Sửa Luật để người được bồi thường đỡ ấm ức!

Ngày 11/10/2016, TAND, VKSND, Cơ quan CSĐT Công an huyện Tháp Mười  tổ chức xin lỗi công khai đối với hai chị em bà Phan Kim Phụng và bà Phan Thị Tuyết Loan về việc kết án oan trong hoạt động tố tụng hình sự (ảnh minh họa: VOV).
Ngày 11/10/2016, TAND, VKSND, Cơ quan CSĐT Công an huyện Tháp Mười tổ chức xin lỗi công khai đối với hai chị em bà Phan Kim Phụng và bà Phan Thị Tuyết Loan về việc kết án oan trong hoạt động tố tụng hình sự (ảnh minh họa: VOV).
(PLO) - Với những khúc mắc trong việc thực hiện bồi thường oan sai do những tồn tại, vướng mắc của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2009, nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đồng tình phải sửa đổi Luật này theo hướng để người bị oan sai không còn tủi thân khi được bồi thường và góp phần nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức trong thực thi công vụ, tránh oan sai.

Thương lượng bồi thường cần bình đẳng với quy định dễ hiểu

Trên thực tế, người dân bị thiệt hại vẫn cảm nhận mình như là bên yếu thế và tâm lý này cũng xuất hiện và tồn tại ở một số cán bộ, công chức nhà nước khi tiến hành thương lượng bồi thường. Bởi vậy, ngoài việc quy định về những nguyên tắc, trách nhiệm của Nhà nước, cách thức xác định mức bồi thường như trong dự thảo thì thủ tục giải quyết cũng cần phải hết sức đơn giản và thuận lợi như quy định của dự thảo.

Tuy nhiên, ĐB Tô Văn Tám (Kon Tum) nhận xét, một số quy định vẫn còn có thể sẽ làm cho người được bồi thường gặp khó khăn. Ví dụ việc họ phải xác định mối quan hệ nhân quả giữa hành vi gây thiệt hại của người thi hành công vụ và thiệt hại thực tế xảy ra (quy định tại điểm d, khoản 3 Điều 41). Do vậy, ĐB đề nghị Ban soạn thảo rà soát lại để các quy định thật đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện cho người dân khi được bồi thường trong quá trình thương lượng bồi thường.

Trước việc dự thảo đặt ra nguyên tắc là Nhà nước chỉ bồi thường khi người bị oan có yêu cầu, ĐB Nguyễn Thị Thủy (Bắc Kạn) cơ bản đồng tình với cách đặt vấn đề của dự thảo là có những khoản thiệt hại phải có yêu cầu của người bị oan Nhà nước mới giải quyết bồi thường như vấn đề chi phí khám chữa bệnh, hay thu nhập thực tế bị giảm sút... Nhưng ĐB nhận thấy việc quy định như dự thảo là mọi khoản thiệt hại phải có yêu cầu của người bị oan Nhà nước mới bồi thường (như được liệt kê tại Điều 27) là không phù hợp vì có những thiệt hại liên quan đến bị giam oan, tù oan và thậm chí tử hình oan.

Nếu đặt vấn đề phải có yêu cầu mới bồi thường, không có yêu cầu không bồi thường là chưa thể hiện được sự thực tâm và thực lòng mong muốn bù đắp cho người bị oan. Do đó, ĐB Thủy xin đề nghị đối với những thiệt hại quy định tại Điều 27 của dự thảo thì cần quy định đây là những khoản mà đương nhiên Nhà nước sẽ bồi thường cho người bị oan mà không cần họ có yêu cầu.

Làm oan là phải xin lỗi!

Từ quan điểm này, ĐBQH nhận thấy cách đặt vấn đề như dự thảo là chưa phù hợp khi xin lỗi công khai người bị oan là một khâu nằm trong quy trình giải quyết yêu cầu bồi thường và nếu như người bị oan có yêu cầu bồi thường thì thủ tục xin lỗi công khai mới được diễn ra, nếu như người bị oan không yêu cầu bồi thường thì việc xin lỗi công khai sẽ không diễn ra.

Phân tích sâu vào các Điều 4, 41, 56 của dự luật về việc tổ chức xin lỗi công khai người bị oan, ĐB Nguyễn Thị Thủy (Bắc Kạn) cho rằng, gốc của vấn đề ở đây là cơ quan của Nhà nước đã làm oan cho người vô tội, việc người bị oan có yêu cầu Nhà nước bồi thường thiệt hại về vật chất hay không, đó là một việc khác, nhưng việc tổ chức xin lỗi công khai người bị oan là trách nhiệm mà Nhà nước phải làm mà không phụ thuộc vào việc người bị oan có yêu cầu hay không yêu cầu. ĐB nhấn mạnh, “nếu đặt vấn đề là phải có yêu cầu bồi thường mới tổ chức xin lỗi, không có yêu cầu bồi thường thì việc xin lỗi công khai không diễn ra là không đúng với đạo lý của vấn đề”. 

Do đó, ĐB đề nghị cần quy định rõ trong luật này là mọi trường hợp làm oan cơ quan tố tụng có trách nhiệm tổ chức xin lỗi công khai người bị oan mà không phụ thuộc vào việc họ có yêu cầu hay không yêu cầu. Đồng thời, cần quy định rõ về trình tự thủ tục xin lỗi ngay trong dự thảo vì “một trong những nguyên nhân dẫn đến việc xin lỗi có tính hình thức như trong thời gian vừa qua là do luật hiện hành chưa quy định cụ thể vấn đề này, dẫn tới có những trường hợp thời gian giam oan là 4 năm, nhưng thời gian tổ chức xin lỗi chỉ là 5 phút đã khiến cho người bị oan bật khóc ngay sau khi chủ tọa tuyên bố kết thúc buổi lễ”.

Dự án luật quy định, trước khi khởi kiện ra tòa án phải qua thương lượng hòa giải, nếu không xong mới được kiện ra tòa án. Song theo ĐBQH, người bị oan nói chung, người bị thiệt hại trong lĩnh vực khác nói riêng, rất cần được giải quyết bồi thường nhanh để ổn định cuộc sống. Do vậy, ĐB Hoàng Văn Liên (Long An) đề nghị không nên hạn chế mà nên giao cho họ quyền lựa chọn, yêu cầu cơ quan gây thiệt hại bồi thường ngay hoặc kiện thẳng ra tòa án để phù hợp với nguyên tắc giải quyết việc bồi thường và bảo đảm sự linh hoạt trong giải quyết bồi thường.

Cộng đồng trách nhiệm khi bồi thường oan, sai

Tăng cường trách nhiệm của các cơ quan trong quá trình giải quyết vụ án, chống oan sai thì theo quy định của pháp luật quá trình giải quyết một vụ án hình sự phải trải qua nhiều giai đoạn với sự tham gia của nhiều cơ quan khác nhau. Tòa án sẽ không thể xét xử nếu chưa có cáo trạng truy tố của Viện kiểm sát cũng như Viện Kiểm sát chưa thể truy tố nếu chưa có kết quả điều tra của cơ quan điều tra. 

Tuy nhiên, dự thảo lại đang xử lý vấn đề này theo hướng trong trường hợp xảy ra oan thì không phải tất cả cơ quan có liên quan đến quá trình làm giao ban đó phải chịu trách nhiệm đứng ra giải quyết bồi thường mà dự thảo xác định chỉ có cơ quan làm oan cuối cùng trong quy trình đó có trách nhiệm giải quyết bồi thường và xin lỗi người bị oan.

Theo quan điểm của một số ĐBQH, tất cả cơ quan nào đã góp phần vào quá trình làm oan người vô tội đều chịu trách nhiệm với những sai sót của mình, đều chịu trách nhiệm về bồi thường. “Tăng cường trách nhiệm của các cơ quan trong quá trình giải quyết vụ án hướng tới một nền tư pháp không có oan sai và cần xác định là một trong những mục tiêu hướng đến luật này. Vì sẽ có những điều chúng ta không thể bồi thường cho người dân, đó chính khi niềm tin của người dân và công lý bị mất mát” – ĐB Nguyễn Thị Thủy (Bắc Kạn) nêu quan điểm.

Dự thảo Luật quy định trong hoạt động tố tụng hình sự, cơ quan nào giải quyết cuối cùng làm oan người vô tội phải bồi thường, nhưng thực tế nhiều trường hợp việc làm oan người vô tội là lỗi hỗn hợp của các cơ quan thi hành tố tụng. Nhiều trường hợp các cơ quan sau khi ra các quy định tố tụng phụ thuộc rất nhiều vào tài liệu chứng cứ do cơ quan tố tụng trước đó điều tra thu thập. Vì thế, ĐBQH đề nghị cần quy định trường hợp các cơ quan thi hành tố tụng làm oan người vô tội phải cộng đồng trách nhiệm xin lỗi công khai và phục hồi danh dự cho người dân. Trong đó, cơ quan làm oan cuối cùng chủ trì mới đảm bảo tính cầu thị, thực sự xin lỗi nhân dân vì việc làm sai trái của mình.

Tán thành quan điểm phải cộng đồng trách nhiệm khi bồi thường oan, sai trong tố tụng hình sự, ĐB Lưu Bình Nhưỡng (Bến Tre) cho rằng  đối với cơ quan cấp trên của cơ quan giải quyết bồi thường, để tăng tính trách nhiệm trong bảo đảm quyền con người và tính kịp thời trong khắc phục hậu quả đã gây ra thì ngoài trách nhiệm hướng dẫn tổ chức thực hiện thanh tra, kiểm tra các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện bồi thường, cần bổ sung trách nhiệm đôn đốc, chỉ đạo, xử lý theo thẩm quyền hoặc đề nghị xử lý theo thẩm quyền đối với hành vi vi phạm và không thực hiện nghiêm chỉnh các quy định bồi thường cho cá nhân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp bị thiệt hại. Trong trường hợp thiếu trách nhiệm không chỉ đạo cơ quan cấp dưới bồi thường, cơ quan cấp trên còn phải chịu trách nhiệm thực hiện bồi thường thay cho người bị thiệt hại bằng việc sử dụng ngân sách chi thường xuyên để khắc phục ngay hậu quả đã gây ra và tổ chức xin lỗi công khai cho đối tượng.

ĐB cũng lưu ý, không đáng ngại nếu bên thực hiện bồi thường là tòa án vì theo quy định của Hiến pháp và Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Tòa án là cơ quan thực hiện quyền tư pháp có thẩm quyền độc lập với nhau, thẩm phán và hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật không chịu lệ thuộc lẫn nhau. Đồng thời, mặc dù không chịu sự lệ thuộc nhau, nhưng theo quy định hiện hành việc quản lý ngân sách vẫn theo hệ thống, do đó vẫn có thể yêu cầu Tòa án cấp ngân sách để thực hiện việc bồi thường. Tương tự như vậy đối với Viện kiểm sát.

Tin cùng chuyên mục

Phó Thủ tướng Lê Thành Long trao quyết định công nhận Ngày truyền thống tỉnh Bến Tre

Phó Thủ tướng Lê Thành Long trao quyết định công nhận Ngày truyền thống tỉnh Bến Tre

(PLVN) - Tối 15/1, tỉnh Bến Tre long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 125 năm Ngày thành lập tỉnh Bến Tre; 65 năm Ngày Bến Tre Đồng khởi; Công bố Quyết định của Thủ tướng Chính phủ công nhận Ngày truyền thống tỉnh Bến Tre 17/1; Tôn vinh và trao tặng danh hiệu “Công dân Đồng Khởi tiêu biểu” và “Công dân Đồng Khởi danh dự”, tỉnh Bến Tre lần thứ tư - năm 2025.

Đọc thêm

Thủ tướng Phạm Minh Chính và Phu nhân lên đường thăm chính thức Ba Lan, Czech và tham dự WEF tại Thụy Sĩ

Thủ tướng Phạm Minh Chính và Phu nhân lên đường thăm chính thức Ba Lan, Czech và tham dự WEF tại Thụy Sĩ - Ảnh: VGP/Nhật Bắc
Chiều 15/1, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cùng Phu nhân Lê Thị Bích Trân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam rời Thủ đô Hà Nội, lên đường thăm chính thức thức Cộng hòa Ba Lan, Cộng hòa Czech, tham dự Hội nghị thường niên lần thứ 55 Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) tại Davos, Thụy Sĩ và làm việc song phương tại Thụy Sĩ.

Để sớm đưa Nghị quyết 57-NQ/TW vào cuộc sống

Để sớm đưa Nghị quyết 57-NQ/TW vào cuộc sống
(PLVN) -  Để đất nước có thể vươn mình như kỳ vọng, nhiều vấn đề lớn đang được đặt ra cần giải quyết, trong đó có khoa học công nghệ (KHCN). Chính vì thế, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị có Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số quốc gia.

Thủ tướng: Hà Nội, Đồng bằng sông Hồng cần đột phá tăng trưởng 2 con số và cấp bách xử lý ô nhiễm

Thủ tướng: Hà Nội, Đồng bằng sông Hồng cần đột phá tăng trưởng 2 con số và cấp bách xử lý ô nhiễm
Sáng 14/1, tại Hà Nội, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị lần thứ 5 Hội đồng điều phối vùng Đồng bằng sông Hồng và công bố Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065.

Chủ tịch nước Lương Cường thăm, chúc tết các lực lượng vũ trang tại Phú Quốc

Chủ tịch nước Lương Cường thăm, chúc tết các lực lượng vũ trang tại Phú Quốc
Trong không khí cả nước chuẩn bị đón Tết Nguyên đán Ất Tỵ, chào mừng kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930-3/2/2025), sáng 14/1, Chủ tịch nước Lương Cường và đoàn công tác Trung ương đã tới thăm và chúc Tết các đơn vị lực lượng vũ trang đứng chân trên địa bàn thành phố Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang.

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Bảo đảm nguyên tắc không bỏ chức năng, nhiệm vụ của các ngành

Quang cảnh Phiên họp lần thứ 10 Ban Chỉ đạo tinh gọn bộ máy của Chính phủ. (Ảnh: VGP)
(PLVN) -  Chiều 13/1, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo về tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 6 khóa XII “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả” (Nghị quyết 18-NQ/TW) của Chính phủ chủ trì Phiên họp lần thứ 10 của Ban Chỉ đạo.

Hoàn thiện phương án sắp xếp của Bộ, ngành, địa phương

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình. (Ảnh: VOV)
(PLVN) -  Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo của Chính phủ về tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW vừa đề nghị các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ hoàn thiện phương án sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của Bộ, ngành.

Tổng Bí thư Tô Lâm thăm và làm việc với tỉnh Bắc Ninh

Tổng Bí thư Tô Lâm thăm và làm việc với tỉnh Bắc Ninh
Chiều 13/1, tại Bắc Ninh, Tổng Bí thư Tô Lâm và Đoàn công tác Trung ương đã thăm và làm việc với Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh, đánh giá tình hình thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh khóa XX; kết quả thực hiện Nghị quyết 18 về việc sắp xếp, tinh giản tổ chức bộ máy tinh gọn đảm bảo hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và hoàn thiện các tiêu chí của đô thị loại I, trở thành thành phố trực thuộc Trung ương; phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ trong thời gian tới.