Văn hóa dòng họ - cội nguồn không thể thiếu của văn hóa dân tộc

Cội nguồn văn hóa dân tộc, hệ giá trị cốt lõi của con người Việt Nam được trân trọng đã trở thành nguồn lực giúp đất nước vượt lên khó khăn, phát triển quốc gia. (Nguồn: Internet)
Cội nguồn văn hóa dân tộc, hệ giá trị cốt lõi của con người Việt Nam được trân trọng đã trở thành nguồn lực giúp đất nước vượt lên khó khăn, phát triển quốc gia. (Nguồn: Internet)
0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) -Ý thức cội nguồn “chim có tổ, người có tông” là điểm mạnh trong văn hóa dòng họ và cũng là điểm nhấn quan trọng trong nền văn hiến Việt Nam. Thế nên, không sai khi nói rằng văn hóa dòng họ là mạch nguồn để hình thành nên văn hóa dân tộc, khơi dậy giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam.

Luôn khắc sâu trong tâm tưởng khái niệm “cây cùng một cội”

Từ huyền thoại “bọc trăm trứng”, lịch sử dân tộc Việt Nam như một dòng chảy liên tục và được mở đầu bằng thời đại Hùng Vương với công lao của các Vua Hùng khai sơn, phá thạch, mở mang, bồi đắp xây dựng nên Nhà nước Văn Lang. Mọi người dân Việt Nam đều có chung cội nguồn, chung dòng máu Lạc Hồng và có chung Quốc Tổ là các Vua Hùng. Vì thế, trải mấy nghìn năm, trước bao biến động thăng trầm, trong tâm thức của cả dân tộc, Đền Hùng vẫn là nơi của bốn phương tụ hội, nơi con cháu phụng thờ công đức tổ tiên.

Giỗ Tổ Hùng Vương là ngày để cả dân tộc tưởng nhớ, biết ơn tiền nhân đã có công sinh thành giống nòi, khai mở bờ cõi, tạo dựng hình hài đất nước: “Dù ai đi ngược về xuôi/Nhớ ngày Giỗ Tổ mồng mười tháng ba/Khắp miền truyền mãi câu ca/Nước non vẫn nước non nhà ngàn năm”.

Giỗ Tổ Hùng Vương ngày càng có ý nghĩa sâu sắc trong đời sống văn hóa tâm linh của cộng đồng. Việc thờ cúng Hùng Vương đã trở thành tập quán, tín ngưỡng và được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, để người dân đất Việt thắt chặt khối đại đoàn kết; là sợi dây kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai. Bởi vậy mà ngày 6/12/2012, tại Paris (Pháp), UNESCO đã chính thức công nhận tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là di sản đầu tiên của Việt Nam được vinh danh ở loại hình tín ngưỡng và cũng là lần đầu tiên UNESCO công nhận tín ngưỡng thờ Tổ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Ở góc độ hẹp hơn, giỗ tổ dòng họ cũng là một nét đẹp văn hoá người Việt. Trong văn hoá dân tộc Việt Nam, giỗ tổ tiên được coi là một trong những nghi lễ trọng đại nhất với mỗi dòng họ. Nó được xem như một nét đẹp của văn hoá truyền thống, gắn kết tình cảm giữa các thế hệ trong gia đình. Bởi với người Việt Nam, ngày giỗ họ không chỉ đơn thuần là nghi lễ tưởng nhớ tổ tiên mà còn là các thành viên trong dòng họ được thực hành những nghi lễ mang đậm tính văn hoá dân tộc.

Trong ngày giỗ họ, các thành viên trong gia đình sẽ cùng nhau thực hiện các nghi thức tôn kính tổ tiên như đặt bàn thờ, làm lễ cúng, đốt nhang và đưa các loại hoa trái lên bàn thờ. Các thành viên trong gia đình sẽ cùng nhau ngồi quanh bàn ăn để thưởng thức các món ăn được chuẩn bị kỹ càng, tinh tế và đặc biệt chỉ có trong ngày giỗ họ. Đây là dịp để các cành, chi trong một dòng họ lớn nhận họ hàng, nắm được thông tin của nhau, cùng nhau trò chuyện, hiểu rõ hơn về những câu chuyện xây dựng dòng họ của tổ tiên mình.

Từ đó có thể thấy giỗ họ còn là dịp để những tư liệu, di sản quý báu của mỗi dòng họ như phả ký, cây gia phả phát huy lợi ích và ý nghĩa nhằm giúp anh em trong dòng họ giữ được mối liên kết bền chặt, là cơ sở cho đoàn kết trong dòng họ. Nhờ vào ngày giỗ họ, mọi người trong gia đình có cơ hội tỏ lòng biết ơn và kính trọng đối với tổ tiên đã đi trước. Đây cũng là dịp để các thế hệ trưởng thành có thể kể lại những câu chuyện về tổ tiên, giúp truyền lại những giá trị đạo đức, tinh thần và truyền thống văn hoá của gia đình cho các thế hệ sau.

Có thể nói, truyền thống Giỗ Tổ Hùng Vương và giỗ tổ dòng họ đã, đang mang một ý nghĩa không thể thay thế trong sự phát triển văn hoá xã hội của người Việt nhờ vào tác động gắn kết cả cộng đồng dân tộc cũng như từng thành viên trong từng dòng họ. Để từ đó lưu giữ các giá trị văn hoá, cũng như giúp các thế hệ người Việt luôn khắc sâu trong tâm tưởng một khái niệm “cây cùng một cội”.

Vai trò của gia đình, dòng họ trong thời kỳ mới

Một lễ giỗ tổ dòng họ. (Nguồn: Internet).

Một lễ giỗ tổ dòng họ. (Nguồn: Internet).

Truyền thống Giỗ Tổ Hùng Vương và giỗ tổ dòng họ của người Việt đã một lần nữa được nhấn mạnh tại Hội thảo quốc gia “Vai trò của gia đình, dòng họ trong xây dựng xã hội học tập, góp phần gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa và những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam trong thời kỳ mới” do Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Khuyến học Việt Nam vừa tổ chức vào trung tuần tháng 8/2023.

Phát biểu tại Hội thảo, theo Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam Nguyễn Thị Doan, trong điều kiện Cách mạng công nghiệp 4.0 đang tác động mạnh mẽ đến nhiều trào lưu văn hóa trên thế giới đến thế hệ trẻ, đang làm mất dần đi giá trị văn hóa truyền thống, thì hơn lúc nào hết, chúng ta phải giữ được ý thức cội nguồn. Ý thức cội nguồn “chim có tổ, người có tông” là điểm mạnh trong văn hóa dòng họ và cũng là điểm nhấn quan trọng trong nền văn hiến Việt Nam. Việc hàng năm các dòng họ đều tổ chức ngày Giỗ Tổ của mình và cứ đến ngày 10 tháng 3 âm lịch, con cháu khắp nơi về Giỗ Tổ Hùng Vương và Nhà nước quyết định cho cán bộ, công chức, viên chức được nghỉ một ngày để làm Giỗ Tổ mang ý nghĩa sâu sắc, nhắc nhở chúng ta đều có chung huyết thống, có chung cội nguồn.

Cũng theo bà Doan, văn hóa dòng họ đã hun đúc lên tinh thần, khí phách, bản lĩnh con người trong dòng họ và văn hóa dòng họ đã thấm sâu vào từng đường gân, thớ thịt của từng con người trong dòng họ, làm rạng danh cho cả dòng họ. Đây cũng chính là mạch nguồn để hình thành nên văn hóa dân tộc. Vai trò của dòng họ hết sức quan trọng trong khơi dậy giá trị dân tộc và giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam.

Do đó, trong điều kiện Cách mạng công nghiệp 4.0 đang tác động mạnh mẽ đến nhiều trào lưu văn hóa trên thế giới đến thế hệ trẻ, đang làm mất dần đi giá trị văn hóa truyền thống, thì hơn lúc nào hết, chúng ta phải giữ được ý thức cội nguồn. Các cấp chính quyền cần quan tâm hơn nữa đến công tác khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập từ gia đình, dòng họ để nét đẹp văn hóa và truyền thống tốt đẹp của địa phương, của đất nước mãi mãi trường tồn và phát huy. “Gia đình, dòng họ có vai trò vô cùng quan trọng trong việc thúc đẩy học tập suốt đời, xây dựng xã hội học tập, góp phần giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa và những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam, điều này đã được khẳng định qua hàng ngàn năm lịch sử của dân tộc Việt Nam” - Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam Nguyễn Thị Doan nhấn mạnh.

Trong khuôn khổ Hội thảo, những vấn đề xoay quanh chủ đề “Vai trò của gia đình, dòng họ trong xây dựng xã hội học tập, góp phần giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam trong thời kỳ mới” đã được đề cập tới như: giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam thông qua giáo dục truyền thống từ gia đình, dòng họ; vai trò của gia đình, dòng họ trong xây dựng xã hội học tập, thực hiện khuyến học, khuyến tài thông qua các mô hình học tập nhằm phát huy truyền thống tổ tiên, hướng về cội nguồn, tạo sức mạnh nội sinh trong việc thực hiện tốt gia pháp, gia phong, góp phần bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của làng, xã nói riêng, của đất nước nói chung; từng gia đình, dòng họ thực hiện tốt việc giáo dục truyền thống thông qua xây dựng xã hội học tập sẽ tạo sức mạnh tổng hợp trong thực hiện và lan tỏa truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta trong quá trình hội nhập. Hội thảo cũng đưa ra một số kiến nghị về phát huy văn hóa gia đình, văn hóa dòng họ trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt là đề nghị sớm xác định hệ giá trị văn hóa con người Việt Nam trong thời kỳ mới, coi trọng văn hóa gia đình, văn hóa dòng họ trong mối quan hệ với văn hóa dân tộc...

Có thể nói, lĩnh vực văn hóa, con người Việt Nam là một trong những lĩnh vực, nội dung được Đảng đặc biệt quan tâm, đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội. Văn hóa, con người luôn luôn gắn kết chặt chẽ, hòa quyện nhuần nhuyễn trong các văn kiện của Đảng, nhất là văn kiện Đại hội XIII của Đảng. Vì thế, phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo quốc gia “Vai trò của gia đình, dòng họ trong xây dựng xã hội học tập, góp phần gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa và những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam trong thời kỳ mới”, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa đã khẳng định, việc tổ chức Hội thảo có ý nghĩa hết sức quan trọng, góp phần triển khai Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng nhằm phát huy sức mạnh con người Việt Nam, gắn với giữ gìn hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia. Gia đình là tế bào của xã hội, duy trì nòi giống, là môi trường đầu tiên khuyến khích học tập; dòng họ cơ bản giữ được tính bền chặt, có trên, có dưới, tạo nên một xã hội ổn định, thông suốt. Thời gian tới, cần phát huy vai trò của gia đình, dòng họ để cung cấp nguồn lực cho phát triển quốc gia…

Tin cùng chuyên mục

Các đào nương hát thờ tại cửa Đình An Biên- Lê Chân, TP Hải Phòng.

Ca trù, dòng chảy bền bỉ miền cửa biển

(PLVN) - “Hồng hồng tuyết tuyết! Mới ngày nào chửa biết cái chi chi. Mười lăm năm thấm thoát có xa gì...”. Vào những dịp lễ, tết hay các ngày kỷ niệm của đất nước và thành phố, người dân TP Cảng có nhiều cơ hội được thưởng thức các chương trình nghệ thuật đặc sắc ngay tại dải trung tâm thành phố hay vườn hoa Nhà kèn hoặc cửa đình An Biên hàng tháng…

Đọc thêm

Lễ hội ẩm thực chay thu hút hàng ngàn người dân và du khách Huế

Lễ hội ẩm thực chay- Festival Huế 2024 diễn ra từ ngày 8/6 đến 9/6.
(PLVN) - Chiều 8/6, tại Nghinh Lương Đình, TP Huế, Ban từ thiện xã hội Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN) tỉnh Thừa Thiên Huế phối hợp với Ban Tổ chức Festival Huế, Sở Du lịch, Hiệp hội Du lịch tỉnh và một số doanh nghiệp, cơ sở ẩm thực, nhà hàng, khách sạn trong tỉnh tổ chức khai mạc lễ hội ẩm thực chay - Festival Huế 2024.

Cần những câu chuyện kể để bảo tồn, phát huy tiềm năng di sản ở bảo tàng

Chiếc hộp kể chuyện ở Bảo tàng TP HCM. (Nguồn: baodautu.vn)
(PLVN) - Dự án “Chia sẻ và gìn giữ di sản Việt Nam” do Quỹ Đoàn kết các dự án Đổi mới (FSPI) của Bộ Ngoại giao Pháp tài trợ và Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam khởi xướng từ năm 2022 - 2024. Để phát triển, nâng tầm các bảo tàng, Việt Nam đã và đang thực hiện những dự án, liên kết để học hỏi kinh nghiệm gìn giữ, bảo tồn di sản và phát huy tiềm năng của bảo tàng.

Đừng để lễ hội dân tộc bị “mất gốc” văn hóa

Lễ hội cầu mưa của người Thái Trắng ở huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La được bảo tồn và phát huy. (Ảnh: Hà Hằng)
(PLVN) - Một số lễ hội dân tộc được phục dựng chỉ để phục vụ, thu hút khách du lịch, nhiều yếu tố trong lễ hội được làm mới, xa lạ với truyền thống địa phương. Cách thức tổ chức nhiều lễ hội dân gian chưa tốt, thậm chí lộn xộn, gây bất bình cho người dân lẫn du khách.

Làng nghề Vĩnh Phúc thích ứng để hội nhập

Phát triển làng nghề thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
(PLVN) - Trong bối cảnh hội nhập, các làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc đã nỗ lực nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến mẫu mã và tăng cường giới thiệu, quảng bá hình ảnh để gìn giữ, phát triển nghề truyền thống bền vững.

Triển lãm 'Báu vật hoàng cung' tại Lâm Đồng

Triển lãm 'Báu vật hoàng cung' tại Lâm Đồng
(PLVN) - Bảo tàng Lâm Đồng mở cửa miễn phí đón khách tham quan với nhiều hoạt động hấp dẫn đến ngày 6/6, trong đó, lần đầu tiên 36 hiện vật “Báu vật hoàng cung” được trưng bày, giới thiệu đến công chúng. 

Những kỷ lục ở chùa 'bà Đanh' và đền 'bà chúa Mõ'

Chùa Trà Phương có lịch sử hơn 1.000 năm, mang nhiều ý nghĩa về lịch sử, tôn giáo. (Ảnh: PV)
(PLVN) - “Cổ Trai Đế vương, Trà Phương Công chúa”, câu đồng dao được lưu truyền từ đời này sang đời khác khi nhắc đến mảnh đất Trà Phương (Kiến Thụy - Hải Phòng), nơi có ngôi chùa cổ lưu giữ những giá trị văn hóa, kiến trúc và lịch sử hàng nghìn năm gắn liền với tích chuyện xưa.

Di sản tư liệu - kho báu về tri thức và lịch sử

Châu bản triều Nguyễn còn lưu bút tích các vị hoàng đế. (Ảnh: TTH)
(PLVN) - Các di sản tư liệu của mỗi dân tộc, mỗi vùng miền, địa phương đều có bản sắc, nét độc đáo riêng. Những di sản tư liệu đó phản ánh một bề dày lịch sử - văn hóa. Việc bảo tồn và phát huy các di sản tư liệu là nhiệm vụ có ý nghĩa sâu sắc vì di sản tư liệu chứa đựng hồn phách của dân tộc.

Tiền Nhị Hà - bí ẩn từ lòng sông cổ

Tiền Nhị Hà - bí ẩn từ lòng sông cổ
(PLVN) - Cách đây hơn 4.500 năm khi bờ biển rút dần từ khu vực Hà Nội ra tới Hải Phòng, vùng châu thổ sông Tiền Nhị Hà (tức sông Hồng cổ) đã dần hình thành với các dấu vết địa chất vẫn còn rõ nét gây tò mò lớn đối với thế hệ trẻ Gen Z ngày nay.

Đến Đồng Tháp ăn 'đại tiệc' sen

Hội thi đã quảng bá, giới thiệu các món ẩm thực từ sen đặc trưng của Đồng Tháp.
(PLVN) - Qua bàn tay khéo léo và nguyên liệu phong phú từ sen, người dân Đồng Tháp đã sáng tạo, chế biến nhiều món ăn ngon, mới lạ, hấp dẫn. Các món ăn đa dạng về màu sắc và hương vị đã “mời gọi” níu chân du khách mỗi khi đến Đồng Tháp.

Nhóm học sinh lan tỏa niềm tự hào về văn hóa truyền thống

Các thành viên nhóm The Sun Today. Từ trái qua phải: Nguyễn Hương Trà My – Lưu Minh Khôi – Đặng An Phương.
(PLVN) -  Vượt qua hơn 11.700 clip dự thi từ 67 tình thành , tác phẩm “Làng nghề Việt – Khúc giao hòa tinh hoa và lao động” của nhóm tác giả The Sun Today với chủ đề mọi giá trị đẹp đẽ trường tồn đều bắt nguồn từ lao động, đã trở thành tác phẩm có lượt ủng hộ cao nhất vòng sơ loại của cuộc thi “Tinh hoa Việt Nam”.

Cần Thơ mừng Đại lễ Phật đản Phật lịch 2568

Cần Thơ mừng Đại lễ Phật đản Phật lịch 2568
(PLVN) -  Ngày 22/5, tại Thiền viện Trúc Lâm Phương Nam (huyện Phong Điền, TP Cần Thơ), Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo (GHPG) Việt Nam TP Cần Thơ đã tổ chức Đại lễ Phật đản Phật lịch 2568. Theo Ban tổ chức , bên cạnh ý nghĩa ôn lại lịch sử của Đức Phật, Đại lễ lần này cũng là dịp chào mừng kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ của dân tộc ta.

Cần Thơ mở "lớp học dân ca 0 đồng” cho trẻ em.

Cần Thơ mở "lớp học dân ca 0 đồng” cho trẻ em.
(PLVN) -  Ngày 21/5, Trung tâm hỗ trợ Học sinh Sinh viên (HSSV) TP Cần Thơ phối hợp Trường Phổ thông Thái Bình Dương tổ chức chương trình “Giới thiệu nhạc cụ dân tộc cho đoàn viên, thanh thiếu niên” và ra mắt “Mô hình lớp học dân ca 0 đồng”.

Về làng Yên Thái xem nghề làm giấy cổ xưa

Đãi, lọc bột dó. (Ảnh: tư liệu)
(PLVN) - Làng Yên Thái từ thế kỷ 15 đã vang danh khắp chốn với nghề làm giấy dó truyền thống như một niềm tự hào của người dân Kẻ Bưởi. Trải qua nhiều công đoạn chế tác thủ công cầu kỳ, phức tạp, đôi tay tài hoa của người thợ Việt đã làm ra thành những tờ giấy nhẹ như bấc, mềm như lụa, óng như tơ, mảnh mai, tinh tế. Người xưa đã dùng giấy dó để in kinh sách, viết chữ, in tranh dân gian, các triều đại phong kiến Việt Nam dùng nó cho việc viết sắc phong. Đặc biệt, bản Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh được in trên giấy dó vùng Bưởi.

'Bác ơi, tim Bác mênh mông thế'…

Chủ tịch Hồ Chí Minh trò chuyện với đại biểu dự Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II (tháng 2 năm 1951).
(PLVN) - “Bác ơi, tim Bác mênh mông thế/Ôm cả non sông, mọi kiếp người”… Nhà thơ Tố Hữu đã thốt lên trong những câu thơ chan chứa về lòng nhân ái bao la của Bác như thế… Năm 1990, kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổ chức Văn hóa, Giáo dục và Khoa học của Liên hợp quốc (UNESCO) đã vinh danh Người là Anh hùng giải phóng dân tộc Việt Nam, nhà văn hóa kiệt xuất. Trong rất nhiều điều vĩ đại làm nên nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh, là tình yêu bao la của Bác dành cho nhân loại, cho mỗi kiếp người…

Thế giới ngợi ca Người - Danh nhân Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh được đón chào khi đến thăm thành phố Novosibirsk, mở đầu chuyến thăm hữu nghị chính thức Liên Xô (nay là Liên bang Nga), ngày 10 tháng 7 năm 1955. (Ảnh: tư liệu)
(PLVN) - Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhân vật vĩ đại không chỉ đối với Nhân dân Việt Nam mà còn đối với bạn bè yêu chuộng tự do và hòa bình trên thế giới. Người là một nhân vật lịch sử được yêu thích khắp năm châu không chỉ bởi tài năng lỗi lạc mà còn bởi phẩm chất đạo đức trong sáng, đẹp đẽ, kết tinh những giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc Việt trải qua hàng ngàn năm lịch sử.