báo giấy

“Mê cung” sở hữu chéo ngân hàng

Quan hệ sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam đang trở nên hết sức chằng chịt, phức tạp, nhiều rủi ro, trở thành bài toán đau đầu của những người hoạch định chính sách. Trường hợp Nguyễn Đức Kiên chính là ví dụ sinh động nhất, do đây là cách tạo tiền của Nguyễn Đức Kiên để sở hữu cổ phần tại nhiều ngân hàng.

Sở hữu chéo có thể hiểu đơn giản là hiện tượng doanh nghiệp này nắm giữ cổ phần tại doanh nghiệp khác. Không riêng Việt Nam, pháp luật giữa các nước trên thế giới tuy không cấm loại hình này nhưng luôn tìm cách hạn chế và giám sát bởi rủi ro từ nó rất lớn. Tuy thị trường tài chính mới chỉ phát triển trong giai đoạn đầu, nhưng quan hệ sở hữu chéo trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam cũng đã trở nên hết sức chằng chịt, phức tạp, trở thành bài toán đau đầu của những người hoạch định chính sách.

Thực trạng DN Nhà nước sở hữu ngân hàng
Thực trạng DN Nhà nước sở hữu ngân hàng

Quan hệ chằng chịt giữa các ngân hàng

Một sơ đồ được đưa ra trong một hội thảo gần đây về vấn đề sở hữu chéo đã khiến những người diện kiến, dù đã biết ít nhiều về sự phức tạp của sở hữu chéo ngân hàng Việt Nam, đều không khỏi giật mình vì độ phức tạp, đan cài và tính móc nối chặt chẽ giữa các ngân hàng trong hệ thống.

Theo sơ đồ này, được Chương trình giảng dạy kinh tế Fullbrighr lấy ngân hàng ACB thời điểm Quý 1/2012 làm ví dụ cho ngân hàng sở hữu ngân hàng, ACB do ông Trần Mộng Hùng là Chủ tịch và ông Nguyễn Đức Kiên là Phó Chủ tịch của Hội đồng sáng lập, đồng thời tham gia Hội đồng quản trị. Phó Tổng giám đốc ACB Đỗ Minh Toàn kiêm thành viên HĐQT Đại Á Bank với 4,32% vốn điều lệ, kế toán trưởng Nguyễn Văn Hòa tham gia thành viên BKS Đại Á Bank với 4,38% vốn điều lệ, bản thân ông này cũng đại diện ACB ở NH Kiên Long với 6,13% vốn điều lệ.

Còn một Phó Giám đốc khác là ông Bùi Tấn Tài vừa tham gia HĐQT của Ngân hàng Kiên Long vừa tham gia HĐQT Ngân hàng Việt Nam – Thương tín (Vietbank), và ngân hàng này cũng được ông Nguyễn Đức Kiên, thông qua vợ là bà Đặng Ngọc Lan, quan tâm đầu tư tới 4,99% cổ phần, còn bản thân ACB sở hữu 10% cổ phần của Vietbank.

Cơ chế sở hữu chéo giúp các ngân hàng lách quy định đảm bảo an toàn, nên dù có áp dụng các chuẩn mực quốc tế thì việc cho phép sở hữu chéo cũng khiến các chuẩn mực này trở nên vô ích. Dù các chuyên gia đã cảnh báo từ lâu, nhưng “mạng nhện” sở hữu chéo được hình thành giữa ngân hàng, các công ty tài chính, quỹ, các tập đoàn, tổng công ty… được hình thành rất nhanh trong một giai đoạn phát triển nóng đang trở thành một gánh nặng khó gỡ của nền kinh tế.

Còn ví dụ đối với các ngân hàng thương mại nhà nước lại có “tấm món” và dễ hình dung hơn. Nhà nước sở hữu 60,3% ở Vietinbank, Tokyo-Mitsubishi ở hữu 20% còn IFC sở hữu 6,7%. Bản thân Vietinbank ở hữu 50% ở NH Indovina, 11% ở NH Sài Gòn Công Thương. Còn BIDV – ngân hàng Nhà nước sở hữu 95,8% thì sở hữu 50% ở NH VID Public, 51% ở NH liên doanh Việt Nga, 50% ở Ngân hàng Việt – Lào. Hay NH Vietcombank do Nhà nước sở hữu 77,1% và Mizuho sở hữu 15%, lại có 5,3% ở NH Sài gòn – Công thương, 8,2% ở Eximbank, 11% ở Ngân hàng Quân đội, 5,1% ở NH Phương Đông…

Giằng néo giữa ngân hàng – doanh nghiệp – công ty chứng khoán

Nghiên cứu về sở hữu chéo cũng cho thấy, phần lớn các tập đoàn kinh tế và doanh nghiệp Nhà nước lớn đều đầu tư vào ngân hàng cổ phần. Ví dụ, trong Ngân hàng Quân đội có cổ phần của Viettel (10%), Tân Cảng Sài Gòn (5,7%), Cty trực thăng Việt Nam (7,2%). EVN sở hữu tới 25,4% Ngân hàng An Bình, VNPT có 6% ở Ngân hàng Bưu điện Liên Việt, 7,1% ở Ngân hàng Tiên Phong, 6,1% ở Ngân hàng SeABank.

Ngân hàng Bảo Việt có 52% của Tập đoàn Bảo Việt, 8% của Vinamilk, 9,9% của tập đoàn CMC. Các ông Nguyễn Xuân Thành và Đỗ Thiên Anh Tuấn (Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright - FETP) cho biết, hầu hết các doanh nghiệp Nhà nước lớn, những tập đoàn kinh tế đều có cổ phần tại các ngân hàng thương mại nhưng lại không nắm quyền chi phối, kiểm soát. Quyền kiểm soát rơi vào một số cổ đông, nhóm nhà đầu tư khác, và theo như ông Thành nhận định, dường như các ông chủ nhà băng đang được hưởng lợi từ vốn Nhà nước trong những trường hợp này.

Hay như trường hợp tại NHTMCP Bưu điện Liên Việt, Công ty Bưu chính Việt Nam chiếm tỷ lệ sở hữu 12,5%, Công ty Cổ phần Him Lam sở hữu 10,4%, Công ty Chứng khoán Liên Việt chiếm 9,5% và 62,6% còn lại dành cho các cổ đông khác, trong đó có ông Dương Công Minh, Chủ tịch HĐQT Him Lam. Đây là một trong những ví dụ được “ưa” nhất trong các câu chuyện về sở hữu chéo đang được nhắc tới nhiều lúc này, và với mô hình đó, ai thực sự là người đang nắm quyền ở Ngân hàng Bưu điện Liên Việt.

Một mô hình sở hữu chéo khác được các nhà nghiên cứu đưa ra, là nhiều nhà băng thực chất nằm trong tay cùng một ông chủ và bản thân tổ chức này cũng bỏ vốn vào các công ty chứng khoán, quản lý quỹ. Nói cách khác, các ngân hàng có thể nắm cổ phần của nhau thông qua những công ty chứng khoán hoặc quỹ đầu tư hoặc công ty đầu tư tài chính.

"Một thực tế là công ty đầu tư tài chính tại Việt Nam lại là một doanh nghiệp bình thường, không bị điều tiết bởi quy định đặc biệt nào, không phải công bố thông tin trong khi họ hoạt động không khác gì một quỹ đầu tư hay công ty chứng khoán", ông Thành cho biết.

Trong mô hình đó, trường hợp của ông Nguyễn Đức Kiên chính là ví dụ sinh động nhất, do đây là cách tạo tiền của ông Nguyễn Đức Kiên để sở hữu cổ phần tại nhiều ngân hàng. Theo đó, ông Kiên thành lập các công ty đầu tư tài chính và sử dụng những pháp nhân này để vay tiền ngân hàng.

Với phần lớn số tiền này, ông và người thân trong gia đình gom thêm cổ phần tại một ngân hàng thứ hai rồi dùng chính số cổ phần trên thế chấp cho khoản vay tại ngân hàng đầu tiên. Cuối cùng, tiền chạy lòng vòng và giá trị thực ít hơn rất nhiều con số vốn "ảo" do mối quan hệ sở hữu phức tạp.

Huyền Anh

Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Nông sản, thực phẩm thiết yếu nơi dư thừa, nơi thiếu hàng cục bộ tại nhiều tỉnh phía Nam

Đã có 388 đầu mối đăng ký cung cấp nông sản với Tổ công tác 970. (Ảnh minh họa)
(PLVN) - Thông tin từ Tổ Công tác chỉ đạo sản xuất, kết nối cung ứng tiêu thụ nông sản tại các tỉnh, TP phía Nam trong điều kiện dịch COVID-19 của Bộ NN&PTNT cho biết, tính đến ngày 25/7 đã có 388 đầu mối cung cấp nông sản, thực phẩm tại 19 tỉnh, thành phố phía Nam và có dấu hiệu thừa nhóm hàng trái cây, sản phẩm chăn nuôi và thủy sản. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng thiếu hàng hóa cục bộ một số nơi.

Hành trình gian nan của đoàn siêu trường, siêu trọng khi thực hiện dự án điện gió

Các nhà đầu tư đã phải trải qua một quá trình vô cùng khó khăn để vận chuyển thiết bị, làm nên những trụ điện gió mang nguồn điện đến với mọi gia đình người dân ở Đắk Lắk.
(PLVN) - Ở các cánh đồng điện gió, mọi người choáng ngợp trước sự cao lớn của các trụ điện gió, của các cánh quạt như những cánh tay vươn lên không trung đón gió trời. Và để có thể hoàn thành được một dự án đầy ngưỡng mộ ấy, các nhà đầu tư đã phải trải qua một quá trình vô cùng khó khăn để vận chuyển thiết bị, làm nên những trụ điện gió mang nguồn điện đến với mọi gia đình.

Vật tư nông nghiệp cũng cần “luồng xanh”

Không vận chuyển được tôm giống, doanh nghiệp này thiệt hại rất lớn.
(PLVN) -  Nhiều địa phương phía Nam đang thực hiện giãn cách xã hội theo Chỉ thị 16/CT-TTg cho biết đang gặp khó khăn trong lưu thông cây, con giống, nguyên liệu, vật tư nông nghiệp để tái sản xuất.

6 tháng đầu năm 2021, VNPT vững vàng vượt khó, đảm bảo mục tiêu kép

6 tháng đầu năm 2021, VNPT vững vàng vượt khó, đảm bảo mục tiêu kép
(PLVN) -  06 tháng đầu năm 2021, Ban Lãnh đạo Tập đoàn VNPT đã có những phương án, chiến lược rất cụ thể để vừa đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh, sát cánh cùng Chính phủ phòng chống dịch, đảm bảo an toàn, giữ mức thu nhập ổn định cho người lao động trước dịch bệnh COVID-19 và quyết tâm giữ vững vị trí tiên phong trong Chuyển đổi số quốc gia.

Cần giảm ưu đãi với doanh nghiệp thép trong nước để giá thép bình ổn?

Doanh nghiệp xây dựng ảnh hưởng nặng nề do thép giá cao trong thời gian qua
(PLVN) - Thuế xuất, nhập khẩu liên quan đến lĩnh vực sản xuất thép đang có nhiều ưu đãi cho doanh nghiệp sản xuất thép trong nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh thép xây dựng thời gian qua tăng giá cao, làm méo mó thị trường, ảnh hưởng tiêu cực đến đầu tư công và ngành xây dựng. Bộ Tài Chính vừa có đề xuất điều chỉnh thuế xuất, nhập khẩu đối với một số mặt hàng thép nhằm ổn định thị trường lĩnh vực này.

Bất chấp COVID-19, hàng hóa xuất nhập khẩu qua cửa khẩu Móng Cái vẫn tăng trưởng ấn tượng

Tổng trọng lượng hàng xuất nhập khẩu qua cửa khẩu Móng Cái từ ngày 1/1-18/7 đạt hơn 1 triệu tấn.
(PLVN) - Mặc dù ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch COVID-19, song hoạt động biên mậu ở thành phố Móng Cái (Quảng Ninh) vẫn duy trì tốt. Theo Ban Quản lý cửa khẩu quốc tế Móng Cái, tổng trọng lượng hàng xuất nhập khẩu qua cửa khẩu từ ngày 1/1-18/7 đạt hơn 1 triệu tấn, tăng 89,2% so với cùng kỳ năm 2020.

Bộ Nông nghiệp đề nghị bổ sung chợ đầu mối vào diện các sơ sở kinh doanh hàng hóa dịch vụ thiết yếu

Chợ Bình Điền - 1 trong 3 chợ đầu mối lớn của TP Hồ Chí Minh - đóng cửa làm đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa nông sản, thực phẩm thiết yếu từ các tỉnh phía Nam về TP Hồ Chí Minh và ngược lại.
(PLVN) - Trên cơ sở báo cáo của Tổ công tác Kết nối cung ứng tiêu thụ nông sản, Bộ NN&PTNT vừa có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ đề xuất giải pháp hỗ trợ sản xuất, tiêu thụ nông sản trong điều kiện dịch COVID-19, trong đó đề xuất bổ sung các chợ đầu mối tại các địa phương vào diện các sơ sở kinh doanh hàng hóa dịch vụ thiết yếu được phép hoạt động trong thời gian giãn cách theo Chỉ thị 16.