“Mở” trong áp dụng phong tục, tập quán về hôn nhân và gia đình

(PLVN) - Hiện nay, có rất nhiều phong tục, tập quán (PTTQ) trong hôn nhân và gia đình (HN&GĐ) được người dân các địa phương duy trì. Luật HN&GĐ năm 2014 đã chính thức ghi nhận việc áp dụng tập quán nhưng thực tế vẫn còn khó khăn cho các cơ quan có liên quan trong giải quyết các vụ việc về HN&GĐ và cũng chưa phát huy được tính chất tốt đẹp của tập quán mà chính Luật đặt ra. 
“Mở” trong áp dụng phong tục, tập quán về hôn nhân và gia đình Hình minh họa

Luật HN&GĐ 2014 đã nêu khái niệm tập quán về hôn nhân và gia đình. Theo đó, đây là quy tắc xử sự có nội dung rõ ràng về quyền, nghĩa vụ của các bên trong quan hệ hôn nhân và gia đình, được lặp đi, lặp lại trong một thời gian dài và được thừa nhận rộng rãi trong một vùng, miền hoặc cộng đồng.

Để bảo đảm tính khả thi trong quy định của Bộ luật Dân sự (BLDS) và luật khác có liên quan, tạo cơ chế pháp lý đầy đủ hơn trong giải quyết vụ việc dân sự (trong đó có quan hệ hôn nhân & gia đình), trên cơ sở kế thừa quy định của BLDS năm 1995, BLDS năm 2005, quy định của Luật Thương mại, Luật HN&GĐ... và thông lệ quốc tế, BLDS năm 2015 cũng quy định cụ thể hơn về việc áp dụng tập quán, áp dụng tương tự pháp luật.

Khoản 2 Điều 5, Điều 6 BLDS năm 2015 còn ghi nhận vị trí của tập quán là nguồn luật bổ sung có vị trí đầu tiên trong trường hợp pháp luật không quy định, sau đó mới đến các nguồn khác như quy định của pháp luật điều chỉnh quan hệ dân sự tương tự, nguyên tắc cơ bản của pháp luật, án lệ, lẽ công bằng. 

Tuy nhiên, tại một số địa phương như Lai Châu, Cao Bằng, Tuyên Quang, Thanh Hóa, Quảng Ninh… hiện nay vẫn còn một số PTTQ ở những thôn bản vùng cao, vùng sâu, vùng xa như hiện tượng đặt dâu trước, tục ở rể (mặc dù chúng chỉ mang tính hình thức); tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết; việc đăng ký kết hôn không do UBND cấp xã thực hiện; cấm kết hôn giữa những người có họ trong phạm vi từ bốn đời trở lên; bắt buộc người phụ nữ góa chồng hoặc người đàn ông góa vợ, nếu kết hôn với người khác thì phải trả lại tiền cưới cho nhà chồng cũ hoặc nhà vợ cũ; đòi lại của cải, phạt vạ khi vợ, chồng ly hôn…

Với những tập quán trên, người ta vẫn cho rằng khó có thể xác định đâu là tập quán cần được kế thừa và phát huy hay tập quán nào cần được xóa bỏ vì quan niệm của mỗi cá nhân, gia đình, cộng đồng, tầng lớp xã hội khác nhau. Do đó, việc đưa Luật HN&GĐ đi vào đời sống xã hội còn gặp nhiều khó khăn, nhất là ở các địa bàn ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc ít người. 

Điển hình là, nhiều trường hợp nam, nữ chung sống như vợ chồng mà không có đăng ký kết hôn, nhưng lại được cộng đồng dân cư nơi họ cư trú công nhận, bảo vệ. Khi xảy ra tranh chấp, Tòa án căn cứ vào quy định của Luật HN&GĐ để tuyên bố không công nhận hôn nhân của các đương sự. Tuy nhiên, đương sự, gia đình và dòng họ hai bên thì không đồng tình với quyết định của Tòa án.

Cũng có trường hợp nam nữ khi kết hôn không vi phạm quy định của Luật về cấm kết hôn giữa những người có họ trong phạm ba đời, song theo tập quán, họ vẫn thuộc phạm vi quan hệ họ hàng không được kết hôn, bởi vậy, họ đã bị gia đình, cộng đồng không cho kết hôn hoặc không thừa nhận hôn nhân… Ngoài các trường hợp này, việc tranh chấp về các lễ vật, sính lễ trong ngày cưới, kết hôn cũng đang tiếp tục xảy ra và được giải quyết một cách không thống nhất... 

Nhiều ý kiến đề nghị, nếu thời gian tới sửa đổi, bổ sung Luật HN&GĐ cần pháp điển hóa một số PTTQ tiến bộ, phù hợp với thực tế đời sống xã hội thành những quy phạm trong Luật, nhằm điều chỉnh có hiệu quả quan hệ HN&GĐ đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Bên cạnh đó, cũng phải quy định cụ thể trong Luật các điều kiện đảm bảo khi thực hiện việc áp dụng PTTQ để giải quyết các quan hệ HN&GĐ.

T.Công
Loading...

Cùng chuyên mục

Đẩy mạnh giải quyết tình trạng không quốc tịch

Đẩy mạnh giải quyết tình trạng không quốc tịch

(PLVN) -Sáng 18/10, Bộ Tư pháp đã tổ chức Hội thảo tham vấn về báo cáo thực trạng giải quyết vấn đề không quốc tịch tại Việt Nam trong thời gian qua dưới sự chủ trì của Cục trưởng Cục Hộ tịch, quốc tịch, chứng thực Nguyễn Công Khanh. 

Đọc thêm

Loading...

Cháy lớn tại công ty sản xuất giày, dép ở Bình Dương

Cháy lớn tại công ty sản xuất giày, dép ở Bình Dương
(PLVN) - Ngày 19/10, Phòng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và cứu hộ cứu nạn - Công an tỉnh Bình Dương cho biết đã tạm thời khống chế được vụ cháy tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Signal chuyên sản xuất giày, dép đóng trên địa bàn phường Thuận Giao, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương vào trưa nay.

Hải “vổ” bị bắt vì chiếm đất “vàng” mặt đường World Bank

Hải “vổ” bị bắt vì chiếm đất “vàng” mặt đường World Bank
(PLVN) - Công an quận Hải An vừa bắt tạm giam Bùi Đặng Hải (tức Hải "vổ", SN 1981, trú tại số 6B81, tổ dân phố Đ5, phường Cát Bi, quận Hải An, Hải Phòng) để điều tra về tội danh "vi phạm các quy định về sử dụng đất đai" được quy định tại Điều 228 Bộ luật Hình sự. 
Truy tố ông Nguyễn Bắc Son, Trương Minh Tuấn

Truy tố ông Nguyễn Bắc Son, Trương Minh Tuấn

(PLVN) - Sáng 19/10, Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao đã tống đạt Cáo trạng  truy tố 14 bị can trong vụ án Tổng Công ty Viễn thông MobiFone, trong đó có ông Nguyễn Bắc Son và Trương Minh Tuấn.