.
Loading...
Nam thanh niên bị chém dã man: Vì sao chưa khởi tố vụ án?

Nam thanh niên bị chém dã man: Vì sao chưa khởi tố vụ án?

(PLVN) - Anh Trần Phước Đạt (28 tuổi, ở xã Tân Kiên, huyện Bình Chánh, TP HCM) đang ngồi chơi ở quán karaoke thì bất ngờ bị nhóm thanh niên lao vào chém xối xả, phải nhập viện cấp cứu nhưng nhiều bộ phận cơ thể bị đứt lìa không thể nối lại. Trong khi công an huyện Bình Chánh đang chờ củng cố hồ sơ thì luật sư cho rằng có thể khởi tố vụ án ngay sau khi sự việc xảy ra.

Balsamic - Vua của các loại giấm chỉ dành cho giới “lắm tiền nhiều của”

Balsamic - Vua của các loại giấm chỉ dành cho giới “lắm tiền nhiều của”
(PLVN) - Những người yêu thích Ẩm thực châu Âu hẳn không còn thấy xa lạ với giấm Balsamic - một loại gia vị nổi tiếng làm nên nhiều món ăn châu Âu hấp dẫn. Tuy nhiên không phải ai cũng muốn chi ra một số tiền lớn để mua một chai giấm nhỏ này, thường chỉ có giới “lắm tiền nhiều của” mới đủ điều kiện thưởng thức nó.

“Ông trùm” dược phẩm bị phạt 3 tỉ USD

“Ông trùm” dược phẩm bị phạt 3 tỉ USD
(PLVN) - Năm 2012, hãng dược nổi tiếng của Anh GlaxoSmithKline đã phải thừa nhận các cáo buộc hình sự và chấp nhận trả khoản tiền phạt 3 tỉ USD để dàn xếp vụ kiện về gian lận y tế lớn nhất từ trước đến nay tại Mỹ, cũng là khoản tiền lớn nhất mà một công ty dược phải trả vì những hành vi kinh doanh không lành mạnh của mình.

Những người 'giữ lửa' trên rẻo cao

Những người 'giữ lửa' trên rẻo cao
(PLVN) - Trong một lần tình cờ, khi theo chân anh Cường - một youtuber có đam mê với vùng đất Tây Bắc, tôi đã may mắn được gặp ông Tho, anh Tống. Họ là những người thợ tài hoa nơi vùng cao hẻo lánh, đang ngày ngày gìn giữ những kinh nghiệm quý giá về nghề rèn dao đậm đà bản sắc dân tộc. Tuy nhiên, những bí kíp tuyệt vời đó đang đứng trước nguy cơ thất truyền vì cái nghèo, cái thiếu vẫn còn đang đeo bám nơi đây…
Đi xuất khẩu lao động bị lọt vào hang ổ bắt cóc

Đi xuất khẩu lao động bị lọt vào hang ổ bắt cóc

(PLVN) - Không đi xuất khẩu lao động (XKLĐ) qua các công ty chính thống, hàng trăm người dân lao động tự do tại các miền quê ở Nghệ An đã tự tìm đường sang Trung Quốc lao động “chui” nhằm giảm chi phí với những  thủ tục khắt khe. Tuy nhiên, đối mặt với đó là những hệ lụy khôn lường về an ninh, trật tự, thậm chí cả tính mạng, chưa kể bị bán, bị bắt cóc tống tiền người thân…

Mông lung phạt hành chính khiêu dâm trong thể thao?

Mông lung phạt hành chính khiêu dâm trong thể thao?
(PLVN) - Ngày 1/8, Nghị định 46/2019 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thể thao chính thức có hiệu lực. Song ngay từ những ngày đầu được áp dụng, Nghị định trên đã gây tranh luận khi đưa ra quy định xử phạt đối với hành vi sử dụng bài tập, môn tập thể thao hoặc các phương pháp tập luyện, thi đấu thể thao mang tính chất khiêu dâm, đồi trụy...

Con cháu “Vua Mèo” trao lại kỷ vật vô giá cho đất nước

Con cháu “Vua Mèo” trao lại kỷ vật vô giá cho đất nước
(PLVN) - Cách đây hơn 70 năm, đã diễn ra một cuộc gặp gỡ lịch sử giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và ông Vương Chí Sình. Cuộc gặp là minh chứng rõ nét mang tính bước ngoặt, đánh dấu sự kiện ông Vương Chí Sình - thủ lĩnh đồng bào H’Mông - đi theo tiếng gọi của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh giữ yên vùng biên ải Mèo Vạc - Đồng Văn và cùng quân dân cả nước đóng góp sức người, sức của trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp làm nên thắng lợi có ý nghĩa lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954. 

Đóng học phí bằng chai nhựa, điều chỉ có ở Nigeria

Đóng học phí bằng chai nhựa, điều chỉ có ở Nigeria
(PLVN) - Một hoạt động rất nhân văn đang diễn ra tại một số trường học ở Negeria, khi mà hơn 1.000 trẻ em được đến trường với cặp sách và quần áo mới mà không mất tiền học phí, thay vào đó họ đóng chai nhựa cho nhà trường. 
Đông Anh, Hà Nội: Ngang nhiên vi phạm trước cửa “quan”

Đông Anh, Hà Nội: Ngang nhiên vi phạm trước cửa “quan”

(PLVN) - Một công trình không phép được xây dựng ngay đối diện trụ sở UBND thị trấn Đông Anh, tồn tại trong một thời gian dài, thế nhưng chính quyền nơi đây không thể xử lý triệt để. Nó như một minh chứng cho sự “bất lực” của địa phương trong xử lý vi phạm trật tự xây dựng, khiến người dân vô cùng bức xúc, hoài nghi...