Bảo tồn điệu hát niên đại 600 năm

Nghệ nhân dân tộc Thái hướng dẫn về kỹ năng đánh đàn tính.
Nghệ nhân dân tộc Thái hướng dẫn về kỹ năng đánh đàn tính.
0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam đã được UNESCO vinh danh nhưng không gian diễn xướng cho loại hình nghệ thuật này đang bị co hẹp. Lớp trẻ thì không quá mặn mà với nghệ thuật truyền thống của cha ông nên việc bảo tồn và phát triển gặp nhiều khó khăn.

Điệu hát, tiếng đàn gắn liền 200 nghi lễ

Hơn 600 năm qua, Then đã trở thành sinh hoạt văn hóa tâm linh của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Thái ở vùng núi phía Bắc Việt Nam. Then là một thực hành nghi lễ không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam, phản ánh các quan niệm về con người, thế giới tự nhiên và vũ trụ. Các lễ Then diễn tả hành trình thầy Then (ông Then, bà Then) điều khiển đoàn âm binh đi từ Mường Đất lên Mường Trời để dâng lễ vật và thỉnh cầu trong lễ: cầu an, chữa bệnh, cầu mùa, chúc mừng năm mới...

Then luôn luôn được trao truyền bằng truyền khẩu khi thực hành nghi lễ, thể hiện sự kế tục giữa các thế hệ. Các thầy Then đóng vai trò chính yếu trong việc chuyển giao các kỹ năng và bí quyết liên quan, một số thầy Then có thể thực hiện khoảng 200 nghi lễ một năm. Di sản Thực hành Then tập trung chủ yếu ở các tỉnh vùng Đông Bắc (Bắc Giang, Bắc Kạn, Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Tuyên Quang), vùng Tây Bắc (Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai) và một số địa phương khác ở Việt Nam.

Ngày 13/12/2019, tại Phiên họp Ủy ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 14 của UNESCO, di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam đã chính thức được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp quốc (UNESCO) ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Mặc dù được vinh danh nhưng hiện tại không gian diễn xướng cho loại hình nghệ thuật này cũng đang bị co hẹp. Lớp trẻ thì không quá mặn mà với nghệ thuật truyền thống của cha ông, nhiều thanh niên dân tộc hiện nay còn không biết tiếng mẹ đẻ, vì vậy việc bảo tồn đã khó mà việc phát triển nó lại càng khó hơn.

Bảo tồn sao cho hiệu quả?

Để bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị của Then, trong những năm học gần đây, nhiều trường học trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đã đưa hát Then vào môi trường học đường. Các nhà trường từ bậc tiểu học đến THPT ở Lạng Sơn đã gắn việc gìn giữ hát Then với phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, hoạt động giáo dục truyền thống và hoạt động ngoại khóa trong mỗi tháng. Khi đưa hát Then vào hoạt động giáo dục, đa số học sinh thấy gần gũi và nhanh chóng hiểu được giá trị cũng như ý nghĩa của hát Then trong đời sống của đồng bào Tày, Nùng từ bao đời nay.

Bình Liêu (Quảng Ninh) cũng là địa phương có nhiều hình thức để bảo tồn và phổ biến làn điệu hát Then trong đời sống xã hội. Phòng Văn hóa Thể thao huyện đã sưu tầm 70 bài hát Then - đàn tính qua các thời kỳ, sưu tầm được 2 trích đoạn Then cổ, cải biên nhưng vẫn giữ những nét đặc trưng làn điệu hát Then, hướng dẫn thành lập 11 câu lạc bộ hát Then ở mỗi xã nhằm tập hợp các nghệ nhân, những người biết hát và yêu thích hát Then để luyện tập, phục vụ cộng đồng ở nơi cư trú.

Nghệ nhân Lương Thiêm Phú chia sẻ: “Ngoài việc làm, đánh đàn tính, truyền dạy hát Then cho các thành viên, tôi còn truyền dạy cho 30 học viên ở 2 lớp hát Then - đàn tính; tổ chức giao lưu với câu lạc bộ (CLB) bạn”.

Một địa phương khác là Thái Nguyên nhiều năm qua cũng rất chú trọng đầu tư thành lập CLB Dân ca của các tộc người. Trong đó loài hình hát Then đàn tính đã đứng vững được tại các “sân chơi” văn hóa bổ ích với cuộc sống cộng đồng. Các tổ, đội văn nghệ Tỉn Keo (xã Phú Đình), Khau Diều (xã Điềm Mặc), Làng Chủng, Đồng Mon (xã Trung Hội), Nà Lọm (Phúc Chu), CLB dân ca dân Vũ Xã (Bảo Linh)… đã đóng góp rất lớn cho công tác bảo vệ và phát huy các làn điệu hát Then, đàn tính ở địa phương. Hiện nay Tuyên Quang có gần 60 nghệ nhân Then, hơn 100 thầy Tào, thầy Pụt, gần 100 CLB hát Then, đàn tính hoạt động thường xuyên…

Thực tế cho thấy, trân trọng nghệ nhân là linh hồn của công tác bảo tồn, thế nên theo PGS.TS Lê Văn Toàn, nguyên Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam: “Để bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Then, đàn tính, bên cạnh việc cần phải xây dựng cơ chế chính sách, chế độ đãi ngộ hợp lý đối với các nghệ nhân - “báu vật sống” đang lưu giữ kho tàng nghệ thuật cổ quý giá. Mặt khác, các cơ quan cũng phải tiến hành kiểm kê, thống kê tư liệu, tài liệu một cách nghiêm túc, tỉ mỉ di sản văn hóa hát Then từ quá khứ đến hiện tại ở các địa phương, từ đó mới đưa ra được các biện pháp bảo tồn cụ thể và hữu hiệu”.

Theo Quyết định số 2475/QĐ-BVHTTDL mới đây, Bộ VH-TT&DL giao Vụ Văn hóa dân tộc chủ trì, phối hợp với Nhà hát Nghệ thuật đương đại Việt Nam, Nhà hát Ca, Múa, Nhạc dân gian Việt Bắc và Ban Truyền hình tiếng dân tộc (VTV5 - Đài Truyền hình Việt Nam) và các đơn vị có liên quan xây dựng kịch bản, tổ chức dàn dựng, biểu diễn, thu âm, ghi hình chương trình nghệ thuật tuyên truyền về giá trị dân ca, dân vũ truyền thống của các dân tộc khu vực miền Trung; khu vực Đông Bắc và chương trình nghệ thuật tuyên truyền về giá trị nghệ thuật hát Then, đàn tính của các dân tộc Tày, Nùng và Thái. Qua đó, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các bên về công tác bảo tồn và phát huy giá trị dân ca, dân vũ truyền thống của các dân tộc thiểu số, cũng như quảng bá giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số, góp phần thu hút, phát triển du lịch tại địa phương.

Đọc thêm

'Điểm chạm' văn hóa giữa ballet và văn hóa truyền thống

Thưởng thức nguyên bản kiệt tác Hồ Thiên Nga.
(PLVN) - Những năm gần đây, Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam luôn sáng tạo và nỗ lực đưa nghệ thuật hàn lâm nói chung và ballet nói riêng đến gần hơn với công chúng Việt qua những vở diễn nguyên bản đỉnh cao hay sự kết hợp nghệ thuật hội họa truyền thống và sự kết nối giữa truyền thuyết dân gian Việt Nam với nghệ thuật ballet cổ điển thế giới.

Về Dữu Lâu têm trầu cánh phượng, gói bánh chưng tiến Vua

Nghi môn đình Dữu Lâu. (Ảnh: M. Xuân)
(PLVN) - Dữu Lâu thuộc vùng đất của kinh đô Văn Lang thời các Vua Hùng, nay là phường Dữu Lâu, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Hòa cùng với dòng chảy lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc, làng cổ Dữu Lâu chứa đựng cả bề dày và sự phong phú, độc đáo của vùng Đất Tổ Vua Hùng. Nhiều du khách trong và ngoài nước về thăm làng để được trải nghiệm têm trầu cánh phượng và gói bánh chưng tiến Vua.

'Tình lỡ' giữa dòng đời nghiệt ngã của nhạc sĩ Thanh Bình

Cố nhạc sĩ Thanh Bình và ca sĩ Ánh Tuyết. (Nguồn: HĐN)
(PLVN) - Nhắc đến nhạc sĩ Thanh Bình, có thể sẽ ít người nhớ đến tên tuổi của ông tuy nhiên nhắc đến bài hát “Tình lỡ” thì từ Nam ra Bắc, nhiều người vốn không lạ gì. Nổi tiếng là thế nhưng bài hát không mang lại nhiều danh tiếng, tiền bạc cho nam nhạc sĩ mà mang lại cho ông đường tình duyên buồn như tên gọi “Tình lỡ”.

Bi hài chuyện 'tâm linh' mùa thi

Đến mùa thi học sinh, phụ huynh “rồng rắn” đi xem bói, cầu cúng. (Ảnh: học sinh xếp hàng vào Văn Miếu - Quốc Tử Giám)
(PLVN) - Một mùa thi nữa lại tràn về trên khắp mọi miền Tổ quốc. Bên cạnh những căn phòng chong đèn “dùi mài kinh sử” đến tận khuya, còn đó các sĩ tử ngày đêm đi xem bói, cầu cúng để mong thần phật “độ kiếp” đỗ được vào các trường tốp, lớp giỏi.

Các tác phẩm của nhà văn Áo dẫn những ước mơ

Các tác phẩm của nhà văn Áo dẫn những ước mơ
(PLVN) - Nhân dịp tháng thiếu nhi, Nhà xuất bản Kim Đồng tổ chức chương trình giới thiệu sách thiếu nhi của nhà văn Áo nổi tiếng Mira Lobe. Các tác phẩm của Mira Lobe được giới thiệu gồm truyện dài “Bà ngoại trên cây táo” và ba tác phẩm sách tranh “Lại đây nào!”, “Mèo bảo”, “Tôi là tôi bé nhỏ”, “Thành phố quanh vòng quanh”.

Giả vờ

Ảnh minh họa - Internet
(PLVN) - Từng cơn nắng cứ đổ ập xuống một cách mạnh mẽ, như cách mà chúng cậy mình trở thành nữ hoàng của mùa hè.

Ba dượng

Ba dượng
(PLVN) - Ngày mẹ đi thêm bước nữa tôi nhất quyết không đến dự đám cưới của bà. Một đứa trẻ lên tám khi ấy chỉ muốn có một gia đình yên ấm, làm sao đón nhận được một người xa lạ đến ở cùng để rồi “ba” phải ra đi và mình phải gọi người đó bằng “ba”.

Nhà Nguyễn và những cuộc binh biến trong cung cấm

Cung điện nhà Nguyễn tại Huế. (Ảnh minh họa: PV)
(PLVN) - Những cuộc khởi nghĩa nông dân chống Pháp và chống cả nhà Nguyễn nổi dậy khắp nước khiến nhà Nguyễn rất mỏi mệt và lo sợ. Trong cung cấm đã xảy ra ba cuộc binh biến lớn từ những vị trong dòng tộc nhà vua.

Nếp áo thanh xuân

Phụ nữ thành phố Tuyên Quang hưởng ứng Tuần lễ áo dài Việt Nam. (Ảnh: Báo Tuyên Quang)
(PLVN) - “Nếp áo thanh xuân” là sáng kiến trong chuỗi hoạt động của mạng lưới Di sản - Kết nối, được Câu lạc bộ Di sản áo dài Việt Nam khởi xướng nhằm gìn giữ, phát huy, quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc tới công chúng trong và ngoài nước, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Màn đối đầu kịch tính của Mỹ và Ý tại DIFF Đà Nẵng 2024

Màn đối đầu kịch tính của Mỹ và Ý trong Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2024.
(PLVN) - Toàn bộ khán đài DIFF 2024 bên sông Hàn đã được lấp đầy, 10.000 du khách và hàng trăm nghìn người dân cùng hướng về bầu trời đêm Đà Nẵng để thưởng thức những “tuyệt tác” ánh sáng giữa hai đối thủ cân sức cân tài là Mỹ và Ý trong tối ngày 15/06.

Chế độ cho vận động viên - có thực mới vực được đạo

VĐV điền kinh Nguyễn Thị Oanh. (Ảnh minh họa: Gia Bảo)
(PLVN) - Muốn vận động viên (VĐV) đến với những sân chơi lớn như ASIAD hay Olympic, vấn đề đầu tiên của ngành thể thao nước nhà là bảo đảm cho họ một cuộc sống tốt và một tương lai hứa hẹn kể cả sau khi giải nghệ. Tuổi đời của VĐV rất ngắn, nên cần có chế độ đãi ngộ đặc biệt.

Khai hội EURO 2024

Đội tuyển Đức đặt mục tiêu có 3 điểm trong ngày khai mạc. Ảnh Euro
(PLVN) - Vào lúc 0 giờ ngày 15/6, Lễ khai mạc EURO 2024 sẽ diễn ra và sau đó là trận đấu giữa Đức và Scotland.

Ca trù, dòng chảy bền bỉ miền cửa biển

Các đào nương hát thờ tại cửa Đình An Biên- Lê Chân, TP Hải Phòng.
(PLVN) - “Hồng hồng tuyết tuyết! Mới ngày nào chửa biết cái chi chi. Mười lăm năm thấm thoát có xa gì...”. Vào những dịp lễ, tết hay các ngày kỷ niệm của đất nước và thành phố, người dân TP Cảng có nhiều cơ hội được thưởng thức các chương trình nghệ thuật đặc sắc ngay tại dải trung tâm thành phố hay vườn hoa Nhà kèn hoặc cửa đình An Biên hàng tháng…