Nghiêm trị thói sách nhiễu, bòn rút của dân

(PLO) - Vốn dĩ, cán bộ, công chức là những người phục vụ dân, là “công bộc” của dân nhưng thực tế hiện nay, nhiều cá nhân lại dựa vào chức quyền để sách nhiễu dân. Có kẻ dựa quyền thế lấy đất của dân, có kẻ dựa vào vị trí để “làm tiền” doanh nghiệp… Vấn nạn này cần được nghiêm trị. Xưa kia, cha ông ta cũng đã từng có nhiều biện pháp để ngăn chặn, xét xử tệ sách nhiễu này.
Phạt roi tội nhân Phạt roi tội nhân

Cho đến nay, chúng ta chỉ còn biết đến luật xưa của cha ông qua hai bộ luật thành văn còn giữ được là Quốc triều hình luật thời Lê sơ (1428-1527) và Hoàng Việt luật lệ thời Nguyễn (1802-1945), cùng một số văn bản liên quan. Nhưng từ trước đó, cái nạn sách nhiễu dân đã hiện diện, cũng như cha ông đã từng ngăn chặn nó.

Còn nhớ, thời Trần (1225-1400) có trường hợp bà Trần Thị Thái Bình, vốn là cung tần của Thượng hoàng Trần Anh Tông, nhưng tính tham lam, nên hay dựa vào vị thế của mình để thường chiếm đoạt ruộng đất của dân lành vào đầu thế kỷ XIV, đến nỗi dân ức chế phải kiện lên hữu ty. Việc đến tai Vua Trần Minh Tông. 

Dù là thê thiếp của vua cha nhưng Minh Tông không bênh, mà giao cho Uy Giản hầu (lấy Công chúa Huy Chân, con gái bà Thái Bình) và lệnh rằng “ngươi nên theo đơn mà trả ruộng cho dân”. Uy Giản hầu là con rể bà Thái Bình, nhưng không vì tình nhà, mà như ghi chép trong Toàn thư cho hay “Uy Giản lập tức vâng chiếu trả ruộng. Sau Thái Bình chết, Uy Giản đem tất cả ruộng đất bà chiếm đoạt khi trước trả lại cho chủ cũ. Vua vì thế khen ông”.

Vậy là ta thấy, dẫu thân thích, gần gũi đến thế, nhưng từ Vua Minh Tông đến Uy Giản hầu lấy phép nước, lợi ích của dân làm trọng chứ không vì tình nhà mà để cho thân thích bòn rút của dân lành. Trên đã ngay như thế, lẽ dĩ nhiên dưới phải thẳng thớm tuân theo. 

Nơi Quốc triều hình luật thời Lê sơ, ghi nhận có rất nhiều điều luật liên quan đến việc quy định hình phạt, mức độ nặng nhẹ của tội sách nhiễu dân từ quan chức cho đến thân thích… Tỉ như Điều 67 Chương Vi chế (Làm trái pháp luật) có đoạn chép: “Các quan tướng súy tại phiên trấn đến những châu huyện ở trấn mình, sách nhiễu tiền tài của nhân dân thì bị biếm ba bậc, phải bồi thường gấp đôi số tiền trả cho dân. Quan tôn thất từ nhị phẩm trở lên can tội ấy, xử phạt 100 quan; những người gia thuộc làm việc sách nhiễu để làm rối loạn trong hạt, thì luận tội khác…”; hoặc Điều 21 Chương Hộ hôn nêu rõ: “Những người cai quản dân đinh mà làm bậy nhũng nhiễu thì xử tội bãi chức hay đồ. Tôn thất từ nhị phẩm trở lên thì phải phạt tiền 100 quan; trị tội các thuộc lại trong nhà; truất quyền quản giám”. Ngoài ra, ta có thể tìm hiểu thêm những Điều 88, 89, 90, 133 Chương Vi chế, Điều 42, 43 Chương Hộ hôn… có liên quan đến quy định xử tội sách nhiễu dân. 

Trong thực tế, ta có thể thấy được cụ thể sự áp dụng luật lệ vào xử phạt tội sách nhiễu dân của quan lại thời Lê sơ. Ví như trường hợp tù trưởng Cầm Quý “bắt dân đóng góp nặng, nói láo là để nộp cống, nhưng thực ra là vơ hết về mình”. Sau y bị Vua Lê Thái Tông ra lệnh bắt giữ. Hay năm Đinh Tỵ (1437), ở huyện Thạch Thất (thuộc Hà Nội nay) có Tổng quản Lê Hiệu dựa chức vụ, lấp một nhánh sông làm đất riêng của mình đến nỗi thuyền bè không đi lại được, sau bị Chuyển vận Trần Hiển tâu lên với triều đình để nghị tội… 

Ở thời Nguyễn, trong Hoàng Việt luật lệ cũng có nhiều điều luật định rõ đối với tội quan chức nhà nước sách nhiễu dẫn. Xem Điều 5 “Vòi vĩnh đòi thêm tiền” thuộc Chương Bưu dịch, chép rõ:

“Phàm nhân viên sai phái nếu người nào vòi vĩnh đòi thêm tiền thì tính theo số tang vật, xử theo tội bất uổng pháp. Quan đương cai cho tiền thì tội giảm một mức. Nếu bắt ép vòi tiền thì xử theo luật bất uổng pháp…”;

hoặc Chương Chợ búa có đoạn ghi: “Các sở công tư của các nha môn lớn nhỏ cần có hàng hóa phải trao đổi công bằng theo giá thị trường, không được sử dụng bọn tay chân môi giới mượn cớ việc chung kiếm lợi riêng. Nghĩa là nếu có sai mua thì phải giữ đúng công chính, không được mượn cớ sách nhiễu…”.

Áp dụng luật vào thực tế, ta thấy luật pháp nhà Nguyễn đã nhiều lần xử tệ sách nhiễu này. Chẳng hạn vụ việc xảy ra năm Quý Mão (1819) được Quốc sử di biên ghi lại. Theo đó, “Hiệp trấn Quảng Yên vì tội hống hách lấy của dân nên bị khép tội tử hình”.

Sự vụ cụ thể là ruộng châu Vạn Ninh, Quảng Yên phần nhiều bỏ hoang, quan Tham hiệp “ép người dân phải khai nhận làm ruộng nộp thuế để yêu sách lấy tiền bạc có đến mấy nghìn”. Dân vì bị áp chế, bóc lột quá đáng, nên khiếu kiện lên quan trên, từ đó mà Tham hiệp bị tội tử theo luật nước. Vị quan này, chính là đời chồng thứ ba của “bà chúa thơ Nôm” Hồ Xuân Hương. 

Ấy, người xưa nghiêm trị tội dùng quyền lực, vị thế sách nhiễu, bòn rút của dân lành để bảo vệ nghiêm việc nội trị là thế... 

Trần Đình Ba
Cùng chuyên mục
Ảnh minh họa.

Rồi nhân tài cũng bỏ ta đi

(PLVN) - Chúng ta vẫn luôn nói trọng dụng nhân tài, nhưng với cơ quan Nhà nước, chỉ trọng dụng không thôi mà không có chính sách thu nhập, đãi ngộ xứng đáng thì có thu hút, giữ chân được nhân tài hay không?

Đọc thêm

Đơn khiếu nại tập thể có được xem xét giải quyết?

Một vụ khiếu nại tập thể tại xã Dun, Ia Pal và thị trấn Chư Sê, tỉnh Gia Lai. (Nguồn https://cand.com.vn)
(PLVN) -  Nghị định số 124/2020/NĐ-CP quy định: “Khi nhiều người cùng khiếu nại về một nội dung thì phải cử người đại diện để trình bày nội dung khiếu nại”. Vậy, đơn khiếu nại của họ được làm chung hay phải làm riêng từng người?

Sức mạnh tinh thần

Qua SEA Games 31, dư luận thấy rằng thể thao Việt Nam đã có bước tiến mới.
(PLVN) - Thế nhưng sau 17 ngày tranh tài, Đại hội Thể thao lớn nhất khu vực Đông Nam Á lần thứ 31 đã rất thành công với nước chủ nhà Việt Nam.

Dự án cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột: Bộ GTVT xin cơ chế đặc thù chuyển đổi mục đích sử dụng rừng

Ảnh minh họa
(PLVN) -  Dự án cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột giai đoạn 1 chiếm dụng khoảng hàng trăm ha đất rừng sản xuất và đất rừng phòng hộ. Để thực hiện việc chuyển mục đích đất rừng này, Bộ Giao thông Vận tải kiến nghị cho hoàn chỉnh hồ sơ chuyển mục đích sử dụng rừng sau khi Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư dự án. Trước đề nghị này, các cơ quan liên quan có ý kiến như thế nào?

Đề xuất sàn thương mại điện tử kê khai nộp thuế thay người bán: Chưa rõ ràng về căn cứ pháp lý

Ảnh minh họa
(PLVN) -  Góp ý Dự thảo Nghị định về thuế, hóa đơn và chứng từ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, việc dự thảo đề xuất quy định các sàn thương mại điện tử (TMĐT) có chức năng đặt hàng trực tuyến có nghĩa vụ kê khai, nộp thuế thay cho người bán trên sàn là chưa rõ ràng về căn cứ pháp lý và có nhiều điểm cần xem xét lại.

Chiến lược trụ đỡ

Chiến lược trụ đỡ
(PLVN) - Không còn ai nghi ngờ rằng, tác động của khủng hoảng "kép" từ đại dịch COVID-19 trong hơn 2 năm qua và căng thẳng địa chính trị đang gây ra những tác động cộng hưởng chưa từng có lên nguồn cung, giá cả và chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu.

Đi tìm sự công bằng

Ảnh minh họa
(PLVN) -  “Liệu có những vụ Việt Á trong lựa chọn sách giáo không?” – cách đặt vấn đề một cách quyết liệt như vậy của một nữ đại biểu trên diễn đàn Quốc hội cho thấy mức độ nghiêm trọng và sự bức xúc của cử tri thể hiện trong lĩnh vực sách giáo khoa nói riêng và tình trạng giáo dục nói chung.

Chính sách & thực tế

Ảnh minh họa.
(PLVN) - Kinh phí dự kiến dành riêng cho chính sách hỗ trợ đào tạo duy trì việc làm cho lao động là 4.500 tỷ đồng; thế nhưng sau 10 tháng triển khai, mới giải ngân được… 17,1 tỷ đồng. Nghĩa là chủ trương có, chính sách có, quy định có, tiền có; nhưng người lao động vẫn chưa được hưởng.

Đầu tư công, nguyên nhân “giời ơi”

Đầu tư công, nguyên nhân “giời ơi”
(PLVN) - Câu chuyện “vừa chạy vừa xếp hàng”, khởi công trước, hoàn thiện thủ tục sau xem ra vẫn là căn bệnh “nan y”. Động thổ khởi công xong, lên báo đài xong là hết “động tĩnh”, hoặc chờ thi công hơi bị… “mỏi”.

Dạng tội phạm mới cần xử nghiêm

Dạng tội phạm mới cần xử nghiêm
(PLVN) - Hơn 400 cây thông giữa lòng TP Đà Lạt bị cưa hạ, lãnh đạo tỉnh Lâm Đồng đánh giá đây là vụ phá rừng “rất lạ” bởi khu vực này đường đi khó khăn, không có nguồn nước; phá rừng nhưng không thể đưa gỗ ra ngoài, không thể chiếm đất.

Chính sách mới nổi bật có hiệu lực cuối tháng 5/2022

Công an xã, phường, thị trấn được cấp biển số xe mô tô, xe gắn máy là một trong những chính sách mới nổi bật có hiệu cuối tháng 5/2022 (Ảnh minh họa)
(PLVN) - Công an cấp xã được cấp đăng ký xe mô tô, gắn máy; tăng mức trợ cấp hằng tháng với cán bộ Công an đã thôi việc, xuất ngũ; bổ sung quy định về lập dự phòng tổn thất các khoản đầu tư….là một số chính sách mới nổi bật bắt đầu có hiệu lực từ cuối tháng 05/2022 (từ ngày 21 - 31/5/2022).

Người có chức vụ ở Bộ Tài chính sẽ không được thành lập điều hành doanh nghiệp tư nhân?

Trụ sở Bộ Tài chính
(PLVN) - Bộ Tài chính đang lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Thông tư quy định danh mục các lĩnh vực và thời hạn mà người có chức vụ, quyền hạn không được thành lập, giữ chức danh, chức vụ quản lý, điều hành doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã thuộc lĩnh vực trước đây mình có trách nhiệm quản lý sau khi thôi chức vụ trong lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính.

Ký kết Kế hoạch hành động trong lĩnh vực bảo hiểm y tế

Ký kết Kế hoạch hành động trong lĩnh vực bảo hiểm y tế
(PLVN) -  Tham gia tháp tùng Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính thăm, làm việc tại Hoa Kỳ, Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam Nguyễn Thế Mạnh đã có buổi làm việc với Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) và ký kết Kế hoạch hành động triển khai Bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực thực hiện bảo hiểm y tế.