Bảo tồn điệu hát niên đại 600 năm

Nghệ nhân dân tộc Thái hướng dẫn về kỹ năng đánh đàn tính.
Nghệ nhân dân tộc Thái hướng dẫn về kỹ năng đánh đàn tính.
0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam đã được UNESCO vinh danh nhưng không gian diễn xướng cho loại hình nghệ thuật này đang bị co hẹp. Lớp trẻ thì không quá mặn mà với nghệ thuật truyền thống của cha ông nên việc bảo tồn và phát triển gặp nhiều khó khăn.

Điệu hát, tiếng đàn gắn liền 200 nghi lễ

Hơn 600 năm qua, Then đã trở thành sinh hoạt văn hóa tâm linh của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Thái ở vùng núi phía Bắc Việt Nam. Then là một thực hành nghi lễ không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam, phản ánh các quan niệm về con người, thế giới tự nhiên và vũ trụ. Các lễ Then diễn tả hành trình thầy Then (ông Then, bà Then) điều khiển đoàn âm binh đi từ Mường Đất lên Mường Trời để dâng lễ vật và thỉnh cầu trong lễ: cầu an, chữa bệnh, cầu mùa, chúc mừng năm mới...

Then luôn luôn được trao truyền bằng truyền khẩu khi thực hành nghi lễ, thể hiện sự kế tục giữa các thế hệ. Các thầy Then đóng vai trò chính yếu trong việc chuyển giao các kỹ năng và bí quyết liên quan, một số thầy Then có thể thực hiện khoảng 200 nghi lễ một năm. Di sản Thực hành Then tập trung chủ yếu ở các tỉnh vùng Đông Bắc (Bắc Giang, Bắc Kạn, Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Tuyên Quang), vùng Tây Bắc (Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai) và một số địa phương khác ở Việt Nam.

Ngày 13/12/2019, tại Phiên họp Ủy ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 14 của UNESCO, di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam đã chính thức được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp quốc (UNESCO) ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Mặc dù được vinh danh nhưng hiện tại không gian diễn xướng cho loại hình nghệ thuật này cũng đang bị co hẹp. Lớp trẻ thì không quá mặn mà với nghệ thuật truyền thống của cha ông, nhiều thanh niên dân tộc hiện nay còn không biết tiếng mẹ đẻ, vì vậy việc bảo tồn đã khó mà việc phát triển nó lại càng khó hơn.

Bảo tồn sao cho hiệu quả?

Để bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị của Then, trong những năm học gần đây, nhiều trường học trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đã đưa hát Then vào môi trường học đường. Các nhà trường từ bậc tiểu học đến THPT ở Lạng Sơn đã gắn việc gìn giữ hát Then với phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, hoạt động giáo dục truyền thống và hoạt động ngoại khóa trong mỗi tháng. Khi đưa hát Then vào hoạt động giáo dục, đa số học sinh thấy gần gũi và nhanh chóng hiểu được giá trị cũng như ý nghĩa của hát Then trong đời sống của đồng bào Tày, Nùng từ bao đời nay.

Bình Liêu (Quảng Ninh) cũng là địa phương có nhiều hình thức để bảo tồn và phổ biến làn điệu hát Then trong đời sống xã hội. Phòng Văn hóa Thể thao huyện đã sưu tầm 70 bài hát Then - đàn tính qua các thời kỳ, sưu tầm được 2 trích đoạn Then cổ, cải biên nhưng vẫn giữ những nét đặc trưng làn điệu hát Then, hướng dẫn thành lập 11 câu lạc bộ hát Then ở mỗi xã nhằm tập hợp các nghệ nhân, những người biết hát và yêu thích hát Then để luyện tập, phục vụ cộng đồng ở nơi cư trú.

Nghệ nhân Lương Thiêm Phú chia sẻ: “Ngoài việc làm, đánh đàn tính, truyền dạy hát Then cho các thành viên, tôi còn truyền dạy cho 30 học viên ở 2 lớp hát Then - đàn tính; tổ chức giao lưu với câu lạc bộ (CLB) bạn”.

Một địa phương khác là Thái Nguyên nhiều năm qua cũng rất chú trọng đầu tư thành lập CLB Dân ca của các tộc người. Trong đó loài hình hát Then đàn tính đã đứng vững được tại các “sân chơi” văn hóa bổ ích với cuộc sống cộng đồng. Các tổ, đội văn nghệ Tỉn Keo (xã Phú Đình), Khau Diều (xã Điềm Mặc), Làng Chủng, Đồng Mon (xã Trung Hội), Nà Lọm (Phúc Chu), CLB dân ca dân Vũ Xã (Bảo Linh)… đã đóng góp rất lớn cho công tác bảo vệ và phát huy các làn điệu hát Then, đàn tính ở địa phương. Hiện nay Tuyên Quang có gần 60 nghệ nhân Then, hơn 100 thầy Tào, thầy Pụt, gần 100 CLB hát Then, đàn tính hoạt động thường xuyên…

Thực tế cho thấy, trân trọng nghệ nhân là linh hồn của công tác bảo tồn, thế nên theo PGS.TS Lê Văn Toàn, nguyên Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam: “Để bảo tồn và phát triển nghệ thuật hát Then, đàn tính, bên cạnh việc cần phải xây dựng cơ chế chính sách, chế độ đãi ngộ hợp lý đối với các nghệ nhân - “báu vật sống” đang lưu giữ kho tàng nghệ thuật cổ quý giá. Mặt khác, các cơ quan cũng phải tiến hành kiểm kê, thống kê tư liệu, tài liệu một cách nghiêm túc, tỉ mỉ di sản văn hóa hát Then từ quá khứ đến hiện tại ở các địa phương, từ đó mới đưa ra được các biện pháp bảo tồn cụ thể và hữu hiệu”.

Theo Quyết định số 2475/QĐ-BVHTTDL mới đây, Bộ VH-TT&DL giao Vụ Văn hóa dân tộc chủ trì, phối hợp với Nhà hát Nghệ thuật đương đại Việt Nam, Nhà hát Ca, Múa, Nhạc dân gian Việt Bắc và Ban Truyền hình tiếng dân tộc (VTV5 - Đài Truyền hình Việt Nam) và các đơn vị có liên quan xây dựng kịch bản, tổ chức dàn dựng, biểu diễn, thu âm, ghi hình chương trình nghệ thuật tuyên truyền về giá trị dân ca, dân vũ truyền thống của các dân tộc khu vực miền Trung; khu vực Đông Bắc và chương trình nghệ thuật tuyên truyền về giá trị nghệ thuật hát Then, đàn tính của các dân tộc Tày, Nùng và Thái. Qua đó, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các bên về công tác bảo tồn và phát huy giá trị dân ca, dân vũ truyền thống của các dân tộc thiểu số, cũng như quảng bá giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số, góp phần thu hút, phát triển du lịch tại địa phương.

Đọc thêm

Những bức chân dung diệu kỳ của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng được tạc lên từ lòng kính yêu vô bờ

Những bức chân dung diệu kỳ của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng được tạc lên từ lòng kính yêu vô bờ
(PLVN) -  Tin Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từ trần đã làm triệu trái tim người Việt Nam như nấc nghẹn. Biến nỗi đau buồn thành hành động, một số tác phẩm nghệ thuật có một không hai đã ra đời, khắc họa chân dung Tổng bí thư giản dị mà rực rỡ, ấm áp; thể hiện lòng kính yêu vô bờ của tác giả dành cho Tổng bí thư.

Phát động thi ảnh về miền di sản xứ Nghệ và Trại sáng tác mỹ thuật

Ảnh minh họa. Tác giả: Nguyễn Quang Nam Định
(PLVN) - Sáng 23/7, Sở Văn hóa và Thể thao Nghệ An tổ chức Lễ phát động Cuộc thi ảnh nghệ thuật “Về miền di tích, danh thắng xứ Nghệ” và Trại sáng tác mỹ thuật với chủ đề “Xây dựng con người, văn hóa Nghệ An đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, xây dựng nông thôn mới”.

Du lịch 6 tháng cuối năm và “đòn bẩy” chính sách visa

Hàn Quốc điều chỉnh chính sách visa và thành công chinh phục thị trường du khách Việt. (Ảnh: Đ.T)
(PLVN) - Du lịch Việt Nam phục hồi mạnh mẽ trong 6 tháng đầu năm 2024, tạo nền tảng vững chắc để tiếp tục đà tăng trưởng trong nửa cuối năm. Để đạt được những mục tiêu đề ra, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu chính sách visa phù hợp để tạo thuận lợi hơn nữa cho du khách.

Độc đáo đôi giếng cổ bên ngôi đình Bảo Đà

Độc đáo đôi giếng cổ bên ngôi đình Bảo Đà
(PLVN) - Tọa lạc tại phường Dữu Lâu (thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ) đình Bảo Đà là di tích đã được Bộ Văn hóa xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia từ năm 1993. Đình thờ ba vị thánh Cao Sơn đại vương, Quý Minh đại vương và tướng quân Cương Trực - đây là tam vị đại vương thượng đẳng thần, có công trạng “bảo dân hộ quốc” của Đức Thánh Tản Viên.

Bảo tồn văn hóa Chăm gắn với phát triển du lịch

Lễ hội Katê của đồng bào người Chăm. (Ảnh: UBDT)
(PLVN) - Văn hóa Chăm là một nền văn hóa đặc sắc, rất nổi tiếng trong khu vực Đông Nam Á. Nền văn hóa này tồn tại có hệ thống và được bảo tồn khá toàn vẹn. Vì thế, dù trải qua bao đổi thay, biến cố, đồng bào Chăm vẫn giữ được giá trị văn hóa ông cha để lại.

Sẽ phục dựng 10 ngàn di ảnh tặng các gia đình liệt sĩ

Các thành viên nhóm công tác phục chế trao ảnh của 2 liệt sĩ cho gia đình.
(PLVN) - Thạc sĩ Nguyễn Văn Khánh - Trưởng nhóm phục chế 10 ngàn ảnh liệt sĩ bằng công nghệ AI chia sẻ: “Phục dựng ảnh liệt sĩ bằng công nghệ AI” là một dự án vô cùng đặc biệt và ý nghĩa khi có thể lan tỏa được nhiều ý nghĩa tốt đẹp đến cho cộng đồng…

Chữa lành vết thương quá khứ bằng sự tận tụy, nhân ái

Dự án “Voices of Rwanda” lưu giữ hàng trăm lời chứng thực từ các nạn nhân diệt chủng. (Ảnh: Voices of Rwanda)
(PLVN) - Trong lịch sử, những cuộc chiến tranh, xung đột và thảm họa đã để lại những vết thương sâu sắc cả về thể chất, tinh thần. Để làm dịu đi những tổn thương này, nhiều dự án nhân đạo đã được triển khai nhằm giúp đỡ những người bị ảnh hưởng, mang lại hy vọng và khôi phục niềm tin vào cuộc sống.

Cuộc hành trình tri ân lịch sử

Huyền thoại tuổi thanh xuân khiến người xem xúc động. (ảnh: Bảo Châu)
(PLVN) - Hàng triệu cựu chiến binh, thân nhân tới thăm chiến trường xưa để nhớ lại một thời chiến đấu hào hùng, tưởng nhớ những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc. Đông đảo khách du lịch, các thanh niên, sinh viên cũng muốn đến để tham quan, học hỏi, giáo dục truyền thống yêu nước của dân tộc.

Nơi thờ tự nói không với vàng mã

Côn Đảo kiên quyết thực hiện chủ trương Nói không với hoạt động cúng, đốt vàng mã. (Ảnh: Văn Quang)
(PLVN) - Những năm qua, các phương tiện thông tin đại chúng đã phản ánh rất nhiều về tình trạng đốt vàng mã. Tệ đốt vàng mã đã gây ra sự lãng phí lớn về mặt kinh tế cho xã hội, ảnh hưởng tới môi trường, dễ gây hỏa hoạn. Hiện nay, một số nơi thờ tự đã nói không với vàng mã, số tiền công đức dành làm thiện nguyện.

Sự thật đằng sau bức tranh thành công của các sao nhí

Sự thật đằng sau bức tranh thành công của các sao nhí
(PLVN) - Khi loạt phim iCarly ra mắt vào năm 2007, Jennette McCurdy - với vai diễn Sam Puckett - nhanh chóng nổi tiếng và được hàng triệu người yêu mến. Khi ấy, nhiều người nghĩ rằng cô hẳn sẽ có một cuộc sống đáng mơ ước. Thế nhưng, ở nơi máy quay không chiếu tới, cuộc sống của McCurdy lại hoàn toàn trái ngược. Cô không chỉ bị tước mất tuổi thơ, trở thành công cụ kiếm tiền, mà còn bị thao túng, lạm dụng và ngược đãi từ chính đấng sinh thành của mình.

Dưới giàn hoa sử quân tử

Ảnh minh họa: Internet
(PLVN) - Những giọt sương rơi xuống bên hiên nhà, đọng lại trên cái dậu leo phía trước ban công, căn nhà từ khi được ông giăng giàn leo ấy thì có vẻ ánh nắng khó lọt vào được bên trong nhà nhưng lại khiến không khí trở nên mát mẻ hơn nhất là ở cái tiết trời oi bức này.

Mắt khói

Mắt khói
(PLVN) - Khi Nam đến, thành phố vẫn hâm hấp nóng. Bây giờ đã là chín giờ đêm. Cái nóng ẩn mình vào gió thổi rin rít da thịt.